Η ΕΕ βάζει μπρος κέντρα απέλασης σε τρίτες χώρες: Το σχέδιο της Δανίας με ορίζοντα... έτους

Τα κέντρα απέλασης εκτός Ε.Ε., που θα χρηματοδοτούνται από την ίδια, είναι πλέον μία πρόταση που έχει αρχίσει να υλοποιείται. Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, ένθερμη υποστηρίκτρια του σχεδίου, τονίζει πως οι χώροι αυτοί θα μπορούσαν να ξεκινήσουν τη λειτουργία τους εντός ενός έτους. Υπερασπίζεται μία ιδέα η οποία έχει αμφισβητηθεί έντονα από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ φαίνεται ότι είναι μία πρόταση που ήρθε για να μείνει και πως θα αποτελέσει έναν βασικό πυλώνα της νέας ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής, παρά τις νομικές προβληματισμούς και τις ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η Φρέντερικσεν, ανέφερε στους Finacial Times, πως η Ε.Ε. πρέπει να περάσει άμεσα από τη συζήτηση στην εφαρμογή, καθώς αυξάνονται οι πιέσεις για ταχύτερες επιστροφές ατόμων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής. Ο ισχυρισμός για το χρονοδιάγραμμα έχει σημασία, διότι οι κόμβοι επιστροφών αντιμετωπίζονταν συχνά ως μια αμφιλεγόμενη μελλοντική πιθανότητα. Η Δανία τους παρουσιάζει τώρα ως ένα επιχειρησιακό σχέδιο με βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.

Ζήτημα εφαρμογής

Τα κέντρα αυτά θα επέτρεπαν στα κράτη της Ε.Ε. να στέλνουν τους απορριφθέντες αιτούντες άσυλο ή μετανάστες με εντολές επιστροφής σε τρίτες χώρες, ενόσω οι υποθέσεις απέλασής τους εξετάζονται ή εκτελούνται. Οι υποστηρικτές αυτής της προσέγγισης επιχειρηματολογούν ότι το μοντέλο αυτό θα μπορούσε να καταστήσει τις αποφάσεις επιστροφής της ΕΕ πιο αξιόπιστες και να μειώσει την πίεση στα εθνικά συστήματα ασύλου.

Οι επικριτές προειδοποιούν ότι τέτοια κέντρα θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα καθεστώς νομικού κενού, παραβιάσεις δικαιωμάτων, ασάφεια ως προς την ευθύνη και διπλωματική εξάρτηση από χώρες εκτός ΕΕ. Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο επειδή πολλοί άνθρωποι υπό εντολή επιστροφής δεν μπορούν να σταλούν πίσω με ασφάλεια ή για πρακτικούς λόγους, είτε γιατί η χώρα καταγωγής τους δε συνεργάζεται είτε επειδή ενδέχεται να αντιμετωπίσουν διώξεις ή απάνθρωπη μεταχείριση.

Ο ισχυρισμός της πρωθυπουργού της Δανίας δίνει σε αυτή τη δοκιμασία ένα πιο συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η ιδέα θα συζητηθεί, αλλά αν τα κράτη-μέλη μπορούν να οικοδομήσουν ένα νομικά θωρακισμένο σύστημα μέσα σε λίγους μήνες.

Τι ρόλο έχει η Δανία

Η Δανία αποτελεί εδώ και καιρό μία από τις πιο δυναμικές κυβερνήσεις της Ευρώπης όσον αφορά την εξωτερίκευση του ελέγχου της μετανάστευσης. Έχει επιδιώξει αυστηρότερη πολιτική ασύλου, έχει εξετάσει το ενδεχόμενο επεξεργασίας αιτήσεων στο εξωτερικό και έχει πιέσει για μηχανισμούς σε επίπεδο ΕΕ που καθιστούν τις επιστροφές πιο αποτελεσματικές.

Επομένως, η παρέμβαση της Φρεντέρικσεν έχει σημασία όχι τόσο ως έκπληξη, αλλά ως μήνυμα. Εάν η Κοπεγχάγη πιστεύει ότι το πρώτο κέντρο θα μπορούσε να είναι έτοιμο μέσα σε έναν χρόνο, αυτό υποδηλώνει ότι ορισμένες κυβερνήσεις θεωρούν πως οι πολιτικές και διοικητικές βάσεις κινούνται ταχύτερα από ό,τι έχει αναγνωρίσει ο δημόσιος διάλογος.

Το μοντέλο αυτό θα απαιτούσε ακόμα συμφωνίες με τρίτες χώρες, χρηματοδότηση, παρακολούθηση, νομικές εγγυήσεις, διευθετήσεις μεταφοράς και σαφήνεια σχετικά με το ποιος παραμένει υπεύθυνος για τους ανθρώπους που μεταφέρονται εκεί. Αυτές δεν είναι δευτερεύουσες λεπτομέρειες, αλλά ο πυρήνας της πολιτικής.

Οι Ταλιμπάν στην Ευρώπη

Την εβδομάδα αυτή, το Βέλγιο εξέδωσε μονοήμερες βίζες σε αντιπροσωπεία των Ταλιμπάν για τεχνικές συνομιλίες στις Βρυξέλλες σχετικά με την απέλαση και τον επαναπατρισμό Αφγανών υπηκόων. Η υπόθεση με τη βίζα των Ταλιμπάν μετέτρεψε την επιβολή της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ σε δοκιμασία αξιοπιστίας, καθώς οι Βρυξέλλες προσπαθούν να εξασφαλίσουν επιστροφές και ταυτόχρονα αρνούνται να αναγνωρίσουν τους Ταλιμπάν ως τη νόμιμη κυβέρνηση του Αφγανιστάν.

Αυτό το περιστατικό δείχνει την υποβόσκουσα πίεση. Εάν η ΕΕ επιθυμεί περισσότερες απελάσεις, πρέπει να έρθει σε επαφή με αρχές που είναι σε θέση να δεχθούν τους ανθρώπους που θα έχουν απελαθεί. Μερικές φορές αυτές οι αρχές είναι πολιτικά ή νομικά προβληματικές. Τα κέντρα επιστροφής θα πολλαπλασιάσουν αυτό το δίλημμα, καθιστώντας τη συνεργασία με τρίτες χώρες βασική «πρόκληση» του συστήματος.

Με λίγα λόγια, η πολιτική επιστροφών δεν αφορά πλέον μόνο τους συνοριακούς κανόνες της Ε.Ε.

Τι θα γίνει με τα Δικαιώματα

Το κεντρικό νομικό ζήτημα είναι η ευθύνη. Εάν ένα άτομο μεταφερθεί από ένα κράτος-μέλος της ΕΕ σε ένα κέντρο απέλασης τρίτης χώρας, ποιος διασφαλίζει την πρόσβαση στις διαδικασίες ασύλου, τη νομική συμβουλή, την ιατρική περίθαλψη, την ασφάλεια; Ποιος παρακολουθεί τις συνθήκες; Ποια δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία; Τι συμβαίνει εάν η τρίτη χώρα αρνηθεί αργότερα την περαιτέρω απομάκρυνση;

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και το δίκαιο της ΕΕ δεν εξαφανίζονται, επειδή ένα κέντρο βρίσκεται εκτός της Ένωσης. Τα κράτη-μέλη μπορούν να παραμείνουν υπεύθυνα για προβλέψιμη βλάβη εάν μεταφέρουν ανθρώπους σε μη ασφαλείς συνθήκες ή σε μέρη από τα οποία ενδέχεται να σταλούν περαιτέρω σε διώξεις ή βασανιστήρια.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το σχέδιο για τα κέντρα επιστροφής θα αντιμετωπίσει σχεδόν σίγουρα δικαστικές προσφυγές. Οι κυβερνήσεις μπορεί να υποστηρίξουν ότι η αυστηρή παρακολούθηση και οι συμφωνίες μπορούν να διαχειριστούν τον κίνδυνο. Οι οργανώσεις δικαιωμάτων θα ισχυριστούν ότι η εξωτερίκευση είναι σχεδιασμένη ακριβώς για να απομακρύνει τους ανθρώπους από τις ισχυρότερες νομικές προστασίες.

Τι πρέπει να προσέξουμε

Το χρονοδιάγραμμα του ενός έτους που έθεσε η Δανή πρωθυπουργός δημιουργεί μια χρήσιμη δοκιμασία. Εάν το πρώτο κέντρο είναι πράγματι κοντά, η Ε.Ε. ή τα συμμετέχοντα κράτη-μέλη θα πρέπει να διευκρινίσουν πού θα βρίσκεται, ποια χώρα θα τον φιλοξενήσει, ποιο νομικό πλαίσιο θα εφαρμοστεί, ποιος θα πληρώσει, ποιος θα παρακολουθεί τις συνθήκες και τι δικαιώματα θα έχουν οι μεταφερόμενοι άνθρωποι.

Μέχρι να υπάρξουν αυτές οι απαντήσεις, η πολιτική αυτή παραμένει ισχυρή σε πολιτικό επίπεδο, αλλά αβέβαιη σε επιχειρησιακό.

Ωστόσο, η κατεύθυνση της πορείας είναι ξεκάθαρη. Τα κέντρα απέλασης δεν αποτελούν πλέον μια υποθετική ιδέα, στο περιθώριο της συζήτησης για τη μετανάστευση στην Ε.Ε., κινούνται προς την υλοποίησή τους.

Αυτή η μετατόπιση μπορεί να ικανοποιήσει τις κυβερνήσεις που απαιτούν αυστηρότερες επιστροφές. Θα αναγκάσει όμως επίσης την Ε.Ε. να αντιμετωπίσει ένα πιο δύσκολο ερώτημα: εάν μια μεταναστευτική πολιτική που βασίζεται στην εξωτερίκευση μπορεί να παραμείνει συμβατή με τα πρότυπα δικαιοσύνης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων που η Ένωση ισχυρίζεται ότι υπερασπίζεται.

Διαβάστε ακόμη

Στεγαστική κρίση: Γιατί δεν πείθουν τα μέτρα της κυβέρνησης για τα ενοίκια; Τι καταγγέλλει ο πρόεδρος των μεσιτών

SOS για το νερό: Δίκτυα-«σουρωτήρια», 13.000 παράνομες γεωτρήσεις και το σχέδιο-μαμούθ των 5,5 δισ.

ΕΟΠΥΥ: Ξεκινά «σαφάρι» ελέγχων για φάρμακα, εξετάσεις και χρεώσεις από ιδιώτες

Η επιχείρηση «ανακωχή» του Μαξίμου που δεν πάει καλά, ένα σενάριο - έκπληξη για Αβραμόπουλο και ο στόχος του Σαμαρά