«Καταστροφική καμπή»: Γιατί οι σύμμαχοι του Τραμπ στον Κόλπο ανησυχούν μετά τη συμφωνία με το Ιράν

Για δεκαετίες, οι ηγέτες των αραβικών χωρών του Περσικού Κόλπου έβλεπαν τη σχέση τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως μια στρατηγική συμμαχία. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ωστόσο, είχε συχνά διαφορετική άποψη.

«Βασιλιά, εμείς σας προστατεύουμε. Χωρίς εμάς, ίσως να μην αντέχατε ούτε δύο εβδομάδες. Πρέπει να πληρώνετε για το στρατό σας», είπε ο Τραμπ το 2018, αναφερόμενος στον Σαουδάραβα μονάρχη. Με τη φράση αυτή συνόψισε μια άκρως συναλλακτική προσέγγιση για μια σχέση που οι ηγέτες του Κόλπου θεωρούσαν επί μακρόν ως τον ακρογωνιαίο λίθο της ασφάλειάς τους.

Σύμφωνα με το CCN, έναν χρόνο αργότερα, η Σαουδική Αραβία δέχθηκε το μεγαλύτερο πλήγμα στο έδαφός της εδώ και δεκαετίες. Οι επιθέσεις σε καίριες πετρελαϊκές εγκαταστάσεις παρέλυσαν προσωρινά σχεδόν τη μισή παραγωγή αργού πετρελαίου του βασιλείου, προκαλώντας άλμα στις διεθνείς τιμές. Αν και η Ουάσιγκτον έδειξε το Ιράν και καταδίκασε το γεγονός, τα κράτη του Κόλπου άρχισαν να αναρωτιούνται έντονα για το κατά πόσο η Αμερική ήταν πραγματικά πρόθυμη να αντιμετωπίσει την Τεχεράνη για χάρη τους.

Μέχρι τη δεύτερη θητεία του Τραμπ, οι ηγέτες του Κόλπου είχαν λάβει το μήνυμα. Καθώς δεσμεύονταν για επενδύσεις τρισεκατομμυρίων δολαρίων στην αμερικανική οικονομία, ο Τραμπ επέλεξε την περιοχή για το πρώτο επίσημο ταξίδι του στο εξωτερικό.

«Θα προστατεύσουμε αυτή τη χώρα», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος από την πρωτεύουσα του Κατάρ, τη Ντόχα, κατά τη διάρκεια της περιοδείας του στον Κόλπο τον περασμένο Μάιο.

Αυτή η δέσμευση δοκιμάστηκε σκληρά φέτος. Παρά τις προσπάθειες των κρατών του Κόλπου να αποτρέψουν μια περιφερειακή σύρραξη, οι ΗΠΑ –μαζί με το Ισραήλ– ενεπλάκησαν σε πόλεμο με το Ιράν. Αυτό πυροδότησε σφοδρά αντίποινα σε ολόκληρο τον Κόλπο, αναγκάζοντας τις τοπικές κυβερνήσεις να αναμετρηθούν και πάλι με το τι σημαίνει στην πράξη η αμερικανική προστασία.

Το διπλωματικό θρίλερ και οι επιφυλάξεις

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, έφτασε στην περιοχή την Τρίτη με το δύσκολο έργο να πείσει τα κράτη του Κόλπου ότι οι δεσμεύσεις ασφαλείας της Ουάσιγκτον παραμένουν ισχυρές. Ωστόσο, για πολλούς στην περιοχή, το ζητούμενο δεν είναι πλέον η αμερικανική προσήλωση, αλλά το αν η κυοφορούμενη συμφωνία με το Ιράν τούς αφήνει σε καλύτερη ή χειρότερη μοίρα σε σχέση με την προπολεμική περίοδο.

«Από τη σκοπιά των αραβικών κρατών του Κόλπου, ο πόλεμος με το Ιράν αποτελεί καταστροφική καμπή για την περιφερειακή τάξη ασφαλείας», δήλωσε ο Χασάν Αλχασάν, ανώτερος ερευνητής στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS), ο οποίος βλέπει τη συμφωνία ως κομμάτι μιας γενικότερης αμερικανικής αποχώρησης από την περιοχή. «Η αποχώρηση των ΗΠΑ από τον Κόλπο και η ροή χρηματοοικονομικών και οικονομικών πόρων προς το Ιράν είναι πιθανό να ενθαρρύνουν περαιτέρω την Τεχεράνη».

«Παρ’ όλα αυτά, τα αραβικά κράτη του Κόλπου διευκόλυναν και υποστήριξαν τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Για αυτά, μια κακή συμφωνία εξακολουθεί να είναι προτιμότερη από τον πόλεμο», δήλωσε στο CNN.

«Θέλουμε να ακούσουμε τις απόψεις τους»

Η περιοδεία του Ρούμπιο περιλαμβάνει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ – τις τρεις χώρες που σήκωσαν το μεγαλύτερο βάρος των ιρανικών επιθέσεων κατά τη διάρκεια του πολέμου και οι οποίες εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικές με την τρέχουσα προσέγγιση Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

«Θέλουμε να ακούσουμε τις απόψεις τους, ειδικά μετά τα γεγονότα αυτού του Σαββατοκύριακου στην Ελβετία, και να διασφαλίσουμε ότι οι απόψεις τους θα λαμβάνονται υπόψη σε κάθε απόφαση που παίρνουμε, επειδή είναι συνεργάτες μας», δήλωσε ο Ρούμπιο στους δημοσιογράφους κατά την άφιξή του στο Αμπού Ντάμπι.

Τα κράτη του Κόλπου είχαν εναντιωθεί στη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν το 2015 επί κυβέρνησης Ομπάμα, και είχαν επικροτήσει τον Τραμπ όταν την ακύρωσε το 2018 επειδή δεν κάλυπτε τις ανησυχίες τους. Η νέα υπό διαμόρφωση συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη νευρικότητα, καθώς όχι μόνο αφήνει πολλά ζητήματα ανοιχτά, αλλά έρχεται και σε μια στιγμή που, όπως σημειώνει ο Αλχασάν, υπάρχει «σημαντική απώλεια εμπιστοσύνης στις ΗΠΑ». Ανώτερος διπλωμάτης από την περιοχή δήλωσε στο CNN ότι η σύγκρουση απέδειξε πως «το Ιράν είχε ένα καλά σχεδιασμένο σχέδιο για να στοχεύσει» τα κράτη του Κόλπου.

Η συμφωνία εκχωρεί στην Τεχεράνη επίσημο ρόλο στην εποπτεία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, από κοινού με το Ομάν. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος του θαλάσσιου εμπορίου των χωρών του Κόλπου –και κυρίως οι εξαγωγές ενέργειας– θα τελεί υπό ιρανικό έλεγχο.

Επιπλέον, η συμφωνία δεν αγγίζει το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν ούτε το δίκτυο των οργανώσεων που δρουν ως πληρεξούσιοί του (proxies) στην περιοχή – ζητήματα που για τις αραβικές πρωτεύουσες είναι πολύ πιο επείγοντα από τις πυρηνικές δραστηριότητες της Τεχεράνης. Ο Ρούμπιο δήλωσε την Τρίτη από το Αμπού Ντάμπι ότι το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν «σίγουρα θα τεθεί στο τραπέζι αυτών των συζητήσεων». Ωστόσο, ο Τραμπ υποβάθμισε το θέμα την περασμένη εβδομάδα, λέγοντας ότι είναι δίκαιο να διαθέτει πυραύλους το Ιράν, από τη στιγμή που έχει και η Σαουδική Αραβία.

Παράλληλα, η συμφωνία προϋποθέτει τη στήριξη των κρατών του Κόλπου, καθώς προβλέπει ένα ταμείο ανασυγκρότησης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Ιράν. Ο Τραμπ επιδίωξε τη χρηματοδότηση της πρωτοβουλίας από τις χώρες του Κόλπου, όμως μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι εκείνες έχουν συναινέσει. Η Σαουδική Αραβία ξεκαθάρισε ότι δεν έχει «λεπτομέρειες» για την πρόταση, ενώ το Κατάρ εξέφρασε ενδιαφέρον χωρίς να δεσμευτεί επίσημα.

Από την πλευρά του, ο Ρούμπιο διευκρίνισε ότι δεν πρόκειται να ζητήσει οικονομική συνδρομή για το συγκεκριμένο ταμείο κατά τη διάρκεια της περιοδείας του, χαρακτηρίζοντας το θέμα αυτό «πολύ μακρινό».

Συμβιβασμός με το Ιράν

Οι χώρες του Κόλπου αναγνωρίζουν ότι, προς το παρόν, δεν έχουν εναλλακτικές επιλογές που θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τις ΗΠΑ ως κύριο εταίρο τους στην ασφάλεια. Ακόμη και αν ο στρατιωτικός ρόλος της Ουάσιγκτον δείχνει να ατονεί, η οικονομική συνεργασία παραμένει ισχυρή, με χώρες όπως τα ΗΑΕ να δηλώνουν έτοιμες να «διπλασιάσουν» τις επενδύσεις τους στις δεσμεύσεις τους με τις ΗΠΑ.

Το πώς θα διαμορφωθούν οι σχέσεις τους με την κυβέρνηση Τραμπ μετά τον πόλεμο παραμένει αβέβαιο, όπως δήλωσε ο ανώτερος διπλωμάτης στο CNN πριν από την υπογραφή της συμφωνίας. Το ερώτημα είναι αν θα υπάρξει κάποιο επίσημο σύμφωνο αμυντικής συνδρομής που θα υποχρέωνε την Ουάσιγκτον να παρέμβει σε περίπτωση απειλής.

Στο μεταξύ, ορισμένα κράτη της περιοχής επιχειρούν ήδη να διαφοροποιήσουν τους εξοπλισμούς τους, στρεφόμενα κυρίως προς την Τουρκία για την προμήθεια όπλων, σύμφωνα με τον ίδιο διπλωμάτη.

Ο πόλεμος ανάγκασε επίσης την ηγεσία του Κόλπου να εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο μιας μακροπρόθεσμης συνεννόησης με το Ιράν. Καθώς καμία άλλη δύναμη δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις ΗΠΑ, οι αξιωματούχοι βλέπουν πλέον ένα μέλλον όπου η Ουάσιγκτον θα έχει σαφώς μικρότερο ρόλο στην περιφερειακή ασφάλεια. Ένα πιθανό σενάριο που εξετάζεται είναι η υπογραφή ενός περιφερειακού συμφώνου μη επίθεσης με το Ιράν.

Το πώς βέβαια θα πειστεί το Ιράν να τηρήσει κάτι τέτοιο είναι μια άλλη ιστορία. Με την αξιοπιστία των αμερικανικών εγγυήσεων να υποχωρεί, τα κράτη του Κόλπου δεν έχουν πολλά μέσα πίεσης έναντι της Τεχεράνης, πέρα από το εμπόριο και τις επενδύσεις.

Οι αναλυτές, πάντως, προειδοποιούν ότι η διπλωματία από μόνη της δεν αρκεί.

Ο Αλχασάν αμφιβάλλει ότι το Ιράν θα σεβόταν ένα σύμφωνο μη επίθεσης «ελλείψει μιας αξιόπιστης ικανότητας αποτροπής από την πλευρά των αραβικών κρατών του Κόλπου». Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι χώρες της περιοχής πρέπει πρώτα να διαμορφώσουν «τις κατάλληλες στρατηγικές συνθήκες για να δώσουν κίνητρα στο Ιράν».

«Μια συμφωνία μη επιθετικότητας είναι απίθανο να αλλάξει τους στρατηγικούς υπολογισμούς του Ιράν», σημειώνει. «Για να συμβεί αυτό, τα αραβικά κράτη του Κόλπου πρέπει πρώτα να διορθώσουν τη στρατηγική ανισορροπία με το Ιράν μέσω αξιόπιστης αποτροπής, ενισχυμένης και ολοκληρωμένης άμυνας, καθώς και ισχυρών μέτρων ανθεκτικότητας».

Επανεξέταση των σχέσεων

Την ίδια ώρα, οι αναλυτές στα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Κόλπου θέτουν πλέον βαθύτερα ερωτήματα για τον ρόλο του Ιράν, αφήνοντας στην άκρη την πολεμική ρητορική του παρελθόντος.

Άρθρο γνώμης στην εφημερίδα «Asharq al-Awsat» της Σαουδικής Αραβίας ανέφερε αυτή την εβδομάδα ότι οι πιέσεις που δέχεται το Ιράν ίσως το οδήγησαν σε αυτή την επιθετική στάση, αναρωτώμενο αν η κατάσταση μπορεί να εξομαλυνθεί μέσω της διπλωματικής οδού.

Ακόμη και πριν από τον πόλεμο, ο γνωστός Σαουδάραβας αναλυτής Αμπντουλραχμάν Αλράσεντ είχε υποστηρίξει ότι ένα αδύναμο και απομονωμένο Ιράν δεν ωφελεί τον Κόλπο. Στόχος, όπως έγραψε, δεν είναι η μόνιμη αποδυνάμωση της Τεχεράνης, αλλά η αλλαγή της συμπεριφοράς της και η ενσωμάCalculation της σε μια σταθερή περιφερειακή δομή.

Αυτή η στροφή των κρατών του Κόλπου απέναντι στο Ιράν αντανακλά σε μεγάλο βαθμό την επανεκτίμηση της σχέσης τους με την Ουάσιγκτον.

«(Η ιδέα ότι) η Αμερική αποτελεί έναν αξιόπιστο στρατηγικό σύμμαχο τίθεται πλέον σοβαρά υπό αμφισβήτηση στα κράτη του Κόλπου», δήλωσε ο Φιράς Μακσάντ, διευθύνων σύμβουλος για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική στην Eurasia Group. Ο ίδιος εξήγησε ότι ο πόλεμος ήταν το αποκορύφωμα μιας πολυετούς απογοήτευσης που κλόνισε την εμπιστοσύνη της περιοχής προς τις ΗΠΑ.

«Οι χώρες του Κόλπου… πρέπει να καταλήξουν σε μια συμφωνία με το Ιράν, επειδή δεν εμπιστεύονται πλήρως τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μακροπρόθεσμα, δεν πρόκειται μόνο για αποκλιμάκωση των εντάσεων, αλλά και για αποτροπή. Πρέπει να ενισχύσουν τις δικές τους στρατιωτικές δυνατότητες.»

Διαβάστε ακόμη

Τα κρίσιμα ερωτήματα για την υπόθεση Αβραμόπουλου - Τι λένε βελγικές αρχές και Κομισιόν

«Δεν ήταν απαγωγή»: Ανατροπή στην υπόθεση του νεκρού βρέφους στη Γερμανία - Στο μικροσκόπιο των αρχών η μητέρα

Γιατί ο καρκίνος χτυπά σήμερα όλο και περισσότερους κάτω των 50 ετών; Η τρομακτική αύξηση του 24%

Εντυπωσιακή ανακάλυψη: Στο φως η αρχαιότερη πρόσκρουση μετεωρίτη στον κόσμο - «Είναι συναρπαστικό»