Financial Times: Τρία μέτωπα, ένα μοιραίο λάθος - «Υπνοβατεί» ο πλανήτης προς τον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

Ουκρανία, Μέση Ανατολή και Ταϊβάν τροφοδοτούν τον φόβο μιας ευρύτερης σύγκρουσης - Η αβεβαιότητα για τη στάση των ΗΠΑ και τα επικίνδυνα μαθήματα του 1914 και του 1939

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 5 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Προσθέστε το ΕΘΝΟΣ στη Google

Μια λανθασμένη εκτίμηση, η υποτίμηση της αντίδρασης ενός αντιπάλου ή μια περιφερειακή σύγκρουση που ξεφεύγει από τον έλεγχο θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια πολύ μεγαλύτερη αναμέτρηση. Αυτός είναι ο κίνδυνος που αναδεικνύει ο Γκίντεον Ράχμαν, επικεφαλής σχολιαστής διεθνών υποθέσεων των Financial Times, εξετάζοντας εάν ο κόσμος «υπνοβατεί» προς έναν Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρίσκονται τρία μέτωπα: ο πόλεμος στην Ουκρανία, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και η αυξανόμενη ένταση γύρω από την Ταϊβάν. Παρότι γεωγραφικά απομακρυσμένα, συνδέονται όλο και περισσότερο μέσω στρατιωτικών συνεργασιών, ανταγωνισμών και συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων.

Ο Ράχμαν παραθέτει μια σειρά γεγονότων που αποτυπώνουν αυτή την επικίνδυνη συγκυρία: πυραυλικές επιθέσεις που έκλεισαν το αεροδρόμιο του Ριάντ, ρωσικά πλήγματα με περισσότερους από 100 νεκρούς αμάχους στην Ουκρανία, πολωνικές προειδοποιήσεις για τον κίνδυνο θανατηφόρων ρωσικών επιθέσεων εντός της ΕΕ και εξαήμερες κινεζικές ασκήσεις με πραγματικά πυρά.

Η κοινή συνισταμένη είναι η επιστροφή του πολέμου ως άμεσης απειλής ακόμη και για κοινωνίες που επί δεκαετίες θεωρούσαν την ειρήνη δεδομένη.

Τα τρία μέτωπα και ο κίνδυνος αλυσιδωτής κλιμάκωσης

Στην Ευρώπη, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει ξεπεράσει τα 4,5 χρόνια, ενώ η αντιπαράθεση Ρωσίας και Δύσης εκτείνεται πέρα από το πεδίο των μαχών. Κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, υβριδικές επιχειρήσεις και αυξημένη στρατιωτική κινητικότητα δημιουργούν νέες εστίες έντασης.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα αντιδρούσε η Συμμαχία εάν ένα περιστατικό προκαλούσε νεκρούς σε κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, θέτοντας ζήτημα συλλογικής άμυνας.

Στη Μέση Ανατολή, ο πόλεμος με το Ιράν και οι επιθέσεις κατά αμερικανικών στόχων ενισχύουν τον κίνδυνο ευρύτερης εμπλοκής. Παράλληλα, οι διασυνδέσεις με το ουκρανικό μέτωπο γίνονται πιο εμφανείς: η Ρωσία φέρεται να έχει βοηθήσει το Ιράν σε επιχειρήσεις στοχοποίησης, ενώ η Ουκρανία παρέχει σε χώρες του Κόλπου τεχνογνωσία για την αντιμετώπιση drones.

Το τρίτο μέτωπο βρίσκεται στον Ειρηνικό, όπου η Κίνα αναπτύσσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες και εντείνει την πίεση στην Ταϊβάν, την οποία θεωρεί τμήμα της επικράτειάς της. Μια απόπειρα κατάληψης του νησιού θα έθετε τις ΗΠΑ μπροστά σε μια εξαιρετικά κρίσιμη απόφαση για το αν και πώς θα επέμβουν.

Στρατιώτες στην Ταιβάν (AP Photo/Chiang Ying-ying, Pool)

Την ανησυχία ενισχύει η προσέγγιση μεταξύ Ρωσίας, Κίνας, Ιράν και Βόρειας Κορέας. Οι τέσσερις χώρες δεν συγκροτούν ενιαία στρατιωτική συμμαχία αντίστοιχη του ΝΑΤΟ, μοιράζονται όμως την επιδίωξη αμφισβήτησης της διεθνούς τάξης υπό αμερικανική ηγεσία.

Η Μόσχα επιδιώκει αλλαγές στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας, το Πεκίνο αμφισβητεί την αμερικανική πρωτοκαθεδρία στον Ειρηνικό, η Τεχεράνη αντιπαρατίθεται στην παρουσία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και η Πιονγκγιάνγκ απειλεί τη Νότια Κορέα.

Οι μεταξύ τους συνεργασίες ενισχύουν τον φόβο ότι μια κρίση σε μία περιοχή μπορεί να συνοδευτεί από παράλληλη κλιμάκωση σε κάποια άλλη.

Οι 65 συγκρούσεις και η μετατόπιση της παγκόσμιας ισχύος

Η διεθνής αστάθεια δεν περιορίζεται στα μέτωπα που κυριαρχούν στην επικαιρότητα. Ο Ράχμαν επικαλείται εκτίμηση του International Crisis Group για 65 ενεργές συγκρούσεις παγκοσμίως, αριθμό που παρουσιάζεται ως ο υψηλότερος μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Σουδάν, όπου ο πόλεμος έχει οδηγήσει στον εκτοπισμό περισσότερων από 14 εκατομμύρια ανθρώπων.

Την ίδια ώρα, μεταβάλλεται η παγκόσμια ισορροπία. Το 1989, οι χώρες της G7 αντιπροσώπευαν περίπου τα δύο τρίτα της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής. Το 2022, το μερίδιό τους είχε υποχωρήσει στο 43%.

Σύμφωνα με την ανάλυση, η σχετική αποδυνάμωση της δυτικής υπεροχής διευρύνει τα περιθώρια δράσης για δυνάμεις που επιδιώκουν να ανατρέψουν τις υφιστάμενες ισορροπίες.

Σε αυτό το περιβάλλον, καθοριστικός αναδεικνύεται ο παράγοντας Τραμπ. Οι αμφισβητήσεις του Αμερικανού προέδρου προς τους συμμάχους, οι πιέσεις για αύξηση των αμυντικών δαπανών και η προτίμησή του σε συμφωνίες μεταξύ ισχυρών κρατών εντείνουν την αβεβαιότητα για τις αμερικανικές δεσμεύσεις.

Η λογική των σφαιρών επιρροής, βάσει της οποίας κάθε μεγάλη δύναμη θα κυριαρχεί στη γεωγραφική της περιφέρεια, παραβλέπει, όπως επισημαίνει ο Ράχμαν, τη βούληση των μικρότερων κρατών. Η Ουκρανία και η Ταϊβάν δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται απλώς ως περιοχές ενός χάρτη που μοιράζονται οι ισχυροί.

Το μοιραίο λάθος που θυμίζει το 1914 και το 1939

Η μεγαλύτερη απειλή, κατά την ανάλυση, βρίσκεται στην πιθανότητα να εκτιμήσει κάποιος ηγέτης λανθασμένα ότι ο αντίπαλός του δεν θα αντιδράσει.

Το 1914, η Γερμανία υποτίμησε την αποφασιστικότητα της Βρετανίας να υπερασπιστεί την ουδετερότητα του Βελγίου. Το 1939, ο Αδόλφος Χίτλερ θεώρησε ότι το Λονδίνο και το Παρίσι δεν θα εκπλήρωναν τις δεσμεύσεις τους απέναντι στην Πολωνία.

Ο Ναζιστικός Στρατός το 1936 (AP Photo)

Και στις δύο περιπτώσεις, οι λανθασμένοι υπολογισμοί συνέβαλαν στην έκρηξη μιας παγκόσμιας σύγκρουσης.

Σήμερα, ο Σι Τζινπίνγκ καλείται να υπολογίσει πόσο ισχυρή είναι η αμερικανική δέσμευση απέναντι στην Ταϊβάν. Αντίστοιχα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν πρέπει να εκτιμήσει εάν το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ θα εφαρμοζόταν χωρίς δισταγμό έπειτα από επίθεση σε κράτος-μέλος.

Το επικίνδυνο ενδεχόμενο που αναδεικνύουν οι Financial Times είναι ότι ένας Γ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος μπορεί να προκύψει χωρίς να αποτελεί τον αρχικό στόχο κάποιου ηγέτη: αρκεί μια απόφαση επίθεσης που βασίζεται στη λανθασμένη βεβαιότητα ότι η άλλη πλευρά θα υποχωρήσει.