«Ο χρόνος τελειώνει»: Οδεύει η ΕΕ προς μια πολιτική «τέλεια καταιγίδα»;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήδη δυσκολεύεται να συμφωνήσει για τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό στην ιστορία της, να καλύψει ένα τεράστιο χρηματοδοτικό κενό στην Ουκρανία και να διαχειριστεί τις γεωπολιτικές πιέσεις από τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Τώρα, βρίσκεται αντιμέτωπη και με τον κίνδυνο να παραλύσει εξαιτίας των εσωτερικών πολιτικών αναταραχών στις χώρες που αντιπροσωπεύουν συνολικά περίπου το 60% του ΑΕΠ και του πληθυσμού της.

«Όλοι καταλάβαιναν μέχρι πρότινος ότι πρέπει να ολοκληρώσουμε… μια πολιτική συμφωνία έως το τέλος του έτους», δήλωσε ο πρόεδρος της Κύπρου, Νίκος Χριστοδουλίδης, σε συνέντευξή του στο POLITICO, στο περιθώριο της συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου την περασμένη εβδομάδα, αναφερόμενος στις δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό της Ένωσης.

Ωστόσο, οι ισπανικές εκλογές σημαίνουν ότι κάτι τέτοιο δεν θα είναι πλέον εφικτό, εκτίμησε. Και την επόμενη χρονιά, «θα έχουμε τη Γαλλία, την Ιταλία» και άλλες χώρες να προσέρχονται στις κάλπες, πρόσθεσε ο Χριστοδουλίδης, προβλέποντας ακόμη περισσότερες δυσκολίες για την Ένωση.

Ρωγμές στους «πυλώνες»

Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές δίλημμα: Οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της οδεύουν όλες προς εκλογές ή περιόδους πολιτικής αναταραχής, γεγονός που ενδέχεται να περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα της Ένωσης να λαμβάνει αποφάσεις και να προχωρά σε συμφωνίες.

Η Ισπανία θα προσέλθει στις κάλπες τον επόμενο μήνα, με την κεντροδεξιά και την ακροδεξιά να εμφανίζονται ως τα επικρατέστερα στρατόπεδα για την ανάληψη της εξουσίας. Στη Γαλλία θα εκλεγεί νέος πρόεδρος τον Απρίλιο, με τις δημοσκοπήσεις να ευνοούν την επικεφαλής της ακροδεξιάς, Μαρίν Λεπέν. Η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) ενισχύεται, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την παραμονή του Φρίντριχ Μερτς στην καγκελαρία. Την ίδια ώρα, η ασυνήθιστα μακρόβια κυβέρνηση της Ιταλίδας πρωθυπουργού, Τζόρτζια Μελόνι, οδεύει επίσης προς εκλογές το 2027.

Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές. Η τελευταία σύνοδος κορυφής της ΕΕ έδωσε μια πρώτη εικόνα των δυσκολιών που έρχονται. Έπειτα από δύο ημέρες συνομιλιών, οι ηγέτες δεν κατάφεραν να σημειώσουν πρόοδο ως προς τον προϋπολογισμό των 2 τρισ. ευρώ και, αντί γι' αυτό, ενεπλάκησαν σε μια απροσδόκητα έντονη αντιπαράθεση για την ενεργειακή πολιτική.

Στα συμπεράσματα της συνόδου δεν υπήρξε καμία αναφορά στην επίτευξη συμφωνίας για τον προϋπολογισμό πριν από το τέλος του έτους. Τα κράτη-μέλη αντιστάθηκαν στην προσπάθεια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να τεθεί ως καταληκτική ημερομηνία το τέλος του 2026, παρότι έχουν προγραμματιστεί σύνοδοι για τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο.

Εάν οι συναντήσεις αυτές δεν οδηγήσουν σε συμφωνία, οι ήδη δύσκολες διαπραγματεύσεις θα παραταθούν έως το 2027. Τότε, οι εκλογικές αναμετρήσεις αναμένεται να επηρεάζουν ακόμη περισσότερο τις συνομιλίες, ενώ οι κυβερνήσεις ενδέχεται να εμφανίζονται ολοένα και λιγότερο πρόθυμες να κάνουν τους απαραίτητους συμβιβασμούς.

Τριπλή επίθεση

Η παράλυση που φοβάται η ΕΕ, καθώς επιταχύνεται ο εκλογικός κύκλος στην Ευρώπη, αρχίζει ήδη να γίνεται πραγματικότητα. Η σύνοδος της περασμένης εβδομάδας ανέδειξε πόσο δύσκολη γίνεται η επίτευξη των συμβιβασμών που χρειάζεται η Ένωση. Αντί να καταλήξουν σε σημαντικές συμφωνίες - με εξαίρεση μια γαλλογερμανική συμφωνία για την αυτοκινητοβιομηχανία - οι ηγέτες επέμειναν στις παγιωμένες θέσεις τους και επιχείρησαν να αποκτήσουν τακτικά πλεονεκτήματα έναντι των πολιτικών τους αντιπάλων.

Το κλίμα απαισιοδοξίας ήταν διάχυτο, σύμφωνα με έξι διπλωμάτες και αξιωματούχους που μίλησαν στο POLITICO. Αρκετοί προειδοποίησαν ότι η ΕΕ θα βρεθεί αντιμέτωπη με ισχυρές αντιξοότητες τους επόμενους μήνες. Όλοι τους μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, προκειμένου να εκφραστούν ελεύθερα. «Την επόμενη χρονιά τα πράγματα θα είναι χειρότερα», δήλωσε ένας ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης.

«Είναι αλήθεια, λόγω αυτού του εκλογικού ημερολογίου… την επόμενη χρονιά θα είναι πολύ πιο δύσκολα τα πράγματα στα κράτη-μέλη και στο εσωτερικό του [Ευρωπαϊκού] Κοινοβουλίου», ανέφερε η Κάρλα Ταβάρες, ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών και μία από τις επικεφαλής της ομάδας της στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό.

Η εσωτερική δυσλειτουργία της Ένωσης εκδηλώνεται σε μία από τις χειρότερες δυνατές χρονικές συγκυρίες. Από την υπονόμευση της διατλαντικής συμμαχίας από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έως τη διεύρυνση της εμπορικής ανισορροπίας με την Κίνα, η ΕΕ δέχεται αυξανόμενες γεωπολιτικές και οικονομικές πιέσεις σε πολλαπλά μέτωπα.

«Επιδιώκουν να μας διχάσουν. Θέλουν τη διαίρεσή μας», δήλωσε ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, σε ενημέρωση δημοσιογράφων αργά το βράδυ, κατά τη διάρκεια της συνόδου. Δεν κατονόμασε συγκεκριμένες χώρες, αλλά αναφέρθηκε σε κράτη ανατολικά και δυτικά των Βρυξελλών. «Και, φυσικά, υπάρχουν σημεία στα οποία μπορούν να μας πλήξουν». Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις, ο οποίος είναι σήμερα επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, ήταν πιο σαφής. «Αυτή τη στιγμή δεχόμαστε επίθεση από τρεις πλευρές: τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα», δήλωσε.

Η Ουάσιγκτον αμφισβητεί τις παραδοσιακές συμμαχίες που στηρίζουν εδώ και γενιές την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Μόσχα διεξάγει έναν υβριδικό πόλεμο σε ολόκληρη την Ευρώπη, από κυβερνοεπιθέσεις και δολιοφθορές έως την απόπειρα επίθεσης με μη επανδρωμένο αεροσκάφος στο αεροδρόμιο της Λειψίας, για την οποία το Βερολίνο κατηγόρησε το Κρεμλίνο. Το Πεκίνο ενισχύει τον έλεγχό του σε κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες και κατακλύζει τις ευρωπαϊκές αγορές με φθηνές εξαγωγές.

Και σε όλα αυτά προστίθεται το πρόβλημα της Ουκρανίας. Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), η χώρα αντιμετωπίζει χρηματοδοτικό έλλειμμα ύψους 30 έως 35 δισ. δολαρίων για την επόμενη χρονιά, ενώ η Ρωσία σφυροκοπά τις ενεργειακές υποδομές της ενόψει ενός εξαιρετικά σκληρού χειμώνα. Όλα αυτά συμβαίνουν παρά τα 90 δισ. ευρώ που έχει ήδη συμφωνήσει να διαθέσει η ΕΕ για τη στήριξη της Ουκρανίας.

Ο Λαντσμπέργκις δήλωσε ότι οι επόμενοι μήνες προμηνύονται «εξαιρετικά δυσοίωνοι» για το Κίεβο. «Όλα πέφτουν στους ώμους της Ευρώπης», ανέφερε. Ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, εξέφρασε επίσης τη βαθιά ανησυχία του κατά τη σύνοδο της περασμένης εβδομάδας, προειδοποιώντας τους δημοσιογράφους ότι, εάν η Ουκρανία ηττηθεί, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί θα καταφύγουν στην ΕΕ. «Η Ρωσία μάς σκοτώνει», δήλωσε. «Δεν θέλουν να σταματήσουν».

Μία πιθανή λύση για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας θα μπορούσε να είναι η αξιοποίηση των 200 δισ. ευρώ σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, τα οποία παραμένουν επ' αόριστον δεσμευμένα στο Euroclear, το χρηματοπιστωτικό αποθετήριο με έδρα τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, ούτε σε αυτό το ζήτημα διαφαίνεται κάποια κοινή ευρωπαϊκή θέση, καθώς το Βέλγιο, το οποίο είχε ασκήσει βέτο σε προηγούμενες προσπάθειες αξιοποίησης των περιουσιακών στοιχείων για τη στήριξη της Ουκρανίας, εξακολουθεί να αρνείται να μεταβάλει τη στάση του.

«Τίποτα δεν έχει αλλάξει», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, αποχωρώντας νωρίτερα από τη σύνοδο της περασμένης εβδομάδας. Άλλες πιθανές λύσεις, όπως η έκδοση περισσότερου κοινού χρέους, θα απαιτούσαν δύσκολους συμβιβασμούς, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Βρυξέλλες διαθέτουν όλο και λιγότερα περιθώρια ελιγμών.

Ποιος μπορεί να αναλάβει πρωτοβουλία

Τα προβλήματα της ΕΕ δεν περιορίζονται στον προϋπολογισμό ή σε επιμέρους τομείς πολιτικής. Καθώς το πολιτικό μέλλον αρκετών από τους ισχυρότερους ηγέτες της Ευρώπης τίθεται υπό αμφισβήτηση, οι Βρυξέλλες κινδυνεύουν να χάσουν τις σταθερές συμμαχίες και τους έμπειρους πολιτικούς που βρίσκονται επί μακρόν στην εξουσία και μπορούν να διαμεσολαβούν για την επίτευξη συμβιβασμών. «Σήμερα η Ευρώπη δεν έχει έναν προφανή ηγέτη», υποστήριξε ένας ακόμη Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είναι ισχυρή. Όμως, δεν έχουμε μια Μέρκελ ή έναν Μιτεράν».

Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, δεν μπορεί, βάσει του Συντάγματος, να διεκδικήσει τρίτη συνεχόμενη θητεία και θα πρέπει να εγκαταλείψει το Μέγαρο των Ηλυσίων τον Απρίλιο. Κατά τη διάρκεια κεκλεισμένων των θυρών συζήτησης στη σύνοδο της περασμένης εβδομάδας, ο Μακρόν παραδέχθηκε ότι δεν θα διαθέτει την απαραίτητη πολιτική εντολή για να υπογράψει συμφωνία σχετικά με τον προϋπολογισμό τους τελευταίους μήνες της θητείας του, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες.

Ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, οδεύει προς την ήττα έπειτα από οκτώ χρόνια στην εξουσία, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις. Οι Ισπανοί θα ψηφίσουν στις 29 Νοεμβρίου, γεγονός που σημαίνει ότι ο Σάντσεθ θα βρίσκεται σε πλήρη προεκλογική εκστρατεία κατά τη διάρκεια των συναντήσεων των Ευρωπαίων ηγετών στις 13 και στις 26 Νοεμβρίου.

Ο Αντόνιο Κόστα, ο οποίος έχει τονίσει την ανάγκη να επιτευχθεί συμφωνία για τον προϋπολογισμό της ΕΕ έως το τέλος του 2026, ώστε να τεθεί σε ισχύ το 2028, απέρριψε τις ανησυχίες ότι το νέο κύμα εκλογών στην Ευρώπη θα μπορούσε να εμποδίσει τη διαδικασία. «Ζούμε σε 27 δημοκρατίες», δήλωσε την Παρασκευή (16/10). «Σχεδόν κάθε μήνα έχουμε εκλογές. Αν το πρόβλημα είναι οι εκλογές, τότε δεν θα μπορούσαμε ποτέ να εγκρίνουμε έναν νέο προϋπολογισμό».

Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των εκλογών, εκτιμάται ότι η Μαδρίτη δεν θα σχηματίσει κυβέρνηση πριν από τον Ιανουάριο, εξέλιξη που θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες.

Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πόσο θα παραμείνει στην εξουσία ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς. Παρότι οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές δεν είναι προγραμματισμένες πριν από το 2029, η ενίσχυση της AfD και η κατακόρυφη πτώση της δημοτικότητας του ίδιου καθιστούν αβέβαιο το κατά πόσο θα είναι διατεθειμένος να προχωρήσει σε συμβιβασμούς.

Και η Ιταλία αναμένεται να οδηγηθεί σε εκλογές τον Οκτώβριο του 2027. Ένας ακόμη Ευρωπαίος διπλωμάτης δήλωσε ότι δεν αναμένει πως η Μελόνι θα περιμένει μέχρι τότε, εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να προκηρύξει εκλογές πολύ νωρίτερα.

Ένας ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ εκτίμησε ότι ο Ιανουάριος θα μπορούσε να αποτελέσει το κατάλληλο χρονικό παράθυρο για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τον προϋπολογισμό. Ίσως να είναι η τελευταία ευκαιρία για να επιτευχθεί συμφωνία, προτού οι πολιτικές αναταράξεις στην Ευρώπη καταστήσουν τους συμβιβασμούς ακόμη δυσκολότερους. Μέχρι στιγμής, οι ηγέτες της ΕΕ έχουν κινηθεί απλώς «υπερβολικά αργά», δήλωσε ο Ζίγκφριντ Μουρεσάν, ένας από τους επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος για τον προϋπολογισμό. «Ο χρόνος τελειώνει».

Διαβάστε ακόμη

Πώς ο κύκλος βίας στη Γαλλία θα επηρεάσει τις προεδρικές εκλογές - Διεθνολόγος εξηγεί στο ethnos.gr

«Παραλιακό Βατικανό» με καφετέριες και κλαμπ χωρίς έλεγχο των δήμων βλέπουν εννέα δήμαρχοι της νότιας Αττικής

Το AI που δουλεύει για τον Μητσοτάκη, ο Καρατζαφέρης που «κυβερνά» και το άνοιγμα του Άδωνι σε Καραμανλή

Με «γαλλικό κλειδί» θέλει να ανοίξει την πόρτα της συσπείρωσης η κυβέρνηση: Το αφήγημα της σταθερότητας και τα πυρά στην αντιπολίτευση