Politico: Η Ελλάδα σαμποτάρει μόνη της το brain regain - Πώς το πρόγραμμα Trust Your Stars οδηγήθηκε σε φιάσκο
Δημοσίευμα για το κυβερνητικό πρόγραμμα ύψους 80 εκατ. ευρώ που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και τελικά ακυρώθηκε🕛 χρόνος ανάγνωσης: 10 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό
Αποκαλυπτικό δημοσίευμα για το πώς ένα κυβερνητικό πρόγραμμα με την ονομασία Trust Your Stars που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και είχε ως στόχο την έρευνα, οδηγήθηκε σε αυτό που χαρακτηρίζει ως «φιάσκο», φιλοξενεί το Politico.
Στο δημοσίευμα γίνεται λόγος για «βροχή» ενστάσεων από επιστήμονες, για εξώδικα με πολύ συγκεκριμένα ερωτήματα προς το υπουργείο Παιδείας για το πού δαπανήθηκαν χρήματα πριν καν εξαγγελθεί επίσημα το πρόγραμμα και καταγγελίες ακόμα και στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
«Η προσπάθεια της Ελλάδας να προσελκύσει κορυφαίους επιστήμονες πίσω στην πατρίδα τους, μετά το τραύμα της οικονομικής κρίσης, έχει «παγώσει», καθώς ένα φιλόδοξο πρόγραμμα για την αναστροφή του brain drain κατέληξε σε φιάσκο.
Μια ομάδα καθηγητών που ήλπιζαν να φέρουν πίσω στην Ελλάδα νέους ερευνητές μέσω ενός πολυδιαφημισμένου προγράμματος, χρηματοδοτούμενου από ευρωπαϊκά κονδύλια, αισθάνονται πλέον προδομένοι. Περίμεναν επί χρόνια για την υλοποίησή του, μόνο και μόνο για να πληροφορηθούν ότι τελικά το πρόγραμμα δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί», αναφέρει αρχικά το Politico και συνεχίζει τονίζοντας ότι όπως καταγγέλλεται «κανείς από την κυβέρνηση δεν μπήκε στον κόπο να τους ενημερώσει ότι το πρόγραμμα είχε ουσιαστικά ακυρωθεί».
500.000 έφυγαν στο εξωτερικό στα χρόνια της κρίσης
«Όλη αυτή η συζήτηση για το “brain gain” δεν είναι απλώς ένα αστείο, αλλά ένα τεράστιο βήμα προς τα πίσω», δήλωσε ο Αριστείδης Χατζής, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
«Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, υπήρχε μόνο ένας τομέας στον οποίο επενδύονταν χρήματα: η έρευνα, επειδή η ΕΕ έδινε προτεραιότητα σε αυτήν. Τώρα δεν υπάρχει τίποτα. Βρίσκεται στον πάτο της λίστας των προτεραιοτήτων – πρόκειται για πλήρη εγκατάλειψη».
Υπολογίζεται ότι περίπου 500.000 άνθρωποι έφυγαν από την Ελλάδα κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, η οποία ξεκίνησε το 2008. Η ελληνική οικονομία συρρικνώθηκε κατά περίπου ένα τέταρτο, ενώ η ανεργία έφτασε στο 28%.
Η Ελλάδα είχε γνωρίσει μαζική μετανάστευση και στο παρελθόν, μεταξύ άλλων και τις δεκαετίες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτή τη φορά, όμως, υπήρχε μια σημαντική διαφορά: ανάμεσα σε εκείνους που έφευγαν βρίσκονταν πολλοί πολίτες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και εξειδικευμένες γνώσεις.
Η προσπάθεια για «Brain Regain»
Το «Brain Regain», μια πρωτοβουλία της συντηρητικής κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας με στόχο την αντιστροφή της μαζικής εξόδου επιστημόνων και επαγγελματιών, περιλαμβάνει διάφορα μέτρα, όπως φορολογική απαλλαγή του 50% του εισοδήματος για επτά χρόνια, ενώ πλέον επεκτείνεται και σε θέσεις υψηλής εξειδίκευσης στον δημόσιο τομέα.
Σε γενικές γραμμές, πάντως, η κατάσταση έχει βελτιωθεί σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης.
Σύμφωνα με την έρευνα του ΟΟΣΑ Diaspora Review Greece, από το 2021 και μετά καταγράφεται σταθερή αύξηση του αριθμού των Ελλήνων που επιστρέφουν στη χώρα.
Το 2023 αποτέλεσε ορόσημο, καθώς για πρώτη φορά από την έναρξη της κρίσης περισσότεροι Έλληνες επέστρεψαν στη χώρα από όσους έφυγαν.
Συγκεκριμένα, κατά τη διετία 2023-2024, περίπου 69.000 Έλληνες έφυγαν από την Ελλάδα, ενώ 98.000 επέστρεψαν.
Όταν, όμως, το θέμα είναι οι επιστήμονες, εξακολουθεί να υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα».
Ένα πρόγραμμα που οδηγήθηκε σε ναυάγιο
Το Politico περιγράφει στη συνέχεια τι συνέβη με το πρόγραμμα Trust your Stars.
«Η οργή πολλών ερευνητών και επιστημόνων επικεντρώνεται σε ένα κυβερνητικό πρόγραμμα με την ονομασία «Εμπιστεύσου τα Αστέρια σου» (Trust your Stars).
Επρόκειτο για ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης της έρευνας ύψους 80 εκατομμυρίων ευρώ, με χρήματα από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), που δημιουργήθηκε μετά την πανδημία της Covid-19.
Οι ερευνητικές ομάδες κλήθηκαν να καταθέσουν προτάσεις και από συνολικά 1.241 αιτήσεις επιλέχθηκαν 145.
Δεκατρείς μήνες αργότερα, μετά από πολλές καταγγελίες για την καθυστέρηση, ο κατάλογος των επιλεγμένων προτάσεων δημοσιεύθηκε τελικά στις 22 Ιουλίου 2025.
Και τότε άρχισαν όλα να καταρρέουν.
Όσοι δεν είχαν επιλεγεί αντέδρασαν έντονα. Υποβλήθηκαν 203 ενστάσεις και αιτήματα επανεξέτασης, ενώ επιστήμονες εξέφρασαν σοβαρές ανησυχίες για την ίδια τη διαδικασία αξιολόγησης.
Μάλιστα, ορισμένοι κατέθεσαν καταγγελίες ακόμη και στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Τον Ιανουάριο του 2026, το υπουργείο Ανάπτυξης εξέδωσε ανακοίνωση υποστηρίζοντας ότι είχαν ήδη καταβληθεί περίπου 40 εκατομμύρια ευρώ και ότι το υπόλοιπο μισό του προϋπολογισμού του προγράμματος προοριζόταν να ολοκληρωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029.
Οι καταγγελίες δεν σταμάτησαν
Οι καταγγελίες συνεχίστηκαν. Μάλιστα, ορισμένοι από τους επιστήμονες των οποίων οι προτάσεις είχαν εγκριθεί έστειλαν επίσημες εξώδικες επιστολές στο υπουργείο Παιδείας, ζητώντας να μάθουν πού είχαν δαπανηθεί τα χρήματα, αφού το πρόγραμμα δεν είχε ακόμη ξεκινήσει.
Και τότε ήρθε η τελική ανατροπή:
Το «Trust your Stars» δεν θα λάμβανε τελικά τα ευρωπαϊκά χρήματα.
Σε ανακοίνωσή του τον Μάιο, το υπουργείο Παιδείας ανέφερε ότι το υπουργείο Οικονομικών αποφάσισε να «αφαιρέσει το έργο κατά την αναθεώρηση του ελληνικού Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας».
Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι την ίδια ημέρα που δημοσιεύθηκε επίσημα ο κατάλογος των επιλεγμένων προτάσεων, η κυβέρνηση είχε ήδη αφαιρέσει το πρόγραμμα από το σχέδιο.
Κανείς, όμως, δεν ενημέρωσε τους υποψηφίους για περίπου 10 μήνες.
«Τελικά δεν ήταν δυνατό να υλοποιηθεί το έργο “Trust your Stars” μέσα στο χρονικό πλαίσιο που είχε οριστεί από το RRF», δήλωσε εκπρόσωπος του υπουργείου Παιδείας.
«Για τον λόγο αυτό, το έργο αφαιρέθηκε στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι τα χρήματα που συνδέονταν με τις συγκεκριμένες δράσεις μεταφέρθηκαν για τη χρηματοδότηση άλλων δράσεων του RRF και του υπουργείου Παιδείας και, συνεπώς, «σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε απώλεια πόρων από το RRF».
Διαψευσμένες ελπίδες
Στις 15 Ιουλίου, το υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε ότι προσπαθεί να εξασφαλίσει χρήματα «για την τακτοποίηση τυχόν εκκρεμών οικονομικών υποχρεώσεων που προκύπτουν από νομικές δεσμεύσεις που είχαν αναληφθεί κατά τον χρόνο ανάκλησης του προγράμματος».
Η ανακοίνωση αναζωπύρωσε τις ελπίδες ότι μπορεί να βρεθεί λύση.
Ο Χατζής, ωστόσο, υποστηρίζει ότι πρόκειται απλώς για έναν νομικό ελιγμό, καθώς το υπουργείο Παιδείας δεν έχει νομική υποχρέωση απέναντι στους ερευνητές, αφού μετά την αρχική ανακοίνωση των επιλεγμένων προτάσεων δεν υπογράφηκαν συμβάσεις.
«Αυτό που συνέβη παραβιάζει μια θεμελιώδη αρχή, ιερή στα κράτη δικαίου: την εμπιστοσύνη, τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του πολίτη προς το κράτος», δήλωσε.
«Μπορεί να μην υπάρχει συμβατική ευθύνη, αφού δεν υπογράψαμε συμφωνία, αλλά υπάρχει πολιτική, ηθική και ακόμη και νομική υποχρέωση. Πολλοί νέοι άνθρωποι απέρριψαν άλλες προσφορές ή δεν αποδέχθηκαν θέσεις εργασίας αλλού, επειδή ήλπιζαν ότι θα πληρώνονταν μέσω του προγράμματος».
Ο Χατζής πρόσθεσε ότι ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε η κυβέρνηση την υπόθεση κατάφερε να στρέψει εναντίον της ολόκληρη την επιστημονική κοινότητα – τόσο εκείνους που είχαν επιλεγεί όσο και εκείνους που δεν είχαν επιλεγεί.
«Αν είσαι νέος επιστήμονας και βρίσκεσαι στο εξωτερικό, μείνε εκεί! Αν είσαι νέος επιστήμονας και σκέφτεσαι να φύγεις στο εξωτερικό, φύγε. Μην περιμένεις ούτε ένα λεπτό!» έγραψε σε εκτενή ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Ήταν μια προαναγγελθείσα αποτυχία»
Ο Παντελής Κάμμας, αναπληρωτής καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και ένας από τους επικεφαλής ερευνητικής ομάδας της οποίας η πρόταση είχε εγκριθεί, χαρακτήρισε το πρόγραμμα «μια προαναγγελθείσα αποτυχία».
«Η αντίληψη μέσα στην επιστημονική κοινότητα ήταν ότι επρόκειτο για χρήματα της ΕΕ και ότι θα μπορούσαν να διανεμηθούν βιαστικά, μέσω μη διαφανών διαδικασιών», είπε.
«Υπήρχε μια αίσθηση δυσπιστίας, επειδή επρόκειτο για ένα έκτακτο πρόγραμμα που θα γινόταν μόνο μία φορά. Το υπουργείο δεν διέθετε οργανωμένο πλαίσιο αξιολόγησης. Οι αντιδράσεις της ακαδημαϊκής κοινότητας βασίζονταν σε αυτές τις γνωστές αδυναμίες και τα μέσα ενημέρωσης που αντιτίθενται στην κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση. Ήταν η τέλεια καταιγίδα και έτσι η κυβέρνηση αποφάσισε να κάνει πίσω και να ακυρώσει το πρόγραμμα».
Ο Πέτρος Μπούρας-Βαλλιανάτος, αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας της Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, είχε συγκροτήσει μια ομάδα 25 νέων επιστημόνων προκειμένου να επιστρέψουν στην Ελλάδα από χώρες όπως η Βρετανία και η Γερμανία.
Σκοπός τους ήταν να μελετήσουν τα φάρμακα που χρησιμοποιούνταν κατά τη βυζαντινή περίοδο, με την προοπτική η έρευνα αυτή να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για νέες φαρμακευτικές ουσίες.
Ευτυχώς, οι επιστήμονες δεν είχαν προλάβει να ταξιδέψουν στην Ελλάδα όταν το πρόγραμμα ακυρώθηκε.
«Το πιο προσβλητικό είναι ότι η κυβέρνηση δεν μπήκε ποτέ στον κόπο να συναντηθεί μαζί μας ή να μας δώσει μια λογική εξήγηση για το τι συνέβη», δήλωσε.
Όπως σημείωσε, ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε η κυβέρνηση την υπόθεση δημιούργησε ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα στις σχέσεις της με την επιστημονική κοινότητα.
Ο ίδιος ο Μπούρας-Βαλλιανάτος επέστρεψε στην Ελλάδα το 2022, ύστερα από 15 χρόνια επαγγελματικής πορείας στο Εδιμβούργο. Δεν έχει μετανιώσει για την απόφασή του, καθώς ήθελε να μεγαλώσει τα παιδιά του στην πατρίδα του.
Ωστόσο, υποστηρίζει ότι, ενώ πολλοί άλλοι θα ήθελαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα, οι συνθήκες για να το κάνουν δεν υπάρχουν.
Κάποιοι επιστρέφουν μόνο για συναισθηματικούς και προσωπικούς λόγους, είπε.
«Δεν έχει υπάρξει καμία σοβαρή πολιτική από το ελληνικό κράτος για να επιστρέψουν οι επιστήμονές του».
Η χρηματοδότηση της έρευνας μειώνεται
Σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία, οι δαπάνες για την έρευνα στην Ελλάδα μειώθηκαν το 2025 στα 1,27 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 0,51% του ΑΕΠ, από 1,30 δισ. ευρώ το 2024.
«Η χρηματοδότηση και οι χαμηλοί μισθοί αποτελούν μεγάλο πρόβλημα», συνέχισε ο Μπούρας-Βαλλιανάτος.
«Θα έπρεπε να δημιουργηθεί ένας ανεξάρτητος φορέας, ο οποίος θα κατανέμει τα κονδύλια για την έρευνα και θα τηρεί διεθνή πρότυπα όσον αφορά την αξιολόγηση. Είμαστε μια μικρή χώρα. Όλοι γνωριζόμαστε μεταξύ μας, επομένως ένα μεγάλο ποσοστό των αξιολογητών θα έπρεπε να είναι ξένοι».
Για τους Έλληνες επιστήμονες που έφυγαν στο εξωτερικό, η υπόθεση του «Trust your Stars» μοιάζει έτσι να αποτελεί ένα ακόμη μήνυμα ότι η πολυδιαφημισμένη προσπάθεια για brain gain απέχει ακόμη πολύ από το να γίνει πραγματικότητα», καταλήγει το δημοσίευμα του Politico.
Τουρκικά θαλάσσια πάρκα: Φόβοι για νέα ένταση στο Αιγαίο - «Υπάρχουν τα σπέρματα μιας κρίσης»
UFO πάνω από την Ευρώπη: Οι Βρυξέλλες «στρέφουν» το βλέμμα στον ουρανό - Οι μαρτυρίες σε Ελλάδα και Κύπρο
Ένας μύκητας που «τρέφεται» με ακτινοβολία: Σοκαριστική ανακάλυψη επιστημόνων στο Τσερνόμπιλ
Πτώση ελικοπτέρου στη Σίφνο: Νιόπαντρο ζευγάρι σε γαμήλιο ταξίδι δύο από τα θύματα - Συγκλονιστικές μαρτυρίες και βίντεο-σοκ
Live όλες οι εξελίξεις λεπτό προς λεπτό, με την υπογραφή του www.ethnos.gr