«Πόλεμος» NAVTEX για το καλώδιο Ελλάδας - Κύπρου: Η τουρκική αντίδραση και το κρίσιμο τεστ στην Κάσο

Γράφει η Ελένη Γαβριήλ

Νέα παρέμβαση από την Άγκυρα ανεβάζει το θερμόμετρο στην Ανατολική Μεσόγειο, λίγες ώρες πριν από την αναμενόμενη αναχώρηση του γαλλικού ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo από το Ηράκλειο με προορισμό τη θαλάσσια περιοχή ανοιχτά της Κάσου, για τη συνέχιση των ερευνών της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI).

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, με ανακοίνωση που εξέδωσε αργά το βράδυ, αμφισβητεί ευθέως τις ελληνικές και κυπριακές NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι το γαλλικό πλοίο προτίθεται να πραγματοποιήσει παράνομες ερευνητικές δραστηριότητες σε περιοχή που η Τουρκία θεωρεί ότι ανήκει στην υφαλοκρηπίδα της.

Μάλιστα, η Άγκυρα επιμένει ότι δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία για την παροχή της συγκατάθεσής της, ενώ διαμηνύει ότι παραμένει απόλυτη η αποφασιστικότητά της να προστατεύσει όσα χαρακτηρίζει κυριαρχικά της δικαιώματα.

«Φαίνεται ότι ένα πλοίο υπό γαλλική σημαία προτίθεται να πραγματοποιήσει παράνομη δραστηριότητα θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας, με σκοπό την παράνομη τοποθέτηση καλωδίου εντός της υφαλοκρηπίδας μας, τα εξωτερικά όρια της οποίας κοινοποιήσαμε στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών στις 18 Μαρτίου 2020», αναφέρει χαρακτηριστικά το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.

Στην ίδια ανακοίνωση υποστηρίζει ότι οι αναγγελίες που εκδόθηκαν από την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία έχουν ακυρωθεί από την τουρκική πλευρά, ενώ σημειώνει:

«Όσον αφορά το τμήμα της δραστηριότητας που προτίθεται να διεξάγει το εν λόγω πλοίο και το οποίο εμπίπτει εντός των ορίων της χερσαίας υφαλοκρηπίδας μας, η διαδικασία για τη λήψη της απαιτούμενης από τη χώρα μας συγκατάθεσης, σύμφωνα με τις καθιερωμένες διατάξεις του διεθνούς θαλάσσιου δικαίου, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί».

Παράλληλα, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών τονίζει ότι «η αποφασιστικότητά μας όσον αφορά την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων μας που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο είναι απόλυτη», προσθέτοντας πάντως ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να επιδιώκει τη συνεργασία, τον διάλογο και τον συντονισμό στην περιοχή.

Η νέα αυτή τοποθέτηση προστίθεται στην τουρκική αντι-NAVTEX που είχε προηγηθεί, δημιουργώντας ένα ακόμη πιο σύνθετο διπλωματικό σκηνικό ενόψει της επιστροφής των ερευνητικών δραστηριοτήτων στην περιοχή της Κάσου.

Το Abeille Marengo ετοιμάζεται για αναχώρηση

Το Abeille Marengo βρίσκεται με τις μηχανές αναμμένες στο λιμάνι του Ηρακλείου, έτοιμο να αναχωρήσει προς τη θαλάσσια περιοχή όπου πρόκειται να συνεχιστούν οι έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.

Η επανεκκίνηση των ερευνών περνά πλέον από το διπλωματικό παρασκήνιο στο πεδίο, όπου θα δοκιμαστούν οι χειρισμοί της Αθήνας και οι συνεννοήσεις ανάμεσα σε Γαλλία και Τουρκία που έχουν προηγηθεί για την αποφυγή μιας νέας ελληνοτουρκικής έντασης.

Αυτή τη φορά, η ελληνική πλευρά επιδιώκει να προχωρήσουν οι εργασίες χωρίς νέα εμπλοκή. Ωστόσο, η άμεση τουρκική αντίδραση δείχνει ότι οι διαφωνίες για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες παραμένουν ανοιχτές, παρά τις διπλωματικές επαφές που έχουν προηγηθεί.

Η τουρκική αντι-NAVTEX και οι απαιτήσεις της Άγκυρας

Η αρχική αντίδραση της Τουρκίας εκδηλώθηκε λίγες ώρες μετά την έκδοση της ελληνικής NAVTEX, με την Άγκυρα να δημοσιοποιεί αντι-NAVTEX.

Στο τουρκικό μήνυμα υποστηρίζεται ότι τμήμα της περιοχής των ερευνών βρίσκεται εντός της υφαλοκρηπίδας που η Άγκυρα έχει μονομερώς δηλώσει στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών στις 18 Μαρτίου 2020, με αριθμό αναφοράς A/74/757.

Παράλληλα, η τουρκική πλευρά χαρακτηρίζει την ελληνική NAVTEX «μη εξουσιοδοτημένη», υποστηρίζοντας ότι δεν έχει παράσχει συγκατάθεση για τη διεξαγωγή των συγκεκριμένων εργασιών.

«Οι τουρκικές αρχές δεν έχουν χορηγήσει άδεια για την ερευνητική δραστηριότητα που αναφέρεται στο μη εξουσιοδοτημένο μήνυμα», αναφέρεται χαρακτηριστικά, ενώ προστίθεται ότι όλες οι ερευνητικές δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές που η Τουρκία θεωρεί ότι υπάγονται στη δικαιοδοσία της πρέπει να συντονίζονται με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές.

Η Άγκυρα συνδέει τις διεκδικήσεις της στην ευρύτερη περιοχή και με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο δεν αναγνωρίζεται από την Ελλάδα.

Το «φάντασμα» του 2024 πάνω από την Κάσο

Η επιστροφή των ερευνητικών δραστηριοτήτων στην περιοχή της Κάσου ανασύρει αναπόφευκτα τις εικόνες του Ιουλίου του 2024, όταν το ιταλικό ερευνητικό Ievoli Relume πραγματοποιούσε εργασίες για την προετοιμασία της υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Τότε, η Τουρκία είχε αποστείλει πολεμικά πλοία στην περιοχή, υποστηρίζοντας ότι οι έρευνες πραγματοποιούνταν σε θαλάσσια ζώνη την οποία θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της. Η παρουσία των τουρκικών μονάδων προκάλεσε την κινητοποίηση και ελληνικών πολεμικών πλοίων, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα ιδιαίτερα φορτισμένο σκηνικό.

Η ένταση αποκλιμακώθηκε μέσα από διπλωματικές επαφές, ωστόσο η Άγκυρα επιχείρησε στη συνέχεια να παρουσιάσει την εξέλιξη ως επιβεβαίωση των θέσεών της για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.

Ο ρόλος της Γαλλίας και οι επαφές με την Άγκυρα

Σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με το 2024 αποτελεί η ενισχυμένη γαλλική παρουσία γύρω από το έργο, τόσο σε επιχειρηματικό όσο και σε διπλωματικό επίπεδο.

Η γαλλική Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου, ενώ η συμμετοχή της Meridiam προσθέτει έναν ακόμη γαλλικό παράγοντα στην ηλεκτρική διασύνδεση.

Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, το Παρίσι έχει πραγματοποιήσει επαφές με την Άγκυρα το προηγούμενο διάστημα, επιδιώκοντας να διαμορφωθούν συνθήκες που θα επιτρέψουν την απρόσκοπτη συνέχιση των ερευνών.

Στο επίκεντρο των σχετικών συζητήσεων φέρεται να έχει βρεθεί και το ζήτημα της ενημέρωσης της τουρκικής πλευράς για τις προγραμματισμένες κινήσεις του ερευνητικού πλοίου.

Η διάκριση ανάμεσα στην απλή ενημέρωση και στην αναζήτηση συγκατάθεσης αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει τουρκική δικαιοδοσία στις περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Κατά συνέπεια, το περιεχόμενο και το αποτέλεσμα των διπλωματικών επαφών αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για την εξέλιξη της υπόθεσης.

Παράλληλα, οι συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τις ενδιάμεσες εκλογές και το αυξημένο αμερικανικό ενδιαφέρον για τις ενεργειακές διασυνδέσεις στην περιοχή συνυπολογίζονται στις διπλωματικές εκτιμήσεις για την πιθανή στάση της Άγκυρας.

Ωστόσο, μένει να διαπιστωθεί εάν οι διεθνείς αυτές παράμετροι θα αποδειχθούν αρκετές για να αποτραπεί μια νέα ένταση.

Ελληνική και κυπριακή NAVTEX για το Abeille Marengo

Η ελληνική NAVTEX 1411/26 εκδόθηκε στις 6 Νοεμβρίου από τον σταθμό Ηρακλείου και προβλέπει τη διεξαγωγή ερευνητικών δραστηριοτήτων έως τις 6 Μαρτίου 2027.

Οι εργασίες αφορούν θαλάσσιες περιοχές του Ανατολικού και Νοτιοανατολικού Κρητικού Πελάγους, καθώς και της Ανατολικής Μεσογείου.

Αντίστοιχη NAVTEX εξέδωσε και η Κύπρος, που αφορά έρευνες εντός της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, με προγραμματισμένη διάρκεια από τις 19 Νοεμβρίου 2026 έως τις 19 Μαρτίου 2027.

Η κινητοποίηση του ΥΠΕΞ και ο συντονισμός με τη Λευκωσία

Την ολοκλήρωση των διαδικασιών αδειοδότησης επιβεβαίωσε με ανακοίνωσή του το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών.
Όπως διευκρινίζεται, η διαδικασία κινήθηκε έπειτα από αίτημα της γαλλικής Nexans, η οποία ενεργεί για λογαριασμό της Great Sea Interconnector Α.Ε.

Μετά τη θετική γνωμοδότηση της αρμόδιας διυπουργικής Επιτροπής Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ), ο υπουργός Εξωτερικών εξέδωσε στις 6 Νοεμβρίου την απόφαση για την εκτέλεση εργασιών έρευνας και πόντισης του καλωδίου.

Σε στενό συντονισμό βρίσκονται παράλληλα Αθήνα και Λευκωσία, με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη να έχει τηλεφωνική επικοινωνία με τον Κύπριο ομόλογό του Κωνσταντίνο Κόμπο, στο πλαίσιο των κοινών χειρισμών για το έργο.

Το πολιτικό και οικονομικό διακύβευμα

Ο ΑΔΜΗΕ και η Great Sea Interconnector Α.Ε., με κοινή ανακοίνωσή τους μετά την έκδοση των ελληνικών και κυπριακών NAVTEX, επισημαίνουν ότι οι έρευνες βυθού αποτελούν μέρος των συνεχιζόμενων τεχνικών εργασιών για την ανάπτυξη της διασύνδεσης.

Στόχος τους είναι η συγκέντρωση πρόσθετων δεδομένων που θα επιτρέψουν την ολοκλήρωση του λεπτομερούς τεχνικού σχεδιασμού και την προετοιμασία των επόμενων σταδίων κατασκευής.

Για την κυβέρνηση, ωστόσο, η πρόκληση δεν περιορίζεται στην τεχνική πρόοδο του έργου. Η Αθήνα καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα την ανάγκη συνέχισης των εργασιών και την αποφυγή μιας νέας κρίσης με την Τουρκία.

Παράλληλα, δεν αποκλείεται να ανοίξει νέος κύκλος εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης γύρω από τους διπλωματικούς χειρισμούς που προηγήθηκαν, ιδιαίτερα εάν τεθούν ερωτήματα για το περιεχόμενο των επαφών με την τουρκική πλευρά.
Σε κάθε περίπτωση, το επόμενο κρίσιμο βήμα θα γίνει στη θάλασσα και όχι στο διπλωματικό τραπέζι.

Διαβάστε ακόμη

Οι ελλείψεις στα Κέντρα Υγείας πνίγουν το ΕΣΥ: Στα Επείγοντα των νοσοκομείων 8 στους 10 ασθενείς χωρίς σοβαρό πρόβλημα υγείας

«Shell Bay format»: Το νέο σχέδιο του Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία

«Πόλεμος» NAVTEX για το καλώδιο Ελλάδας - Κύπρου: Η τουρκική αντίδραση και το κρίσιμο τεστ στην Κάσο

Η «μάχη» των NAVTEX για το καλώδιο: Το μήνυμα της Αθήνας και οι επόμενες κινήσεις