┋ Ιστορία ┋ 14.01.2026 09:40

Ελεύθερο Ρεπορτάζ

Ενότητες στο άρθρο: 📌 Έγινε το... σχίσμα 📌 Η Ελλάδα άργησε 340 χρόνια 📌 Οι 13 μέρες που ήταν «ως μη γενόμενες»📌 Πνευματικό ζήτημα 📌 Αναβιώνει στη βόρεια Ελλάδα 📌 Γιατί ο Πλαστήρας το άλλαξε 📌 Ελλάδα εκτός τόπου και χρόνου 📌 Δεν ήταν στόχος η θρησκεία 📌 Οι μέρες που «χάθηκαν»📌 Πότε υπέγραψαν οι άλλες χώρες 📌 Άργησε 340 χρόνια

14 Ιανουαρίου: Η «δεύτερη» Πρωτοχρονιά των παλαιοημερολογιτών και οι 13 μέρες που δεν έζησε ποτέ η Ελλάδα

Πως ο Νικόλαος Πλαστήρας πήρε την απόφαση να αλλάξει ημερολόγιο και δημιουργήθηκε το ζήτημα με τους παλαιοημερολογίτες. Πότε άλλαξε η Ελλάδα και τι απέγιναν οι 13 ημέρες που χάθηκαν.

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 8 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Κάθε χρόνο, όταν το ημερολόγιο δείχνει 14 Ιανουαρίου, για μια μερίδα πολιτών ο χρόνος μοιάζει να «γυρίζει πίσω».

Γιορτάζουν τη λεγόμενη «Παλιά» Πρωτοχρονιά, μια ημέρα που δεν αποτελεί απλώς λαογραφικό κατάλοιπο, αλλά σύμπτωμα μιας βαθύτερης ιστορικής, εκκλησιαστικής και κοινωνικής διαδρομής από τη συνύπαρξη δύο διαφορετικών ημερολογίων.

Η ύπαρξη των παλαιοημερολογιτών, δηλαδή των πιστών που εξακολουθούν να ακολουθούν το Ιουλιανό (παλιό) ημερολόγιο, συνδέεται άμεσα με μία από τις πιο αθόρυβες αλλά καθοριστικές μεταρρυθμίσεις του 20ού αιώνα στην Ελλάδα.

Έγινε το... σχίσμα

Το Ιουλιανό ημερολόγιο καθιερώθηκε το 46 π.Χ. Υπήρξε για αιώνες το βασικό σύστημα μέτρησης του χρόνου στον δυτικό και ανατολικό κόσμο. Παρουσίαζε όμως μια μικρή αλλά σταθερή αστοχία, καθώς υπολόγιζε το ηλιακό έτος λίγο μεγαλύτερο απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Το αποτέλεσμα ήταν μια συσσωρευμένη απόκλιση ημερών. Προκειμένου να διορθωθεί η ατέλεια, το 1582 ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ εισήγαγε το Γρηγοριανό ημερολόγιο, το οποίο σταδιακά υιοθετήθηκε από τα περισσότερα κράτη της Ευρώπης.

Η Ορθόδοξη Ανατολή, από την πρώτη στιγμή είχε αντιρρήσεις. Δεν είδε ποτέ με καλό μάτι την αλλαγή και τη θεώρησε κίνηση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας για να αποκτήσει τον έλεγχο στο σύγχρονο κόσμο.

Η Ελλάδα άργησε 340 χρόνια

Όλες οι μεγάλες δυνάμεις άλλαξαν γρήγορα το ημερολόγιο τους, μεταξύ αυτών η Ιταλία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Μεγάλη Βρετανία. Αντίθετα, η Ελλάδα υιοθέτησε το νέο ημερολόγιο μόλις το 1923. Η αλλαγή ήταν απότομη αλλά πρακτική και έγινε σε μία δύσκολη και ευαίσθητη περίοδο.

Οι 13 μέρες που ήταν «ως μη γενόμενες»

Οι ενδιάμεσες 13 ημέρες δεν υπήρξαν ποτέ στο ελληνικό ημερολόγιο· δηλαδή δεν τις έζησε κανείς στην Ελλάδα. Από το βράδυ της 15ης Φεβρουαρίου ξημέρωσε το πρωινό της 1ης Μαρτίου 1923.

Αν και το κράτος αλλά και η Εκκλησία της Ελλάδας θεώρησαν την αλλαγή αυτή αναγκαία για λόγους συγχρονισμού με την Ευρώπη, για πολλούς πιστούς η μεταρρύθμιση αυτή έγινε χωρίς επαρκή πανορθόδοξη συναίνεση.

Ένα κομμάτι του εκκλησιαστικού σώματος αρνήθηκε να ακολουθήσει το νέο ημερολόγιο. Παρέμεινε πιστό στον τρόπο εορτασμού όπως τον είχε παραλάβει και συγκρότησε αυτό που σήμερα αποκαλούμε παλαιοημερολογίτικο κίνημα.

Πνευματικό ζήτημα

Για τους παλαιοημερολογίτες, το ζήτημα δεν είναι αριθμητικό αλλά πνευματικό. Θεωρούν ότι οι εορτές, οι νηστείες και ο λειτουργικός κύκλος δεν πρέπει να αλλάζουν με διοικητικές αποφάσεις και ότι κάθε παρέκκλιση ανοίγει τον δρόμο για ευρύτερες θεολογικές αλλοιώσεις.

Ένας ακόμη λόγος που προβάλλεται συχνά είναι η αποστροφή στις δυτικές - κυρίως ρωμαιοκαθολικές – επιρροές, καθώς το Γρηγοριανό ημερολόγιο συνδέεται ιστορικά με την Καθολική Εκκλησία.

Για τους υποστηρικτές του παλαιού ημερολογίου, η επιμονή τους δεν είναι πράξη αντίδρασης, αλλά πράξη μνήμης και μια προσπάθεια να διατηρηθεί αναλλοίωτη η ταυτότητα της ορθόδοξης πίστης και της κοινότητας.

Αναβιώνει στη βόρεια Ελλάδα

Έτσι ερχόμαστε στην «Παλιά» Πρωτοχρονιά ως λαϊκό αποτύπωμα. Η 14η Ιανουαρίου επιβιώνει και ως λαϊκό έθιμο σε ορισμένες περιοχές της Μακεδονίας, της Θράκης και της Βόρειας Ελλάδας γενικότερα. Σε πολλά χωριά κόβεται βασιλόπιτα για «δεύτερη φορά», ανταλλάσσονται ευχές «για να διορθωθεί η τύχη» και η ημέρα θεωρείται μια δεύτερη ευκαιρία για τον χρόνο που ξεκίνησε.

Ο Νικόλαος Πλαστήρας το 1923

Γιατί ο Πλαστήρας το άλλαξε

Η υιοθέτηση του Γρηγοριανού ημερολογίου στην Ελλάδα τον Φεβρουάριο του 1923 δεν ήταν μια τυπική διοικητική πράξη ούτε μια κίνηση συμβολισμού. Ήταν μια απόφαση ανάγκης, βαθιά πολιτική και απολύτως λειτουργική, παρμένη σε μία από τις πιο σκοτεινές και ταραγμένες στιγμές του ελληνικού κράτους, αμέσως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Σε μια χώρα ηττημένη στρατιωτικά, εξαντλημένη οικονομικά και διπλωματικά απομονωμένη διπλωματικά, κάθε λεπτομέρεια που εμπόδιζε τη στοιχειώδη κρατική λειτουργία έπρεπε να διορθωθεί. Το ημερολόγιο ήταν μία από αυτές...

Κεντρικό πρόσωπο της περιόδου υπήρξε ο Νικόλαος Πλαστήρας. Ήταν επικεφαλής της «Επανάστασης» του 1922, ενώ την εφαρμογή της απόφασης ανέλαβε η κυβέρνηση του Στυλιανού Γονατά.

Ελλάδα εκτός τόπου και χρόνου

Την εποχή εκείνη η Ελλάδα είχε μπροστά της κρίσιμες διεθνείς διαπραγματεύσεις, δανειακές συμβάσεις και επαφές με ξένες κυβερνήσεις και οργανισμούς. Η διατήρηση του Ιουλιανού ημερολογίου, διαφορετικού από αυτό που χρησιμοποιούσε σχεδόν ολόκληρος ο δυτικός κόσμος, δημιουργούσε πραγματικά και καθημερινά προβλήματα, όπως ασυμφωνίες σε ημερομηνίες συνθηκών, λάθη σε πληρωμές και τόκους, καθώς και σύγχυση στη διεθνή αλληλογραφία, στις μεταφορές και στις διοικητικές πράξεις.

Για τον Πλαστήρα, η αλλαγή δεν ήταν πολιτισμική επιλογή ούτε ιδεολογική δήλωση. Ήταν εργαλείο κρατικής ομαλοποίησης. Μετά το 1922 το παλιό πολιτικό σύστημα είχε ουσιαστικά καταρρεύσει. Η μοναρχία είχε τεθεί στο περιθώριο και το κράτος έπρεπε να επανιδρυθεί σχεδόν από την αρχή.

Δεν ήταν στόχος η θρησκεία

Ο Πλαστήρας, αντιλαμβανόταν το κράτος ως μηχανισμό που όφειλε να λειτουργεί χωρίς τριβές και αναχρονισμούς. Το ζήτημα του ημερολογίου δεν αντιμετωπίστηκε ως ζήτημα αναμέτρησης ή πρόκλησης προς την πίστη και την παράδοση, αλλά ως διοικητικό εργαλείο. Η αλλαγή δεν στόχευσε τη θρησκεία, παρότι ορισμένοι πίστευαν το αντίθετο. Δεν επιδίωκε αλλοίωση της θρησκευτικής ζωής, αλλά διατηρούσε αυστηρά κρατικό προσανατολισμό. Σε αντίθεση με όσους την παρουσίασαν αργότερα ως ιδεολογική επιλογή ή «δυτικόφιλη» εμμονή, η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο απλή και ταυτόχρονα δραματική...

Μόλις λίγους μήνες μετά τη συμφορά της Μικρασιατικής Καταστροφής, η χώρα δεν ενδιαφερόταν για θεωρητικές μεταρρυθμίσεις αλλά για επιβίωση. «Ή συγχρονιζόμαστε ή δεν στεκόμαστε» ήταν η άγραφη αλλά κυρίαρχη λογική της περιόδου.

Οι μέρες που «χάθηκαν»

Μετά τη 15η Φεβρουαρίου 1923 ξημέρωσε η 1η Μαρτίου 1923 και «χάθηκαν» 13 ημερολογιακές ημέρες. Η Εκκλησία της Ελλάδας ακολούθησε την ίδια χρονιά για τις σταθερές εορτές, γεγονός που προκάλεσε τις γνωστές αντιδράσεις και τη δημιουργία του παλαιοημερολογίτικου ζητήματος. Το Πάσχα δεν μεταβλήθηκε και οι κινητές εορτές παρέμειναν στο Ιουλιανό σύστημα. Η Εκκλησία κλήθηκε να προσαρμοστεί μόνο στις σταθερές εορτές.

Μια ακόμη παράμετρος με ιδιαίτερη σημασία είναι το γεγονός ότι χρονικά η Ελλάδα υιοθέτησε το Γρηγοριανό ημερολόγιο τελευταία στην Ευρώπη, δείγμα ότι οι αντοχές είχαν εξαντληθεί και η χώρα, εκτός από τη διπλωματική, στρατιωτική και οικονομική απομόνωση, ζούσε κυριολεκτικά σε έναν δικό της κόσμο, μακριά από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις.

To πρωτοσέλιδο του «ΕΘΝΟΣ» την 1η Μαρτίου 1923 που καθιερώθηκε το νέο ημερολόγιο. Η αλλαγή δεν φιλοξενείται σε ιδιαίτερο άρθρο.

Πότε υπέγραψαν οι άλλες χώρες

Σχεδόν ολόκληρος ο κόσμος είχε προχωρήσει στην αλλαγή ημερολογίου ακόμη και τέσσερις αιώνες νωρίτερα.

Η Ιταλία, η Γαλλία και η Ισπανία από το 1582, τα γερμανόφωνα κράτη από το 1700, η Βρετανία από το 1752, η Σουηδία από το 1753, η Ιαπωνία από το 1873, η Βουλγαρία από το 1916, η Ρωσία το 1918 και η Ρουμανία το 1919.

Πολύ λίγες χώρες χρησιμοποίησαν το ημερολόγιο αυτό από την 15η Οκτωβρίου 1582. Μόνο η Ιταλία, η Πολωνία, η Ισπανία και η Πορτογαλία. Άλλες, μη Καθολικές χώρες αρνήθηκαν να υιοθετήσουν μια Καθολική εφεύρεση. Η Αγγλία, η Σκωτία και κατά συνέπεια και η υπόλοιπη Βρετανική Αυτοκρατορία (συμπεριλαμβανομένου μέρους από τις σημερινές Η.Π.Α.) δεν το υιοθέτησαν πριν το 1752, οπότε και ήταν απαραίτητο να διορθωθεί η ημερομηνία κατά έντεκα ημέρες (η 2η Σεπτεμβρίου 1752 ακολουθήθηκε από την 14η Σεπτεμβρίου 1752).

Άργησε 340 χρόνια

Η Ελλάδα, το 1923, δεν πρωτοπορούσε. Ακολουθούσε καθυστερημένα κατά 340 χρόνια την παγκόσμια κανονικότητα.

Η αλλαγή έλυσε κρίσιμα πρακτικά προβλήματα και ευθυγράμμισε το ελληνικό κράτος με τη διεθνή πραγματικότητα, ταυτόχρονα όμως δημιούργησε ένα κοινωνικό και εκκλησιαστικό ρήγμα που επιβιώνει έως σήμερα μέσα από το ζήτημα των παλαιοημερολογιτών.

Παρά τις αντιδράσεις, η ουσία παραμένει πως η αλλαγή του ημερολογίου δεν ήταν επίθεση στην παράδοση, αλλά πράξη κρατικής επιβίωσης. Ο Νικόλαος Πλαστήρας δεν προσπάθησε να αλλάξει τον χρόνο· προσπάθησε να αποτρέψει την Ελλάδα από το να μείνει «εκτός χρόνου».

Τα σχολιά σας δημοσιεύονται άμεσα με δική σας ευθύνη. Το ΕΘΝΟΣ θα παρεμβαίνει και τα προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται

Διαβάστε ακόμη