Όποιος νομίζει ότι ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος τέλειωσε το 1918 γελιέται - Τον Μάρτιο του 2010 έκλεισε τυπικά η ανοιχτή πληγή!

Πότε τέλειωσε ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος; Γνωστό, θα σπεύσετε να απαντήσετε. Λοιπόν, στις 11 Νοεμβρίου του 1918, στις 11:00, λίγες ώρες μετά την ανατολή του ήλιου, οι κάννες των όπλων χιλιάδων στρατιωτών άρχισαν να παγώνουν… Ο Μεγάλος Πόλεμος μόλις είχε εκπνεύσει… Όλα τούτα τα χρόνια- από το 1914 μέχρι το 1918- είχαν εκπνεύσει στον βωμό του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπων. Ο πόλεμος τελείωσε λοιπόν, ανοίχτε παράθυρα στο χαμόγελο; Περίπου… Η ημερομηνία 11/11/1918 είναι οριστική μόνο στα βιβλία της Ιστορίας.

Η διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου εκτείνεται πολύ πέρα από την κατάπαυση πυρός του Νοεμβρίου: από το τηλεγράφημα που σηματοδότησε την έναρξη και την πρώτη τουφεκιά που την οριστικοποίησε έως τις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν, σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, κύλησαν χρόνοι πλημμυρισμένοι γεγονότα και επεισόδια που θα φθονούσε να είχε σκαρφιστεί σεναριογράφος τηλεοπτικής σειράς δίχως τέλος…

Ο Μεγάλος Πόλεμος δεν άρχισε με έναν κανονιοβολισμό, αλλά με ένα τηλεγράφημα: στις 28 Ιουλίου του 1914 η εφεύρεση του Γουλιέλμου Μαρκόνι έβαλε μπροστά την πιο ογκώδη και αδηφάγο αφανιστική μηχανή ανθρώπων στην μέχρι τότε ιστορία. Η Αυστροουγγαρία κήρυττε τον πόλεμο στη Σερβία και μέσα σε λίγες μέρες ένα πλέγμα αλληλένδετων συμμαχιών έσπασε σε όλη την ήπειρο: η Γερμανία κήρυξε τον πόλεμο στη Ρωσία και στη Γαλλία και στη συνέχεια έστειλε τα στρατεύματά της να συντρίψουν το ουδέτερο Βέλγιο, υποχρεώνοντας τη Βρετανία να ριχτεί στον πόλεμο. Τα υπόλοιπα ήταν σαν τα πλακάκια του ντόμινο: έπεφταν το ένα πίσω από το άλλο όπως και οι στρατιώτες στα πεδία των μαχών. Περίπου 70 χώρες βουτήχτηκαν στο ματωμένο έλος του Μεγάλου Πολέμου! Τα υπόλοιπα είναι πια αριθμοί: πάνω κάτω 20 εκατομμύρια νεκροί στρατιώτες, περίπου έξι εκατομμύρια αιχμάλωτοι και νεκροί άμαχοι ων ουκ έστιν αριθμός… Και άλλοι αριθμοί με αστρονομικά ποσά σε ψυχές, υλικό, χρήμα και και και…

Η «τελευταία» ημέρα του πολέμου...

Και, την ενδέκατη ώρα της ενδέκατης ημέρας του ενδέκατου μήνα του 1918, η Ανακωχή, που υπογράφηκε σε ένα βαγόνι τρένου στο Δάσος της Κομπιέν, τέθηκε σε ισχύ και τα πυροβόλα του Δυτικού Μετώπου σίγησαν. Κι αμέσως ήχησαν οι καμπάνες των εκκλησιών, πλήθη ξεχύθηκαν στους δρόμους του Λονδίνου, του Παρισιού και της Νέας Υόρκης. Κι όμως εκείνη την ημέρα, μέχρι τις 11 το πρωί περισσότεροι από 10.000 άνδρες σκοτώθηκαν, τραυματίστηκαν ή δηλώθηκαν αγνοούμενοι- περισσότερες απώλειες και από ό,τι κατά την Απόβαση στη Νορμανδία το 1944!
Και η Γερμανία, τον Ιούνιο του 1919, υπέγραψε τη Συνθήκη των Βερσαλλιών στην Αίθουσα των Κατόπτρων στο Παλάτι που είχε «χτίσει» ο Λουδοβίκος ο 14ος. Η Συνθήκη επέβαλε το διαβόητο Άρθρο 231, γνωστό ως ρήτρα «ενοχής πολέμου», που θεωρούσε τη Γερμανία αποκλειστικά υπεύθυνη για τη σύγκρουση και που συνδυάστηκε με σαρωτικές εδαφικές απώλειες- συμπεριλαμβανομένης της Αλσατίας-Λωραίνης προς τη Γαλλία, του Πολωνικού Διαδρόμου (γνωστός και ως Διάδρομος του Ντάντσιχ) προς τη νεοσύστατη Πολωνία και όλων των υπερπόντιων αποικιών- μαζί με αποζημιώσεις που ορίστηκαν σε 132 δισεκατομμύρια χρυσά μάρκα, ένα ποσό ικανότατο για να αποσταθεροποιήσει τη γερμανική οικονομία και να γεννήσει μια δυσαρέσκεια που θα ανδρωνόταν δυο δεκαετίες μετά και θα ξανάπαιρνε τα όπλα... Άλλωστε ο γάλλος στρατάρχης Φερντινάντ Φοςς το είχε προβλέψει από τότε: «Αυτό δεν είναι ειρήνη, είναι εικοσαετής κατάπαυση πυρός»!

Η Ευρώπη άλλαξε τους χάρτες της!

Οι συνέπειες θα αποδεικνύονταν καταστροφικές. Ξεχωριστές συνθήκες διέλυσαν ταυτόχρονα την Αυστροουγγρική και την Οθωμανική αυτοκρατορία, επαναχαράσσοντας τον χάρτη της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής. Νέα έθνη αναδύθηκαν: η Πολωνία, η Τσεχοσλοβακία, η Γιουγκοσλαβία, το Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, ενώ παλιές αυτοκρατορίες εξαφανίστηκαν ή συρρικνώθηκαν δραματικά. Ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος, που γεννήθηκε άμεσα από τις ανεπίλυτες εδαφικές υποσχέσεις της Συνθήκης των Βερσαλλιών, μαινόταν από το 1919 έως το 1922 και έληξε με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την αναγκαστική ανταλλαγή πληθυσμών· περίπου 1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων. Σε όλη την Ανατολική Ευρώπη, τα νέα ανεξάρτητα έθνη πολέμησαν μεταξύ τους για σύνορα που οι ειρηνοποιοί στο Παρίσι είχαν χαράξει απρόσεκτα ή είχαν αφήσει σκόπιμα ασαφή, και αυτές οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1920.

Και ο τελευταίος απόηχος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου- με οποιαδήποτε έννοια- ακούστηκε πολύ καιρό αφότου το σιδηροδρομικό βαγόνι της Κομπιέν είχε γίνει μουσειακό κομμάτι. Η τελική αποπληρωμή της Γερμανίας για τις μεταπολεμικές αποζημιώσεις- τα ομόλογα που εκδόθηκαν βάσει της Συμφωνίας Χρέους του Λονδίνου του 1953 μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία είχε αναδιαρθρώσει το αρχικό χρέος αποζημιώσεων- ολοκληρώθηκε στις 3 Οκτωβρίου του 2010! Σχεδόν έναν αιώνα αφότου τα κανόνια άνοιξαν για πρώτη φορά πυρ το 1914, ένα τραπεζικό έμβασμα έκλεισε το τελευταίο οικονομικό χρέος του Μεγάλου Πολέμου!

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος άρχισε με ένα τηλεγράφημα και έληξε με μια ανακωχή που στην πραγματικότητα ήταν μια παρένθεση... Και οι πολιτικές συνθήκες που δημιούργησε το τέλος του Μεγάλου Πολέμου: οικονομική δυσχέρεια, ταπείνωση, πληγωμένος εθνικισμός, θεσμική κατάρρευση, άναψαν τη θρυαλλίδα στην πάντα ξέχειλη πυριτιδαποθήκη των παθών της Ευρώπης και ξέσπασε ένας δεύτερος, ακόμη πιο καταστροφικός παγκόσμιος πόλεμος μόλις είκοσι χρόνια αργότερα.
Ο Χίντεμπουργκ είχε δηλώσει για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο πως θα ήταν «ο πόλεμος που θα έβαζε τέλος σε κάθε πόλεμο»· διαψεύστηκε οικτρά. Ο λογοτέχνης Ελίας Κανέτι, όμως, το έχει θέσει πιο σωστά: «Κάθε πόλεμος περιέχει όλους τους προηγούμενους πολέμους»!
Απευχόμεθα τον επόμενο…