Το «έγκλημα» που συγκλόνισε την Ελλάδα – Η Ελένη ζούσε 29 χρόνια σαν θηρίο σε κλουβί: γιατί την φυλάκισαν και πώς χάθηκε στο τέλος

Πώς πέρασεν η ώρα, πώς πέρασαν τα χρόνια· κοντεύουν πια 50! Με ρωτούν για την Ελένη, αχ Ελένη…

Ήταν μέρα φθινοπωρινή σαν σήμερα, 7 του Νοεμβρίου του 1978, όταν η είδηση που απλώθηκε σαν μολυσμένος αέρας από ένα άγνωστο- μέχρι τότε- χωριό της Φθιώτιδας, σκέπασε ολόκληρη την Ελλάδα…

Όταν διασχίζει το τρένο τις πλαγιές της Οίτης με κατεύθυνση προς το Λιανοκλάδι- τον σταθμό της Λαμίας- κάπου στο βάθος, όταν ακούς και τρίζουν οι ράγες της γέφυρας του Γοργοπόταμου, αχνοφαίνεται ένα μικρό χωριό από τα παράθυρα του συρμού. Είναι ο Κωσταλέξης· το Κωσταλέξι όπως το λένε οι ντόπιοι κι όπως το έμαθε ολόκληρη η Ελλάδα το φθινόπωρο του 1978.

Η Ελένη Καρυώτη, ετών 47 τότε, τρόμαξε την (συνήθως) ανυποψίαστη ελληνική κοινωνία ωσάν άγριο κι ανηλεές φάντασμα εμφανιζόμενη, και 20 χρόνια μετά χάθηκε, «κυνηγημένη» από τον Τύπο (τότε δεν υπήρχαν της αναλυτικής προσέγγισης τα πρωινάδικα, τα εξαντλητικά κι εξονυχιστικά μεσημεριανάδικα, ούτε οι ενδελεχείς Ειδήσεις του απόβραδου, που θα χρειάζονταν μια εβδομάδα μόλις για ν’ αφανίσουν- κυριολεκτικά- την Ελένη…). Ήταν η Τρελή του Χωριού η Ελένη; Ήταν το έκτρωμα μιας κατ’ επίφαση υγειούς κοινωνίας; Ήταν το «όνειδος της οικογένειας» που πάσχιζε να την καταχωνιάσει στο έρεβος της μνήμης; Μπορεί…

Χωριό που έγινε συνώνυμο των άθλιων συνθηκών διαβίωσης

Η Ελένη, στιγμάτισε το Κωσταλέξι και το Κωσταλέξι την Ελένη. Και μέσα από τα σπλάχνα της ελληνικής περιφέρειας της απύθμενα εσωστρεφούς, σαν καυτή λάβα ηφαιστείου ξεπήδησε πύρινη η αναλγησία των ανθρώπων, η σκληρότητα και η αδάμαστη άγρια φύση του «πλησίον» που δήθεν νοιάζεται, αλλά πρώτος ρίχνει τον λίθο του αναθέματος. Ένα χωριό που έγινε συνώνυμο των άθλιων συνθηκών διαβίωσης και της απόλυτης εγκατάλειψης: «Κωσταλέξι ήταν το σπίτι που ζούσε», λένε ακόμα και σήμερα και όλοι καταλαβαίνουν ότι εννοούν: ένα αχούρι, μια τρώγλη!

Με λίγα λόγια πώς είχε η ιστορία: Σε ένα σκοτεινό υπόγειο αγροτόσπιτου, ζούσε σαν καταφρονημένο ζώο, φυλακισμένη η 47χρονη Ελένη Καρυώτη· είχε να δει τον κόσμο έξω 29 χρόνια· σερνόταν στα περιττώματά της σαν αλυσοδεμένο αγρίμι· ήταν ντυμένη με τσουβάλια για να προστατευτεί από την παγωνιά, και το βλέμμα της σάστισε τρομαγμένο και θολό σαν αντίκρισε των ανθρώπων-έξω, την υποκριτική καλοσύνη.
Όλα άρχισαν εκείνον τον μακρινό Νοέμβρη, τέσσερα χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση: άγνωστος τηλεφώνησε στις Αρχές και κατάγγειλε ότι σε σπίτι του χωριού, μια γυναίκα σέρνεται κλειδωμένη σε υπόγειο, υπό άθλιες συνθήκες, από την οικογένειά της. Άνδρες της Χωροφυλακής «εισέβαλαν» την επομένη μέρα με υπηρεσιακά αυτοκίνητα στους χωμάτινους δρόμους του χωριού, κατευθύνθηκαν σε ένα συγκεκριμένο σπίτι.
Το θέαμα που αντίκρισαν ήταν αποτρόπαιο. Στο κατώι του σπιτιού, στο αχούρι πιο σωστά, ανάσαινε μια ολόγυμνη γυναίκα με απλανές βλέμμα, που η οσμή της έκανε τους χωροφυλάκους να αηδιάσουν. Η γυναίκα ήταν αναμαλλιασμένη, κουλουριασμένη σε έναν δικό της κόσμο. Στην πλάτη της είχε ριγμένη ακατάστατα μια φαγωμένη λινάτσα· γύρω της την «έπνιγαν» τσουβάλια με στάρι και πιο κει ήταν πεταμένη μια παλιά κουβέρτα· έτσι για να σκεπάζεται σαν έπιανε να παγώνει. Πλάι μια ξύλινη κασέλα που έμπαινε μέσα να προστατευτεί όταν κατέβαζε η Οίτη τη βαρυχειμωνιά· αφόδευε στον χώρο όπου ήταν δεμένη· πεσμένη στο χώμα. Σε εκείνη την μεσαιωνική εξαθλίωση ζούσε επί 29 χρόνια η 47χρονη Ελένη Καρυώτη!

Οι αστυνομικοί τής μίλησαν συμπονετικά, αλλά εκείνη δεν κατάλαβε λέξη. Κάποια στιγμή κυριεύτηκε από τρέμουλο και σκέπασε το πρόσωπό της με τα χέρια. Μουρμούρισε κάτι, αλλά ουδείς κατάλαβε τι ήθελε να πει. Με εισαγγελική εντολή, η Ελένη, θα οδηγηθεί στο νοσοκομείο Λαμίας για νοσηλεία. Ο πολύπειρος αστυνομικός συντάκτης Πάνος Σόμπολος (παλιός συνεργάτης του ΕΘΝΟΥΣ), που θα την επισκεφθεί, θυμάται ότι: «Με δυσκολία έπαιρνα απαντήσεις στις ερωτήσεις μου. Μιλούσε μόνο όποτε ήθελε, απαντώντας πολύ γρήγορα, σχεδόν ακαταλαβίστικα».

Η κουβέντα δεν έβγαζε νόημα. Τη ρώτησε την ηλικία της και εκείνη απάντησε ότι είναι «δεκαοκτώ»· στο «τότε» είχε βυθιστεί ο νους της. Μία από τις νοσοκόμες με τις οποίες συνομίλησε ο δημοσιογράφος θα του πει πως, όταν η Ελένη είχε πάει στο νοσοκομείο, «τα νύχια της ήταν τόσο μεγάλα που φοβόσουν να τα βλέπεις. Τα μακριά μαλλιά της ήταν κολλημένα από τις ακαθαρσίες. Ό,τι και να της δώσουμε να φάει, το καταβροχθίζει». Με τον καιρό η Ελένη θα αρχίσει να αισθάνεται πιο οικεία· παρουσιάζει σημάδια βελτίωσης, αν και έχει όλα τα σημάδια ψυχικής νόσου. Θα μεταφερθεί στην Αθήνα. Το «…τι θα πει ο κόσμος», η γνώμη του γείτονα και του γνωστού, αυτή η «βαριά καδένα», ήταν τα σκουριασμένα δεσμά της ειρκτής της. Το: «…για περάστε να δείτε το τέρας» ήταν η κορύφωση της τραγωδίας της. Η εξαφάνισή της ήταν η «κάθαρση», η δική της και της κοινωνίας που την περιέβαλλε.

Η ιστορία που «πουλούσε» περισσότερο...

Τα τρία της αδέρφια- Ευθύμης, Μαρία και Ολυμπία- είχαν υποστηρίξει ότι δεν γνώριζαν πού βρισκόταν η Ελένη και συνελήφθησαν.
Τι έλεγαν εκείνοι που γνώριζαν ή που άκουσαν να λένε; Ως έφηβη, κατά την περίοδο του Εμφυλίου, η Ελένη ερωτεύτηκε έναν ΕΛΑΣίτη. Κατά μιαν άλλη εκδοχή, τον κομμουνιστή δάσκαλο. Οι γονείς όμως (όπως έλεγαν) ήταν Δεξιοί και Βασιλικοί και η σχέση εκείνη τους εξόργισε. Ο πατέρας της Ελένης αποφάσισε να την τιμωρήσει στερώντας της κάθε ελευθερία. Το δραματικό ρομάντσο και οι λεπτομέρειές του που αναδύθηκαν από το βαρούλκο του Τύπου στην επιφάνεια του βόρβορου προκάλεσαν απέχθεια, αλλά συγκίνησαν και προκάλεσαν το ενδιαφέρον του κόσμου, που από τις εφημερίδες μάθαινε τη συνέχεια σαν φωτορομάντζο. Ήταν το σίριαλ της εποχής! Η ιστορία της έγκλειστης Ελένης είχε αναστατώσει την Ελλάδα που θεωρούσε ως υπεύθυνους για την κατάστασή της τόσο το στενό οικογενειακό περιβάλλον που της συμπεριφέρθηκε σαν ζώο, όσο και τη μικρή κοινωνία του χωριού για την ένοχη σιωπή του. Βάλτε στο νου σας να έβγαινε σήμερα μια τέτοια είδηση: Κουσουλός σε ζωντανή σύνδεση, Ευαγγελάτος μέσα στην τρώγλη-φυλακή, Λιάγκας, Κουτσελίνη φαρισαϊκά πλάι στην φουκαριάρα αναξιοπαθούσα… Όλα για την τηλεθέαση. Όμως, μην νομίζετε ότι τότε έγινε κάτι διαφορετικό· απλώς δεν υπήρχαν τόσα πολλά τηλεοπτικά κανάλια· ο Τύπος κυριαρχούσε.

Το Κωσταλέξι μετατράπηκε σε αξιοθέατο... Δεκάδες δημοσιογράφοι από την Ελλάδα και το εξωτερικό, αλλά και τουρίστες (!), επισκέπτονται τον τόπο όπου «μαρτύρησε για τον έρωτά της» η Ελένη Καρυώτη. Εκείνη είχε μεταφερθεί στην Αθήνα και την παρακολουθούσαν ψυχίατροι, ενώ σταδιακά έδειχνε σημάδια βελτίωσης. Παράλληλα προσαρμοζόταν στον κόσμο που για χρόνια απουσίαζε.

Και η αλήθεια που πονούσε!

Η τηλεοπτική εκπομπή «Μηχανή του Χρόνου» μετά πολλά χρόνια ήρθε να δώσει μια εντελώς διαφορετική διάσταση στα γεγονότα: Σύμφωνα με μιαν «άλλη αλήθεια», ίσως την αλήθεια χωρίς εισαγωγικά: στη δεκαετία του ’40 και με αφορμή τις φρικαλεότητες του Εμφυλίου, των οποίων έγινε και η ίδια μάρτυρας, η Ελένη εμφάνισε τα πρώτα συμπτώματα ψυχοπάθειας. Ο πατέρας της θα την πήγαινε στο μοναδικό γιατρό που γνώριζε, έναν παθολόγο στη Λαμία. Εκείνος σήκωσε τα χέρια ψηλά και τους παρέπεμψε σε ψυχίατρο που με τη σειρά του κατανόησε πως η περίπτωσή της ήταν πάνω από τις γνώσεις του.

Το Δημόσιο Ψυχιατρείο στο Δαφνί ήταν πλέον η ενδεδειγμένη λύση. Εκεί βρήκε καταφύγιο η Ελένη. Δεν πρέπει, όμως, να ξεχνάμε πως μιλάμε για την Ελλάδα του ’50. Ακόμη και ο όρος «ψυχική υγεία» ήταν περίπου άγνωστος. Η κοπέλα οδηγήθηκε στην πτέρυγα των ψυχωσικών· ο πατέρας της που είδε δεν άντεξε και αποφάσισε να την πάρει πίσω μαζί του. Και από τότε η ζωή της οικογένειας άλλαξε για πάντα: με ένα μέλος της να κουβαλά το στίγμα της ψυχικής νόσου, καταπλακώθηκαν όλοι από άχθος απομόνωσης και τέλος επήλθε η απόλυτη παραίτηση. Στο πνεύμα της εποχής, τα αδέλφια έμειναν ανύπαντρα ενώ όταν οι γονείς πέθαναν άφησαν ευχή και κατάρα στα παιδιά τους να μην εγκαταλείψουν την μικρή αδελφή. Τι ιστορίες ήταν, όμως, αυτές; Άνοστες και ανούσιες! Η ιστορία που πούλαγαν οι εφημερίδες ήταν πολύ πιο συναρπαστική και πρωτότυπη. Απαγορευμένος έρωτας, αντάρτες, Εμφύλιος, σκληρή οικογένεια (βλέπε Στέλλα Βιολάντη), τιμωρία, εγκλεισμός, φρίκη και -τελικά- η λύτρωση.

Τα αδέλφια της Ελένης κατηγορήθηκαν για αρπαγή, σκοπούμενη βαριά σωματική κάκωση και έκθεση σε κίνδυνο σε βαθμό κακουργήματος· προφυλακίστηκαν, ενώ απειλήθηκαν με λιντσάρισμα όταν προσήλθαν για κατάθεση στον Ανακριτή Λαμίας.
Στη δίκη που ακολούθησε, με εξαίρεση τον Εισαγγελέα που κατέστησε υπόδικο όλο το χωριό, το δικαστήριο αποφάσισε την αθώωση που ήρθε σαν λυτρωτική δικαίωση. Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία πως ο Ευθύμης, η Μαρία και η Ολυμπία Καρυώτη ήταν εντελώς ακατάλληλοι για να παράσχουν τη στοιχειώδη βοήθεια που χρειαζόταν η Ελένη. Σε μεγάλο βαθμό, όμως, το ίδιο ίσχυε και για όλους τους θεσμικούς φορείς που θα έπρεπε να είχαν παρέμβει.
Και μετά; Οι συγγενείς και οι συγχωριανοί της Ελένης επέστρεψαν στην καθημερινότητά τους, Το Κωσταλέξι σιγά σιγά λησμονήθηκε στους ατραπούς του χάρτη και μόνο κάπου στα τέλη του 20ου αιώνα κάποιοι το ξαναθυμήθηκαν όταν έγινε γνωστό ότι η Ελένη Καρυώτη εξαφανίστηκε. Η Ελένη έφυγε ένα βράδυ από το σπίτι της, το 1998, χωρίς να πει τίποτα σε κανέναν και δεν επέστρεψε ποτέ. Από τότε ουδείς την ξαναείδε. Το Κωσταλέξι όμως ακόμα και ζει κι ανασαίνει κάτω από βαριά αποφορά που άφησε πίσω της μια αμφιλεγόμενη υπόθεση.

Κάθε καιρός κι η Ελένη του...

Καθρέφτης σου ήταν κοινωνία η Ελένη και σου έμοιαζε, μόνο που εκείνη ακόμα δεν είχε εξημερωθεί να ψιμυθιώνει τις ουλές της αναλγησίας των ανθρώπων, να ωραιοποιεί τα πάθια της, να αρωματίζει τις ανομίες της· κι έτσι έφυγε η Ελένη: άγρια και αγνή σαν αγρίμι τραυματισμένο, όπως την βρήκαν!
Στην αρχή, τότε που η «ασώματος κεφαλή» τραβούσε κόσμο: νοικοκύρηδες με τα παιδιά στο ένα χέρι και μαλλί της γριάς στο άλλο, το λερό από τις αμαρτίες, ευσεβείς χριστιανοί, που άφηναν για λίγο το «αλληλούια», γονάτιζαν ανόσια στο δράμα της Ελένης και πηγαινοέρχονταν καθημερινά από εκεί εδώ κι από εδώ εκεί η ζωή και ο θάνατος. Και το χωριό που αλυσόδεσε το Τέρας, έγινε πολιτεία πολύβουη με προβολείς και φωτεινές πινακίδες… Και οι πανηγυρτζήδες έτριβαν τα χέρια τους· η συμφορά πουλούσε. Το «θηρίο» τραβούσε κόσμο: δήθεν συμπόνια, επίπλαστη θλίψη, υποκριτικό οίκτο. Κι οι ευσεβείς αναμάρτητοι, που «δεν γνώριζαν», έριχναν κέρματα περιέργειας στον δίσκο της ενημέρωσης για να μάθουν περισσότερα… Κι όταν όλα τούτα ξεθύμαναν, η Ελένη που αποζητούσε την ελάχιστη προσοχή, αλλά την τιμώρησαν με τη μέγιστη, εξαφανίστηκε. Και ποιος νοιαζόταν γι’ αυτήν πιά; 20 χρόνια μετά είχαν άλλες «Ελένες» κερδίσει τα λίγα βασανιστικά λεπτά δημοσιότητας που τους αναλογούσαν.

Με ρωτούν για την Ελένη, αχ Ελένη… Ο Γολγοθάς της ήταν στο Κωσταλέξι, σ' ένα λερό υπόγειο, που σταυρώθηκε, που αναστήθηκε από τους φαρισαίους δημοσιογράφους κι ένα πρωί «ανελήφθη εις τον ουρανόν» της λήθης και αν «εκάθισεν εκ δεξιών του Θεού», δεν θα το μάθουμε ποτέ, άλλωστε και τι μας νοιάζει; Κάποιοι λένε πως οι δικοί της την ξανάκρυψαν από το αδηφάγο τέρας της δημοσιότητας μέχρι που έκλεισε τα μάτια της. Λίγη σημασία έχει… Έχουμε συνηθίσει πια με τόσες «Ελένες» που πηγαινοέρχονται στους δρόμους πίσω από τα νοτισμένα τζάμια της δικής μας φυλακής…