Πώς ένας ευφάνταστος Γάλλος «ιστορικός» μας παρέδωσε τον μύθο της Αγίας Λαύρας, τον Παλαιών Πατρών Γερμανό και την 25η Μαρτίου…

Πώς ένας ευφάνταστος γάλλος «ιστορικός» μας παρέδωσε τον μύθο της Αγίας Λαύρας, τον Παλαιών Πατρών Γερμανό και την 25η Μαρτίου… Έχει παγιωθεί πλέον στο μυαλό των νεοελλήνων η πεποίθηση ότι η Ελληνική Επανάσταση άρχισε στις 25 Μαρτίου του 1821. Ο τόπος όπου υψώθηκε το λάβαρο της Επανάστασης ήταν- λέει- το μοναστήρι της Αγίας Λαύρας, κοντά στα Καλάβρυτα, και ο προεξάρχων και πρωταγωνιστής της ημέρας- τουλάχιστον στα βιβλία της Ιστορίας- ο επίσκοπος Παλαιών Πατρών Γερμανός, κατά κόσμον Γεώργιος Κόζης, που δύο μήνες πριν προήδρευσε στη σύναξη προεστών της Βοστίτσας, σημερινού Αιγίου.

Ο Γερμανός- σύμφωνα με την ιστορία, που πλέον έχει πάρει διαστάσεις μύθου- μετέβη στην Αγία Λαύρα, όπου μαζεύτηκε ένα πλήθος κάπου 5000 ανθρώπων, ακριβώς ισάριθμο με το πλήθος στο οποίο είχε μιλήσει ο Χριστός στην έρημο…
Μετά τις επιβεβλημένες προσευχές και τη δοξολογία, ο Γερμανός απευθύνθηκε στους παριστάμενους και τους είπε: «Μην περιμένετε βοήθεια από έξω. Το σύνθημά μας πρέπει να είναι Ελευθερία ή Θάνατος. Ολόκληρη ιστορία μας και το ολόκληρο το έθνος μας διαφυλάσσονται ευλαβικά στις λέξεις θρησκεία, ελευθερία και πατρίδα»… Και μετά όλα αυτά τα επικά, έδωσε άφεση αμαρτιών στους πιστούς και τους προέτρεψε να μη νηστέψουν τη Μεγάλη Σαρακοστή, καθόσον νηστικό αρκούδι δε χορεύει πόσω δε μάλλον να πολεμήσει…

Πάντα, το δένδρο της Ιστορίας κλαδεύεται, ή καλύτερα καλλωπίζεται με τον καιρό και τα ακανθώδη κλαδιά της που, ενδεχομένως να τραυμάτιζαν, αποκόπτονται…

Στην Πελοπόννησο ναι, στα Καλάβρυτα όχι...

Ο Γερμανός, πράγματι σ’ εκείνα τα μέρη βρισκόταν τότε (στην Πάτρα σύμφωνα με το προσωπικό του ημερολόγιο!), αλλά όχι στη μονή της Αγίας Λαύρας και, όπως συνάγεται από πηγές, όλες οι λεπτομέρειες που ενέπνευσαν τον ζωγράφο Θεόδωρο Βρυζάκη να φιλοτεχνήσει τον πίνακά του το 1865 με τον τίτλο «Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογών την σημαίαν της Επαναστάσεως», είναι προϊόντα μυθοπλασίας του γάλλου κομπογιαννίτη- δήθεν γιατρού-, αναξιόπιστου ιστορικού, αμφιλεγόμενου φιλέλληνα, Φρανσουά Πουκεβίλ. Το τετράτομο έργο του Πουκεβίλ «Ιστορία της αναγεννήσεως της Ελλάδος» βρίθει υπερβολών και ανακριβειών, αλλά ήταν το κλειδί για τον γάλλο επίδοξο ιστορικό να ανοίξει τη βαριά πόρτα της Γαλλικής Ακαδημίας. Ας είναι…

Η πραγματική ιστορία, που διασταυρώνεται από δεκάδες άλλες, περισσότερο αξιόπιστες, πηγές, είναι ότι ήδη η Επανάσταση είχε ξεσπάσει σε διάφορες πόλεις της Πελοποννήσου από στα τέλη Μαρτίου κιόλας. Ο ιστορικός Σπυρίδων Τρικούπης, που αρχικά είχε υιοθετήσει τον μύθο της Αγίας Λαύρας στη δεύτερη έκδοση της «Ιστορίας της Ελληνικής Επαναστάσεως» το 1860, είναι κατηγορηματικός: «Ψευδής είναι η εν Ελλάδι επικρατούσα ιδέα ότι εν τη μονή της Αγίας Λαύρας ανυψώθη κατά το πρώτον η σημαία της ελληνικής επαναστάσεως…». Όμως, «έπρεπε», για λόγους σοβαρούς να θεωρηθεί αξιόπιστη πηγή η ιστορία του Πουκεβίλ! Απαιτείτο μια συγκεκριμένη ημερομηνία για τον μετέπειτα εορτασμό της επετείου της κήρυξης της Επανάστασης, ένας συγκεκριμένος τόπος και ένας επιφανής ηγέτης. Ο γάλλος- δήθεν- ιστορικός παρείχε και τα τρία.

Κύμα με τρεις καμπύλες

Συνοπτικά να πούμε ότι μέχρι τα τέλη του Μαρτίου του 1821, η σπίθα της Επανάστασης είχε γίνει πυρκαγιά ανεξέλεγκτη από την Πελοπόννησο μέχρι τη Ρούμελη. Τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς επαναστάτησαν τα τρία κύρια νησιωτικά ναυτικά κέντρα της Ύδρας, των Σπετσών, και των Ψαρών ενώ η φωτιά για ελευθερία απλώθηκε, σαν τις καλοκαιρινές πυρκαγιές των ημερών μας, από τον νότο μέχρι τη βόρεια Ελλάδα. Τα χρόνια που ακολούθησαν μπορούν να περιγραφούν σαν ένα κύμα με τρεις καμπύλες: αρχικά ανοδική καμπύλη τα τρία πρώτα χρόνια που σηματοδοτούν τις επιτυχίες των Επαναστατών, στη συνέχεια καθοδική καμπύλη, από το 1824 με τον εμφύλιο και τις ελληνικές αποτυχίες, και τέλος, μετά τη ναυμαχία του Ναβαρίνου το 1827, δύσκολη ανοδική καμπύλη με προσπάθειες να αποκατασταθούν οι καταστροφές ενώ οι διχόνοιες ανάμεσα στους Έλληνες κορυφώνονταν και ένας ξένος, μη γνώστης της δύσβατης ελληνικής πραγματικότητας, ο Βαυαρός Όθων εκλήθη να εδραιώσει την ελληνική ανεξαρτησία.

Ο φαναριώτης ποιητής Παναγιώτης Σούτσος πρότεινε, το 1834, την καθιέρωση εορτασμού της Ελληνικής Επανάστασης την 25η Μαρτίου, αναφέροντας ότι ήταν η ημέρα γενίκευσης της Επανάστασης στην Πελοπόννησο και αναγέννησης της Ελλάδας, σε υπόμνημα το οποίο ο πρωθυπουργός Ιωάννης Κωλέττης υπέβαλε στον Όθωνα ως πρόταση σχεδίου νόμου. Και το 1838 με Διάταγμα του «ελέω Θεού Βασιλέως της Ελλάδος» Όθωνα, ορίστηκε η 25η Μαρτίου ως ημέρα εθνικής γιορτής.

Ο Πουκεβίλ τιμήθηκε από τον βασιλιά Όθωνα με το παράσημο του Τάγματος του Σωτήρος και πέθανε στο Παρίσι στα 68 χρόνια του, στις 20 Δεκεμβρίου του 1838. Επί του ταφικού μνημείου του, που βρίσκεται στο Κοιμητήριο του Μονπαρνάς στο Παρίσι, έχει χαραχθεί επίγραμμα στην ελληνική και γαλλική γλώσσα: «Με τα γραπτά του συνέβαλε δυναμικά στην επιστροφή της αρχαίας τους ιθαγένειας, στους καταπιεσμένους Έλληνες». Ας είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκέπασε… Οι ιθαγενείς της Ελλάδας τον ευγνωμονούν…