Νέοι χωρίς στέγη, κοινωνία χωρίς προοπτική: Η στεγαστική κρίση ως οικονομικό, κοινωνικό και δημογραφικό αδιέξοδο

Η αδυναμία των νέων στην Ελλάδα να αποκτήσουν δικό τους σπίτι δεν αποτελεί πλέον παροδικό αποτέλεσμα μιας συγκυριακής κρίσης, αλλά ένα βαθιά διαρθρωτικό πρόβλημα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2024, το 67,3% των νέων στην Ελλάδα -σχεδόν 7 στους 1 - εξακολουθεί να ζει με τους γονείς του, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώνεται στο 49%.

Η Ελλάδα κατατάσσεται σταθερά στις πρώτες θέσεις της Ε.Ε., γεγονός που αποτυπώνει όχι μόνο το βάθος αλλά και τη χρονική διάρκεια της στεγαστικής κρίσης που αντιμετωπίζει η νέα γενιά.

Υψηλό κόστος στέγασης και το φαινόμενο των «οικονομικά άστεγων»

Η εικόνα αυτή συνδέεται άμεσα με το αυξημένο κόστος στέγασης και τη συνολική επιβάρυνση του κόστους διαβίωσης. Η χώρα παραμένει – αν όχι η μοναδική, σίγουρα μία από τις ελάχιστες στην Ευρωπαϊκή Ένωση – χωρίς συγκροτημένο και λειτουργικό μοντέλο στεγαστικής πολιτικής και χωρίς επαρκές απόθεμα κοινωνικής ή προσιτής κατοικίας. Παράλληλα, για 7 έως 8 συνεχόμενα έτη, η Ελλάδα καταγράφει, σύμφωνα με την Eurostat, το υψηλότερο κόστος στέγασης μεταξύ των κρατών-μελών.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι νέοι καλούνται να δαπανήσουν το 60% έως και το 70% του μηνιαίου εισοδήματός τους για ενοίκιο και βασικά στεγαστικά έξοδα. Υπό αυτές τις συνθήκες, η στέγαση καθίσταται οικονομικά μη βιώσιμη, οδηγώντας στην ανάδυση του φαινομένου των λεγόμενων «οικονομικά άστεγων»: εργαζόμενων πολιτών που, παρά τη σταθερή απασχόληση, αδυνατούν να εξασφαλίσουν αξιοπρεπή και αυτόνομη κατοικία.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι σχεδόν ένας στους δύο πολίτες (47,3%) ζει σε νοικοκυριά με οφειλές σε ενοίκια, στεγαστικά δάνεια ή λογαριασμούς ΔΕΚΟ, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος δεν ξεπερνά το 8,3%. Η δεύτερη χειρότερη επίδοση καταγράφεται στη Βουλγαρία (18,8%), γεγονός που αναδεικνύει το μέγεθος της ελληνικής απόκλισης.

Εργασιακή ανασφάλεια και χαμηλά εισοδήματα

Η στεγαστική αδυναμία των νέων δεν μπορεί να αποσπαστεί από τη λειτουργία της αγοράς εργασίας. Χαμηλές αμοιβές, περιορισμένες προοπτικές μισθολογικής εξέλιξης, επισφαλείς μορφές απασχόλησης και αβεβαιότητα εισοδήματος καθιστούν τη δημιουργία ανεξάρτητου νοικοκυριού οικονομικά ανέφικτη.

Το μεγαλύτερο μέρος των στεγαστικών μέτρων που εφαρμόστηκαν τα τελευταία χρόνια προϋποθέτει την ύπαρξη ιδίων κεφαλαίων και πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό, αποκλείοντας ουσιαστικά μεγάλο μέρος της νέας γενιάς.

Καθυστερημένη αυτονόμηση και δημογραφικό αδιέξοδο

Οι νέοι στην Ελλάδα εγκαταλείπουν το πατρικό σπίτι κατά μέσο όρο στα 30,7 έτη, σημαντικά αργότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 26 ετών.

Η παρατεταμένη παραμονή στο οικογενειακό περιβάλλον μεταθέτει χρονικά τη δημιουργία ανεξάρτητου νοικοκυριού, την ίδρυση οικογένειας και την απόκτηση παιδιών, επιβαρύνοντας περαιτέρω το ήδη οξύ δημογραφικό πρόβλημα της χώρας. Η στεγαστική κρίση λειτουργεί έτσι ως καταλύτης κοινωνικής και δημογραφικής πίεσης, εγκλωβίζοντας τη νέα γενιά σε έναν φαύλο κύκλο εξάρτησης και περιορισμένων προοπτικών.

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή εμπειρία

Η διεθνής και ευρωπαϊκή εμπειρία καταδεικνύει ότι η κοινωνική - προσιτή κατοικία αποτελεί βασικό εργαλείο κοινωνικής συνοχής.

Ο μέσος ευρωπαϊκός όρος κοινωνικών κατοικιών κυμαίνεται στο 9%-9,3% του συνολικού στεγαστικού αποθέματος. Χώρες όπως η Ολλανδία, όπου περίπου το 30% των κατοικιών είναι κοινωνικές, και η Αυστρία, με ποσοστό κοντά στο 24%, αποτελούν παραδείγματα μακροχρόνιας, συνεκτικής και αποτελεσματικής στεγαστικής πολιτικής.

Η Ελλάδα σε κρίσιμο σταυροδρόμι

Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον σε ένα κρίσιμο σημείο. Η απουσία κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος στέγασης, στερεί από τη νέα γενιά τη δυνατότητα αυτονόμησης και εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες. Η πρόσφατη ανακοίνωση για 1.500 διαμερίσματα έως το 2027, βρίσκεται σε πλήρη αναντιστοιχία με την απώλεια περίπου 180.000 κατοικιών μέσω πλειστηριασμών την περίοδο 2019 - 2023, αποτυπώνοντας τη χαμηλή αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Παράλληλα, η εξαγγελθείσα δημιουργία 15.000 - 20.000 κατοικιών μέσω της λεγόμενης «κοινωνικής αντιπαροχής» αποτελεί μεν ένα πρώτο βήμα, ωστόσο στερείται σαφούς χρονοδιαγράμματος και επαρκούς κλίμακας. Για να προσεγγίσει η Ελλάδα έστω το 50% του ευρωπαϊκού μέσου όρου κοινωνικής κατοικίας, απαιτούνται τουλάχιστον 286.735 νέες κατοικίες - μέγεθος που απέχει σημαντικά από τις σημερινές εξαγγελίες.

Προς ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο στεγαστικής πολιτικής

Η στεγαστική πολιτική δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά. Απαιτεί κανόνες, σαφή αριθμητικά δεδομένα και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, αλλά πάνω απ’ όλα προϋποθέτει μια σταθερή πολιτική επιλογή: να υπηρετεί πρώτα την κατοικία ως κοινωνικό αγαθό και στη συνέχεια ως επενδυτικό προϊόν. Η Ελλάδα έχει καθυστερήσει να διαμορφώσει ένα ολοκληρωμένο και λειτουργικό πλαίσιο στεγαστικής πολιτικής που να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες, με αποτέλεσμα το πρόβλημα να οξύνεται χρόνο με τον χρόνο.

Όπως επισημαίνει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι χώρες που κατάφεραν να συγκρατήσουν το κόστος στέγασης επένδυσαν αποφασιστικά στην αύξηση της προσφοράς κατοικίας. Αντίθετα, πολιτικές που ενίσχυσαν αποκλειστικά τη ζήτηση – μέσω επιδοτήσεων ενοικίου ή στεγαστικών δανείων – χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της προσφοράς, οδήγησαν τελικά σε περαιτέρω άνοδο των τιμών, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο νοικοκυριά και νέους ανθρώπους.

Η σημερινή πραγματικότητα καθιστά αναγκαία την άμεση κατάρτιση και εφαρμογή ενός συνεκτικού εθνικού σχεδίου, με μετρήσιμους στόχους και σαφές χρονοδιάγραμμα. Ένα σχέδιο που θα περιλαμβάνει ουσιαστική προστασία της πρώτης κατοικίας, ενίσχυση της μακροχρόνιας μίσθωσης, ανάπτυξη προγραμμάτων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, ανακαίνιση και αξιοποίηση των κλειστών ακινήτων, καθώς και αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου. Παράλληλα, απαιτούνται στοχευμένα φορολογικά κίνητρα για ενοικιαστές και ιδιοκτήτες, αλλά και αποτελεσματικοί μηχανισμοί διαφάνειας και ελέγχου στην αγορά ακινήτων.

Η αύξηση της προσφοράς κοινωνικής και οικονομικά προσιτής κατοικίας, η ενεργοποίηση του ανενεργού κτιριακού αποθέματος και ένας μακροπρόθεσμος, μετρήσιμος και σταθερός σχεδιασμός αποτελούν τη μόνη βιώσιμη απάντηση στη στεγαστική κρίση. Χωρίς ένα ολοκληρωμένο σχέδιο στεγαστικής πολιτικής, το πρόβλημα θα συνεχίσει να υπονομεύει την κοινωνική συνοχή, την οικονομική αυτονομία των νέων και, τελικά, το ίδιο το δημογραφικό μέλλον της χώρας.

Διαβάστε ακόμη

Το «δεν έχουμε άλλα» του Μητσοτάκη στους αγρότες, το άνοιγμα του Ανδρουλάκη στα αριστερά του και η υποτιμητική φράση της Καρυστιανού για τους υπόλοιπους συγγενείς

Ώρα μηδέν για τα μπλόκα των αγροτών: Τι θα ζητήσουν σήμερα από τον Μητσοτάκη

«Ήταν σαν ταινία φρίκης»: Τραγικός ο απολογισμός μετά τον εκτροχιασμό τρένων στην Ισπανία - Τουλάχιστον 21 νεκροί και 30 σοβαρά τραυματίες

Η νέα απειλή Τραμπ για δασμούς, η απάντηση των Ευρωπαίων και οι ισορροπίες στη … γειτονιά: Τα νέα δεδομένα «διαβάζει» η Αθήνα