«Το 2003 φωτιά κατέστρεψε σε μόλις 90 δευτερόλεπτα νυχτερινό κέντρο διασκέδασης - Έτσι σωθήκαμε»

Η Τζίνα Ρούσο παρακολουθούσε μια συναυλία με τον μελλοντικό της σύζυγο, Φρεντ Κρισοστόμι, ένα βράδυ το 2003, όταν συνειδητοποίησε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά.

Οι Great White, ένα συγκρότημα της δεκαετίας του ’80, άνοιξαν τη συναυλία τους με ένα ξέσπασμα κιθαριστικών συγχορδιών, καθώς τέσσερις μεγάλες πυροτεχνικές φλόγες εκτοξεύτηκαν από τη σκηνή.

Οι φλόγες άναψαν αμέσως τα ηχοαπορροφητικά πάνελ γύρω από τη σκηνή, που είχαν τοποθετηθεί για να μειώνουν τον ήχο. «Ήταν άμεσο», λέει η Τζίνα στο BBC. «Έγιναν όλα πολύ γρήγορα. Η ανάφλεξη συνέβη μέσα σε δευτερόλεπτα».

Στη συνέχεια ήρθε «μια μαύρη βροχή καπνού», προσθέτει η Τζίνα, με τη θερμότητα να λιώνει και μετά να σπάει τα γυάλινα φωτιστικά πάνω από τα κεφάλια των ανθρώπων. Η Τζίνα και ο αρραβωνιαστικός της κατευθύνθηκαν προς την πιο κοντινή έξοδο, μια πόρτα στα δεξιά της μικρής σκηνής του κλαμπ. Ένας σεκιουριτάς τους μπλόκαρε τον δρόμο, αλλά η Τζίνα δε γνωρίζει το γιατί.

Τότε ξεκίνησε «ποδοπάτημα», λέει, καθώς οι άνθρωποι έτρεχαν προς την κύρια έξοδο, και ο Φρεντ την ώθησε απελπισμένα μπροστά στο πλήθος. Η Τζίνα λέει ότι «τα σώματα συσσωρεύονταν» καθώς οι άνθρωποι προσπαθούσαν να βγουν. Η τελευταία της ανάμνηση ήταν ότι πέρασε από την πόρτα προς την ασφάλεια πριν χάσει τις αισθήσεις της. Όταν ξύπνησε από τεχνητό κώμα 11 εβδομάδες αργότερα, η Τζίνα έμαθε ότι ο αρραβωνιαστικός της είχε σώσει τη ζωή της, αλλά είχε χάσει τη δική του στη φωτιά.

Δύο πανομοιότυπα τραγικά συμβάντα

Αυτό συνέβη στο The Station Nightclub, στη χιονισμένη πόλη West Warwick του Ρόουντ Άιλαντ, στις ανατολικές ΗΠΑ. Περίπου 22 χρόνια αργότερα, υπήρξε ένα σχεδόν πανομοιότυπο γεγονός στο μπαρ Le Constellation, στο εξίσου χιονισμένο χιονοδρομικό θέρετρο Κραν Μοντανά, στην Ελβετία, στις πρώτες ώρες της Πρωτοχρονιάς του 2026. Στο The Station, έχασαν τη ζωή τους 100 άνθρωποι, ενώ στο Le Constellation 40, κυρίως νέοι. Πολλοί επιζώντες και από τις δύο πυρκαγιές υπέστησαν σοβαρά εγκαύματα.

Οι δύο τραγωδίες έχουν εντυπωσιακές ομοιότητες, όχι μόνο στον φρικτό αντίκτυπο στους ανθρώπους. Και οι δύο προκλήθηκαν από πυροτεχνήματα εσωτερικού χώρου, λένε οι ειδικοί. Οι επιζώντες φαίνεται να είχαν ελάχιστο χρόνο να βρουν έξοδο, και τα ηχοαπορροφητικά πάνελ μπορεί να διέδωσαν τη φωτιά στην Ελβετία με τον ίδιο τρόπο όπως στο The Station. Ο Βρετανός σύμβουλος πυρασφάλειας Ρίτσαρντ Χάγκερ συγκρίνει γρήγορα τις δύο τραγωδίες. Είναι «κατά 99% σίγουρος» ότι η φωτιά στην Ελβετία προκλήθηκε από τα πυροτεχνήματα. Λέει ότι αν τα πάνελ είχαν επιβραδυντικό καύσης, θα σιγοκαίγονταν και δε θα αναφλέγονταν.

Αυτές οι ομοιότητες θέτουν ερωτήματα:

• Κατανοούμε πραγματικά πόσο επικίνδυνες είναι αυτές οι καταστάσεις;
• Τι πρέπει να κάνουμε αν βρεθούμε σε μια τέτοια φωτιά;

Το θανατηφόρο φαινόμενο «flashover»

Και στις δύο τραγωδίες, πιστεύεται ότι σημειώθηκε «φαινόμενο flashover», δηλαδή μια ξαφνική ανάφλεξη. Αυτό συμβαίνει όταν ο καυτός αέρας ανεβαίνει προς την οροφή, αλλά καθώς η θερμότητα και ο καπνός φτάνουν εκεί και δεν έχουν διέξοδο, εξαπλώνονται προς τα κάτω, αναφλέγοντας γρήγορα έπιπλα, ρούχα και δέρμα.

Το 2003, ο Φιλ Μπαρ, 22 ετών, βρισκόταν στο Ρόουντ Άιλαντ για χειμερινές διακοπές από τη ζωή του στη Νέα Υόρκη. Ετοιμαζόταν για καριέρα στη Γουόλ Στριτ, αλλά αγαπούσε τα ροκ συγκροτήματα, οπότε η συναυλία των Great White του φαινόταν «σπουδαία». Πήγε νωρίς και όταν έφτασε ο φίλος του λίγο πριν την έναρξη, ο Φιλ πήρε μια μπύρα και τον ώθησε με ενθουσιασμό προς το μπροστινό μέρος του πλήθους.

Όταν ξεκίνησε η φωτιά, ο τραγουδιστής του συγκροτήματος είπε ήρεμα μέσω των μεγαφώνων: «Ουάου, αυτό δεν είναι καλό». Και όντως, δεν ήταν. Ο Φιλ περιγράφει τη στιγμή του «flashover», λέγοντας ότι οι φλόγες γρήγορα «ανέβηκαν πάνω από το κεφάλι μου». «Ξαφνικά καιγόντουσαν τα πάντα, μπορούσα να δω ένα πορτοκαλί φως μέσα από τον πυκνό μαύρο καπνό, αλλά σχεδόν τίποτα άλλο», προσθέτει. «Πέρασα από το απλώς να αισθάνομαι τη θερμότητα σε μια αίσθηση σαν όλο μου το σώμα να ήταν σε φούρνο».

Προσπαθώντας να δραπετεύσει, ο Φιλ άνοιξε με το καμένο κορμί του μια πλαϊνή πόρτα και έπεσε έξω στο χιόνι, σώος. Υπέστη σοβαρές αναπνευστικές βλάβες. Σε μια απίστευτη σύμπτωση, ένα τηλεοπτικό συνεργείο βρισκόταν στο κλαμπ, γυρίζοντας ένα βίντεο για την ασφάλεια στους συναυλιακούς χώρους. Το δωδεκάλεπτο βιντεοληπτικό υλικό της φωτιάς που κατέγραψαν, δείχνει ότι χρειάστηκαν μόλις 25 δευτερόλεπτα για να φτάσουν οι φλόγες στην οροφή, και μέσα σε 90 δευτερόλεπτα ο τοξικός καπνός γέμισε τον χώρο. Με την έξοδο μπλοκαρισμένη από σωρούς ανθρώπων και τον καπνό να βγαίνει από τα παράθυρα, το βίντεο υποδεικνύει ότι η άμεση έξοδος ήταν η καλύτερη ευκαιρία για επιβίωση.

Συνθήκες φούρνου μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα

Ο καθηγητής Εντ Γκέλεα, ένας από τους κορυφαίους ειδικούς στον κόσμο για τις φωτιές και την ανθρώπινη αντίδραση σε αυτές, εξηγεί πώς η θερμότητα που προήλθε από τα εύφλεκτα ηχοαπορροφητικά πάνελ της οροφής στο The Station έκανε την κατάσταση πολύ χειρότερη. «Είναι μια εφιαλτική κατάσταση όταν το καύσιμο βρίσκεται στην οροφή. Δεν έχεις το πλεονέκτημα του χρόνου που χρειάζεται η φωτιά να αναπτυχθεί. Είναι ήδη στην οροφή. Με το flashover, η επιβίωση σε οποιοδήποτε χώρο είναι απίθανη», λέει.

Στο πλαίσιο της έρευνας για το τι συνέβη στο The Station, ειδικοί από το US National Institute of Standards and Technology κατασκεύασαν μια εργαστηριακή εκδοχή του κλαμπ και του έβαλαν φωτιά. Η επίσημη αναφορά τους διαπίστωσε ότι οι συνθήκες flashover επιτεύχθηκαν μετά από περίπου 65 δευτερόλεπτα. Μετά από 90 δευτερόλεπτα, «οι συνθήκες στη μέση του δωματίου ήταν θανατηφόρες». Ο Γκέλεα δημιούργησε αυτή την εργαστηριακή εκδοχή εισάγοντας την κάτοψη του The Station μέσω υπολογιστή σε έναν προσομοιωτή που προβλέπει το πώς εξαπλώνεται η φωτιά. Αυτός, έδειξε μια ταχέως επεκτεινόμενη μάζα θερμού αέρα, με θερμοκρασίες στο εσωτερικό να φτάνουν τους 700°C μέσα σε 80 δευτερόλεπτα.

Ενώ η επίσημη έρευνα για την πυρκαγιά στην Ελβετία συνεχίζεται, τα μέχρι στιγμής στοιχεία δείχνουν ότι η φωτιά εξαπλώθηκε με παρόμοιο τρόπο σε δευτερόλεπτα, διασχίζοντας την ηχοαπορροφητική οροφή. Οι Ελβετικές αρχές λένε ότι η φωτιά προκλήθηκε πιθανότατα από πυροτεχνήματα που είχαν προσαρτηθεί σε μπουκάλια σαμπάνιας και ανυψώθηκαν πολύ κοντά στην οροφή κατά τη διάρκεια των εορτασμών, και ότι το μπαρ δεν είχε υποβληθεί σε έλεγχο ασφαλείας για πέντε χρόνια.

Η φωτιά χρειάζεται τρία πράγματα:

• θερμότητα
• καύσιμο
• οξυγόνο

Σε μια τέτοια φωτιά, υπάρχει ένα παράθυρο μερικών δευτερολέπτων για να πάρει κανείς την απόφαση να φύγει πριν το flashover γίνει καταστροφικό, λέει ο Γκέλεα. Αλλά κάθε τραγωδία που έχει μελετήσει τον έχει πείσει ότι οι άνθρωποι υποτιμούν την ταχύτητα με την οποία εξαπλώνεται η φωτιά.

Η ανθρώπινη ψυχολογία σε συνθήκες πυρκαγιάς

«Το λέμε σύνδρομο των “φιλικών πυρών”», λέει ο Γκέλεα. «Δεν εκτιθέμεθα πια στη φωτιά στην καθημερινή ζωή, όπως πριν από 100 χρόνια όταν τη χρησιμοποιούσαμε για μαγείρεμα. Έχουμε χάσει την αντίληψη για το πόσο γρήγορα αναπτύσσεται η φωτιά». Ο Χάγκερ απ' την πλευρά του λέει ότι «κάποιοι άνθρωποι απλώς κοιτούν τη φωτιά, μαγεμένοι. Δεν αντιλαμβάνονται φυσικά τον κίνδυνο. Κάποιοι την τραβούν με βίντεο, άλλοι προσπαθούν να κρυφτούν αντί να φύγουν».

Σε μια διάσημη μελέτη του 1968, οι ψυχολόγοι Μπιμπ Λατανέ και Τζον Ντάρλεϊ ζήτησαν από άντρες φοιτητές του Κολούμπια να συμπληρώσουν μια φόρμα, ενώ κρυφά θα διαχέονταν καπνός στο δωμάτιο. Μέτρησαν πόσοι θα έβγαιναν για να ειδοποιήσουν. Όταν ήταν μόνοι, το 75% αντέδρασε. Όταν δύο άλλοι, που γνώριζαν το πείραμα, δεν αντέδρασαν, μόνο το 10% ενημέρωσε για τον πιθανό κίνδυνο. Συμπέραναν ότι κάποιος που βλέπει την αδράνεια των άλλων υποτιμά την κατάσταση.

Στη φωτιά του The Station, κρίσιμα δευτερόλεπτα πέρασαν πριν η Τζίνα και ο Φιλ αποφασίσουν να φύγουν, σχεδόν περιμένοντας κάτι να συμβεί. «Η αρχική μου αντίδραση ήταν: “Ω, ενδιαφέρον”», λέει ο Φιλ. «Φαινόταν πως θα κάψει μόνο επιφανειακά και μετά θα σβήσει». «Έχουμε εκπαιδευτεί να πιστεύουμε ότι υπάρχουν καταιωνιστήρες ή πυροσβεστήρες κοντά, σωστά; Θυμάμαι ότι σκέφτηκα ότι θα βραχούμε όλοι. Φυσικά, δε συνέβη». Το The Station δεν είχε τίποτα από αυτά.

Η εξιστόρηση του Φιλ υποδηλώνει ότι κάποιοι άλλοι στο πλήθος αντέδρασαν μόνο όταν το ξαφνικό flashover τους χτύπησε. «Φεύγεις με τάξη σε μια φωτιά. Δε σπρώχνεις», προσθέτει. «Αλλά όταν οι άνθρωποι συνειδητοποίησαν τι συνέβαινε, έγινε χάος». Η Τζίνα λέει ότι η ενεργοποίηση του συναγερμού πυρκαγιάς έκανε τους ανθρώπους να αντιδράσουν, σαν να έπρεπε να τους πουν να φύγουν.

Στη φωτιά στην Ελβετία, τα πλάνα δείχνουν νεαρούς να τραβούν τη φωτιά σε βίντεο ή να προσπαθούν να σβήσουν τις φλόγες με τα μπουφάν τους. Στα κοινωνικά δίκτυα κάποιοι τους επικρίνουν. Ο Γκέλεα λέει ότι δεν έχει να κάνει με την ηλικία. «Η τύχη ευνοεί το προετοιμασμένο μυαλό. Βελτιώνεις τις πιθανότητες σου αν είσαι προετοιμασμένος. Κοίτα πάντα για διέξοδο».

Πρόληψη επόμενης τραγωδίας

Σύμφωνα με έρευνες του Γκέλεα, υπήρξαν 38 παρόμοιες πυρκαγιές από το 2000 που κόστισαν περίπου 1.200 ζωές. Από αυτές, οι 15 περιλάμβαναν πυροτεχνήματα και οι 13 ηχοαπορροφητικά ή διακοσμητικά υλικά. Παρόλα αυτά, φαίνεται ότι δε μαθαίνουμε. Υπάρχουν κοινές προδιαγραφές πυρασφάλειας και βιομηχανία για την ασφάλεια, αλλά δεν υπάρχει διεθνώς επιβεβλημένος κώδικας πυρασφάλειας. Ο κίνδυνος είναι ότι μια φωτιά σε μια χώρα δεν οδηγεί σε προληπτικά μέτρα σε άλλη.

Μετά την πυρκαγιά στον Πύργο Γκρένφελ στο Λονδίνο το 2017, η δημόσια έρευνα βρήκε ότι η Πυροσβεστική γνώριζε για τις πυρκαγιές που έχουν προκληθεί από εύφλεκτα υλικά ανά τον κόσμο, αλλά δεν είχε προετοιμάσει σωστά το προσωπικό. Αντιθέτως, η αεροπορική βιομηχανία είναι ιδιαίτερα συγκεντρωτική: τα αεροπορικά ατυχήματα ερευνώνται διεθνώς, τα ευρήματα κοινοποιούνται και δίνονται οδηγίες, με αποτέλεσμα καλύτερη ασφάλεια.

Η Τζίνα και ο Φιλ εξακολουθούν να ζουν με τα τραύματα από τη φωτιά του The Station. Περίπου 80 από τα θύματα της Ελβετικής φωτιάς παραμένουν σε νοσοκομεία στην Ελβετία και άλλες χώρες. Πριν από εκείνη τη νύχτα το 2003, ο Φιλ ήταν ανταγωνιστικός κολυμβητής, αλλά ο καπνός κατέστρεψε τους πνεύμονές του. «Ήταν μια μάχη να ξαναπάρω τη ζωή μου», λέει. «Δε θα άφηνα αυτά τα τραύματα να με καθορίσουν». «Κοιτάζω εκείνη τη στιγμή και λέω: “Αυτό σχεδόν το έχασα”», λέει ο Φιλ. «Κατάλαβα ότι πρέπει να αφοσιωθώ σε αυτά που πραγματικά έχουν σημασία».

Η Τζίνα ακόμα θρηνεί τον Φρεντ που έχασε εκείνη τη νύχτα. Τώρα έχει νέο σύντροφο. Ο σύζυγός της είναι συνταξιούχος πυροσβέστης.

Διαβάστε ακόμη

Στην αντεπίθεση η ΕΕ κατά Τραμπ: Ετοιμάζει δασμούς ύψους 93 δισ. ευρώ ως αντίποινα

Εκτροχιάστηκαν τρένα στην Ισπανία: Τουλάχιστον επτά νεκροί, αρκετοί τραυματίες

Δολοφονία στην Αιτωλοακαρνανία: Οι αντιφάσεις του 44χρονου και τα στοιχεία που δείχνουν ότι έστησε ενέδρα

Eurovision 2026: Ανακοινώθηκαν τα 14 τραγούδια του Β’ Ημιτελικού της Ελλάδας