Ο αφρικανικός πιγκουίνος εκπέμπει SOS: Γιατί η πληθυσμιακή του κρίση αφορά άμεσα τον άνθρωπο

Κάτω από τη ζέστη ενός ευχάριστου καλοκαιρινού πρωινού στις ακτές του Betty’s Bay, στη Νότια Αφρική, μια αποικία πιγκουίνων στέκεται με τις λευκές τους κοιλιές στραμμένες προς τον ήλιο.

Πρόκειται για αφρικανικούς πιγκουίνους και, σε αντίθεση με τους συγγενείς τους που ζουν στην Ανταρκτική, αυτό το μικρότερο είδος ευδοκιμεί στη ζέστη και κατοικεί στα πιο εύκρατα παράκτια νερά της Νότιας Αφρικής και της Ναμίμπιας.

Αυτά τα χαριτωμένα και γοητευτικά πτηνά προσελκύουν δεκάδες χιλιάδες τουρίστες στη Νότια Αφρική κάθε χρόνο, όμως εξαφανίζονται ραγδαία από αυτές τις ακτές. Το 2024, ο αφρικανικός πιγκουίνος κατατάχθηκε ως άκρως απειλούμενο είδος από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN). Σήμερα, εκτιμάται ότι απομένουν λιγότερα από 10.000 αναπαραγωγικά ζευγάρια στη φύση.

Το Νοτιοαφρικανικό Ίδρυμα για την Προστασία των Παράκτιων Πτηνών (SANCCOB) είναι μία από τις μακροβιότερες οργανώσεις προστασίας θαλάσσιων πτηνών στη Νότια Αφρική, με επίκεντρο την αποκατάσταση πληθυσμών μέσω αποστολών διάσωσης, προγραμμάτων αποκατάστασης και έρευνας. Ιδρύθηκε το 1968 και είναι διεθνώς γνωστό για το έργο του στην προστασία των αφρικανικών πιγκουίνων. «Βλέπουμε αυτά τα πτηνά καθημερινά να έρχονται (στο SANCCOB) με πολύ σοβαρά τραύματα και προβλήματα εξάντλησης. Δυσκολεύονται πάρα πολύ να επιβιώσουν στη φύση», δήλωσε η Τζέιντ Σούκου, υπεύθυνη αποκατάστασης στο SANCCOB.

Τα τελευταία 30 χρόνια, οι αφρικανικοί πιγκουίνοι έχουν υποστεί μια εκτιμώμενη πληθυσμιακή κατάρρευση της τάξης του 80%, λόγω ρύπανσης, καταστροφής ενδιαιτημάτων και έλλειψης τροφής, με πρόσφατη μελέτη να αναδεικνύει την ασιτία ως κύρια αιτία θανάτου. Η μελέτη, αποτέλεσμα συνεργασίας του Υπουργείου Δασών, Αλιείας και Περιβάλλοντος της Νότιας Αφρικής και του Πανεπιστημίου του Έξετερ στο Ηνωμένο Βασίλειο, διαπίστωσε ότι περισσότερα από 60.000 πτηνά πέθαναν από υποσιτισμό μεταξύ 2004 και 2011 στα νησιά Robben και Dassen, δύο από τις σημαντικότερες περιοχές αναπαραγωγής της χώρας.

Μείωση των αποθεμάτων τροφής

Οι αφρικανικοί πιγκουίνοι βασίζονται σε μικρά κοπαδόψαρα, όπως οι σαρδέλες και οι γαύροι, ως κύρια πηγή τροφής. Όμως η κλιματική αλλαγή και η εντατική εμπορική αλιεία έχουν μειώσει δραστικά τα ιχθυαποθέματα.

Κατά μήκος των ακτών της Νότιας Αφρικής, οι σαρδέλες γίνονται όλο και πιο σπάνιες, αναγκάζοντας τους πιγκουίνους να ταξιδεύουν πολύ πιο μακριά στη θάλασσα για να βρουν τροφή - μια αλλαγή που επιβαρύνει τόσο την επιβίωση των ενηλίκων όσο και τις πιθανότητες επιβίωσης των νεοσσών τους. Η μελέτη αποκάλυψε επίσης ότι εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες, οι πληθυσμοί σαρδέλας παραμένουν χρονίως χαμηλοί, περίπου στο 25% των παλαιότερων επιπέδων - ένδειξη μακροχρόνιας κατάρρευσης στη δυτική περιοχή της Νότιας Αφρικής.

Και στις ακτές της Ναμίμπιας, που κάποτε αποτελούσαν προπύργιο των αφρικανικών πιγκουίνων, η άνοδος της θερμοκρασίας των ωκεανών, οι αλλαγές στην αλατότητα και η υπεραλίευση έχουν οδηγήσει σχεδόν στην εξαφάνιση της σαρδέλας. «Η αλιεία είναι ένας τεράστιος κλάδος και δεν θέλουμε να σταματήσει εντελώς. Αποτελεί ζωτικό κομμάτι της οικονομίας μας», δήλωσε στο CNN η Ρόμπιν Φρέιζερ-Νόουλς από το SANCCOB. Ωστόσο, προειδοποιεί: «Αν δεν αρχίσουμε να ψαρεύουμε λιγότερο, θα καταλήξουμε με ένα κατεστραμμένο οικοσύστημα».

Ασιτία, μια σκληρή πραγματικότητα

Στις υπερσύγχρονες εγκαταστάσεις αποκατάστασης του SANCCOB, παρέχεται 24ωρη ιατρική φροντίδα σε πιγκουίνους και άλλα θαλάσσια πτηνά που υποφέρουν από τραυματισμούς, ρύπανση από πετρέλαιο, ασθένειες και άλλες παθήσεις.

Πέρυσι, το SANCCOB περιέθαλψε 948 πιγκουίνους, οι οποίοι κατά την άφιξή τους ήταν συνήθως «στην καλύτερη περίπτωση αδύνατοι», σύμφωνα με την Φρέιζερ-Νόουλς. Ένας ενήλικος πιγκουίνος που εισήχθη πρόσφατα ζύγιζε μόλις 1,9 κιλά,  λιγότερο από το μισό του ιδανικού βάρους των περίπου 4 κιλών. «Τα σώματα που ξεβράζονται και αυτά που περιθάλπουμε δείχνουν μια πολύ έντονη τάση», είπε. «Δεν βρίσκεις πλέον πιγκουίνους στη φύση με ιδανικό σωματικό βάρος».

Ο ερευνητής του SANCCOB, Άλμπερτ Σνάιμαν, κρατά στο εργαστήριό του μια μικρή στοίβα από πέτρες ως σκληρή υπενθύμιση του πόσο σοβαρή έχει γίνει η κρίση της ασιτίας. Οι πέτρες βρέθηκαν στα στομάχια νεοσσών που μεταφέρθηκαν στο SANCCOB αλλά τελικά πέθαναν, εξηγώντας γιατί δεν κατάφεραν να αναπτυχθούν, καθώς οι πέτρες εμπόδιζαν την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών από την τροφή που τους παρείχε το προσωπικό. «Οι γονείς ήταν τόσο απελπισμένοι να ταΐσουν τα μικρά που τους έδιναν πέτρες», είπε η Φρέιζερ-Νόουλς.

Η εγκατάλειψη των νεοσσών είναι επίσης ένα αυξανόμενο πρόβλημα. Οι γονείς συνήθως εναλλάσσονται στη φροντίδα των μικρών στη στεριά, ενώ ο άλλος αναζητά τροφή στη θάλασσα. Όμως τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η αυξημένη θήρευση και τα μεγαλύτερα, πιο μακρινά ταξίδια για τροφή οδηγούν ολοένα και συχνότερα στην εγκατάλειψη αυγών και νεοσσών. Όταν ένας γονέας δεν επιστρέφει, επειδή σκοτώθηκε ή καθυστέρησε λόγω έλλειψης τροφής, ο άλλος μπορεί να εγκαταλείψει τη φωλιά για να αναζητήσει τροφή, αφήνοντας ουσιαστικά τα μικρά αβοήθητα.

Ο υποσιτισμός επηρεάζει τους πιγκουίνους και με άλλους τρόπους, όπως στην ετήσια πτερόρροιά τους, σύμφωνα με τον Δρ. Ντέιβιντ Ρόμπερτς, κτηνίατρο του SANCCOB. Οι αφρικανικοί πιγκουίνοι περνούν κάθε χρόνο μια περίοδο πτερόρροιας, κατά την οποία παραμένουν στη στεριά και νηστεύουν έως και τρεις εβδομάδες, ενώ αντικαθιστούν τα παλιά φτερά τους με νέα. Όταν η τροφή είναι περιορισμένη, δεν μπορούν να δημιουργήσουν τα αποθέματα λίπους που χρειάζονται για να αντέξουν αυτή τη νηστεία, με αποτέλεσμα η πτερόρροια να καθυστερεί ή να αποτυγχάνει εντελώς. «Έρχονται (στο SANCCOB) με πολύ παλιά, κατεστραμμένα φτερά και πρέπει να τα ταΐσουμε και να επανεκκινήσουμε τον κύκλο πτερόρροιας, γιατί απλώς δεν μπορούν πια να το κάνουν στη φύση», είπε ο Ρόμπερτς.

Παράγοντες που επιδεινώνουν την κρίση

Ο Ρόμπερτς λέει ότι το μεγαλύτερο μέρος της χειρουργικής του δουλειάς αφορά τραυματισμούς, που μπορεί να προέρχονται από ρύπανση έως μπλέξιμο σε πλαστικά απορρίμματα. Ωστόσο, συχνότερα οι τραυματισμοί προέρχονται από δαγκώματα θηρευτών, όπως φώκιες και καρχαρίες. Οι επιθέσεις αυξάνονται όταν τα ψάρια σπανίζουν, καθώς οι υποσιτισμένοι πιγκουίνοι είναι πιο αδύναμοι και λιγότερο ικανοί να ξεφύγουν.

Πολλές αποικίες βρίσκονται κοντά σε μεγάλες ναυτιλιακές οδούς ή λιμάνια, όπου η ρύπανση από πετρέλαιο παραμένει σοβαρή απειλή. Η ηχορύπανση και οι τραυματισμοί από πλοία επιβαρύνουν περαιτέρω τους πληθυσμούς. Με την απώλεια ενδιαιτημάτων και τις αυξανόμενες φασαρίες, «δεν αναπαράγονται επιτυχώς, δεν τρέφονται επιτυχώς και όλα γίνονται πιο δύσκολα», δήλωσε η Φρέιζερ-Νόουλς.

Η Υψηλά Μεταδοτική Γρίπη Των Πτηνών (HPAI) και η ελονοσία των πτηνών αποτελούν επίσης σοβαρές απειλές.

Σημαντικές νίκες και οι στόχοι για το μέλλον

Παρά τις προκλήσεις, υπάρχει και ελπίδα.

Πέρυσι, οι αφρικανικοί πιγκουίνοι πέτυχαν μια σημαντική νίκη: τον Μάρτιο, περιβαλλοντικές οργανώσεις και η εμπορική αλιεία συμφώνησαν στη δημιουργία ζωνών μη αλιείας γύρω από έξι βασικές αποικίες αναπαραγωγής στη Νότια Αφρική για 10 χρόνια. Οι θαλάσσιες αυτές προστατευόμενες περιοχές απαγορεύουν κάθε εξορυκτική δραστηριότητα, από την αλιεία έως την εξόρυξη. «Σύμφωνα με τα δεδομένα, η ζώνη μη αλιείας γύρω από το Robben Island θα πρέπει να σταματήσει την πτώση του πληθυσμού εκεί έως το 2033 - ελπίζουμε», είπε η Φρέιζερ-Νόουλς, «αν και υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες».

Από το 2006, το πρόγραμμα ενίσχυσης νεοσσών του SANCCOB έχει απελευθερώσει περισσότερους από 10.000 πιγκουίνους πίσω στο φυσικό τους περιβάλλον. Το 2021, το SANCCOB δημιούργησε την πρώτη τεχνητή προστατευόμενη αποικία πιγκουίνων στον κόσμο, στο Φυσικό Καταφύγιο De Hoop, όπου οι απελευθερωμένοι πιγκουίνοι έχουν πλέον αρχίσει να αναπαράγονται.

Η Φρέιζερ-Νόουλς τόνισε ότι η επιτυχία τα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια θα απαιτήσει τη σταθεροποίηση των άγριων αποικιών, την επέκταση των ζωνών μη αλιείας και τη σημαντική μείωση των ποσοστώσεων αλιείας σαρδέλας και γαύρου. Υπογράμμισε επίσης ότι οι επιλογές των καταναλωτών έχουν σημασία: η μείωση ζωοτροφών και τροφών για κατοικίδια που περιέχουν ψάρια, καθώς και η κατανάλωση βιώσιμα αλιευμένων ειδών που περιλαμβάνονται στον οδηγό WWF SASSI, μπορούν να βοηθήσουν στην προστασία των αφρικανικών πιγκουίνων. «Είναι είδος-δείκτης, και η πτώση τους δείχνει ότι το οικοσύστημά μας βρίσκεται σε σοβαρό κίνδυνο», κατέληξε. «Αν δεν έχουν διατροφική ασφάλεια, το ντόμινο ξεκινά - και θα καταλήξει στους ανθρώπους».

Διαβάστε ακόμη

Προ των πυλών το Εθνικό Απολυτήριο: Πότε έρχεται και τι αλλάζει στα Λύκεια - Δεν καταργούνται οι Πανελλαδικές

Σύλληψη Έλληνα στην Κομοτηνή για σαμποτάζ σε γερμανικά πολεμικά πλοία στο Αμβούργο

Αυστραλία: 13χρονος κολύμπησε 4 ώρες για να σώσει τη μητέρα και τα δύο αδέλφια του

«Φταίει το GPS»: Τι απαντά ο μπασκετμπολίστας που συνελήφθη να οδηγεί στις γραμμές του τρένου