Το απόλυτο «σημείο ασφυξίας»: Γιατί το Ιράν έχει το πάνω χέρι στα Στενά του Ορμούζ

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά κλειστά εδώ και σχεδόν τέσσερις εβδομάδες -βυθίζοντας τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου στο χάος- και δεν διαφαίνεται σαφές τέλος στον ορίζοντα.

Οι απειλές και οι επιθέσεις του Ιράν σε πλοία στον Κόλπο έχουν αυξήσει τον κίνδυνο διέλευσης σε τέτοιο βαθμό, ώστε να έχει σταματήσει σχεδόν το σύνολο της κυκλοφορίας. Πρόκειται για τον κύριο δίαυλο από τον οποίο διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και λιπασμάτων που είναι ζωτικής σημασίας για τη γεωργία και την παγκόσμια αλυσίδα τροφίμων.

Καθώς η ενεργειακή κρίση βαθαίνει, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προβάλλει τις διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό του αποκλεισμού, ενώ παράλληλα προχωρά στην ανάπτυξη χιλιάδων επιπλέον στρατιωτών στη Μέση Ανατολή και εξετάζει το ενδεχόμενο συνοδείας των πετρελαιοφόρων από το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό.

Ωστόσο, το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί το πάνω χέρι από πολλές απόψεις -εν μέρει λόγω των μεθόδων ανορθόδοξου πολέμου που χρησιμοποιεί, όπως τα φθηνά drones και οι θαλάσσιες νάρκες, και εν μέρει λόγω της γεωγραφίας του. Συνδυαστικά, αυτές οι δύο πραγματικότητες καθιστούν δυσκολότερο για τις Ηνωμένες Πολιτείες ή άλλες δυνάμεις να υπερασπιστούν τα πλοία ή να διασφαλίσουν στρατιωτικά τα στενά.

Επιπλέον, η διατήρηση του ελέγχου είναι ιδιαίτερα προσοδοφόρα για την Τεχεράνη. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι θα συνεχίσουν να επιβάλλουν τέλη για την ασφαλή διέλευση ορισμένων δεξαμενόπλοιων από τα στενά, έπειτα από έκθεση της Lloyd's List Intelligence στις 23 Μαρτίου, η οποία ανέφερε ότι τουλάχιστον δύο πλοία είχαν πληρώσει υπέρογκα ποσά για να περάσουν.

Γιατί η γεωγραφία ευνοεί το Ιράν;

Το Στενό του Ορμούζ έχει πλάτος μόλις 24 μίλια στο στενότερο σημείο του, σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακών αναλύσεων Vortexa. Και σχεδόν όλη η κυκλοφορία διεξάγεται μέσω δύο κύριων ναυτιλιακών λωρίδων που είναι ακόμη πιο στενές.

«Χαρακτηρίζεται ως "σημείο ασφυξίας" (chokepoint) για πολύ καλό λόγο. Υπάρχουν θεωρητικά πολλά τέτοια σημεία σε όλο τον κόσμο. Αλλά θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι το συγκεκριμένο αποτελεί μια μοναδική πρόκληση, επειδή δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις», δήλωσε ο Νικ Τσάιλντς, ανώτερος ερευνητής Ναυτικών Δυνάμεων και Θαλάσσιας Ασφάλειας στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS).

Μέρος της πρόκλησης για τα εμπορικά πλοία, αλλά και για τυχόν επιχειρήσεις ναυτικής συνοδείας, είναι ότι τα περιθώρια ελιγμών είναι εξαιρετικά περιορισμένα.

«Στον ανοιχτό ωκεανό υπάρχει πάντα η επιλογή της αλλαγής πορείας. Σε ένα "σημείο ασφυξίας" ή σε μια στενή θάλασσα, αυτή η επιλογή είναι αδύνατη», σημείωσε ο Κέβιν Ρόουλαντς, αρχισυντάκτης επιστημονικής επιθεώρησης στο think tank Royal United Services Institute. «Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν δεν χρειάζεται απαραίτητα να αναζητήσει και να βρει τους στόχους του. Μπορεί απλώς να καθίσει και να περιμένει».

Στην ουσία δημιουργείται μια «ζώνη θανάτου (kill zone)», ανέφερε, στην οποία ο χρόνος προειδοποίησης για μια επίθεση μπορεί να είναι μόλις λίγα δευτερόλεπτα.

Για να μην αναφέρουμε ότι το Ιράν διαθέτει σχεδόν 1.000 μίλια ακτογραμμής, από την οποία μπορεί να εκτοξεύσει αντιπλοϊκούς πυραύλους. Αυτές οι συστοιχίες πυραύλων είναι κινητές, καθιστώντας πιο δύσκολη την εξουδετέρωσή τους, ενώ η τεράστια ακτογραμμή του Κόλπου σημαίνει ότι το Ιράν μπορεί να επιτεθεί πολύ πιο πέρα από τα ίδια τα στενά.

«Στη βόρεια, ιρανική πλευρά, δεν υπάρχει μια επίπεδη πεδιάδα. Υπάρχουν λόφοι, βουνά, κοιλάδες, κατοικημένες περιοχές και υπεράκτια νησιά. Όλα αυτά καθιστούν δυσκολότερο τον εντοπισμό μιας επερχόμενης απειλής και διευκολύνουν το Ιράν να κρύψει τα κινητά οπλικά του συστήματα», δήλωσε στο CNN μέσω email ο Ρόουλαντς, ο οποίος είναι επίσης πρώην επικεφαλής του Κέντρου Στρατηγικών Μελετών του Βασιλικού Ναυτικού του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ποιες απειλές αντιμετωπίζουν τα πλοία στα Στενά του Ορμούζ;

Σύμφωνα με αναλυτές, η ικανότητα του Ιράν να προκαλέσει ζημιές σε εμπορικά πλοία μέσω του φάσματος των επιθετικών του δυνατοτήτων, έχει μειωθεί από την έναρξη του πολέμου.

«Ωστόσο, είναι σχεδόν αδύνατο να εκμηδενιστεί ο κίνδυνος, και αναμένουμε ότι τα πλοία θα αντιμετωπίζουν ένα υπολειπόμενο επίπεδο απειλής για αρκετό καιρό ακόμη από κάποια ή από όλα αυτά τα συστήματα», υπογράμμισε ο Ρόουλαντς.

Η πολυπλοκότητα των απειλών σημαίνει ότι οποιαδήποτε επιχείρηση συνοδείας πλοίων θα πρέπει πιθανότατα να υπερβεί κατά πολύ τη λογική μιας παραδοσιακής νηοπομπής με πολεμικά πλοία να ταξιδεύουν μπροστά και πίσω από τα δεξαμενόπλοια.

«Είναι πιο πιθανό μια ναυτική αποστολή να χρησιμοποιήσει μια προσέγγιση πολυεπίπεδης άμυνας (layered defense), με επιτήρηση από δορυφόρους, αεροσκάφη περιπολίας και εναέρια drones. Τα πλοία ενδέχεται να ακολουθούν μια συγκεκριμένη διαδρομή η οποία θα έχει εκκαθαριστεί από νάρκες», εξήγησε.

Οι ΗΠΑ έχουν καταφέρει να υποβαθμίσουν πολλές από τις συμβατικές ναυτικές δυνατότητες του Ιράν, σημείωσε ο Τσάιλντς. Όμως, η μεγαλύτερη απειλή εξακολουθεί να προέρχεται από το μη συμβατικό οπλοστάσιο του Ιράν, όπως τα drones, τα μικρά σκάφη ταχείας επίθεσης, ακόμη και μη επανδρωμένα σκάφη γεμάτα εκρηκτικά.

«Αν οι Ιρανοί αποφασίσουν όντως να ποντίσουν νάρκες, μπορούν να τις ρίξουν από το πίσω μέρος ενός κατά τα άλλα αθώου ιστιοφόρου», δήλωσε ο Τσάιλντς στο CNN. «Αν και οι ΗΠΑ έχουν πιθανώς αντιμετωπίσει τα μεγάλα υποβρύχια του Ιράν, ενδέχεται να υπάρχουν ακόμη υποβρύχια-τσέπης (midget submarines) που πρέπει να ληφθούν υπόψη», πρόσθεσε, αναφερόμενος σε μικρά υποβρύχια που μπορούν να επιχειρούν σε ρηχά νερά.

Σύμμαχοι των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και του Μπαχρέιν, εργάζονται επίσης για την ανάπτυξη βιώσιμων σχεδίων με στόχο τη διασφάλιση της διεθνούς ναυτιλίας στην υδάτινη οδό.

Πού βρισκόμαστε τώρα;

Το Ιράν έχει επιτεθεί σε τουλάχιστον 19 πλοία κοντά στα Στενά του Ορμούζ, στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν.

Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ιράν δεν χρειάζεται καν να καταστρέψει πλοία για να πετύχει τον στόχο του να διαταράξει το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Όσο η απειλή παραμένει αρκετά υψηλή, οι ναυτιλιακές εταιρείες είναι απίθανο να πάρουν το ρίσκο να επαναλάβουν τις διελεύσεις. Ωστόσο, ορισμένα πλοία με δεσμούς με το Ιράν, την Κίνα, την Ινδία και το Πακιστάν έχουν καταφέρει να περάσουν από τα στενά.

Το Ιράν έχει δηλώσει ότι «μη εχθρικά πλοία» μπορούν να διέλθουν από το στενό εάν συντονιστούν με τις ιρανικές Aρχές. Η έκθεση της Lloyd's List Intelligence ανέφερε ότι τουλάχιστον 16 πλοία έχουν καταφέρει να περάσουν, συμπεριλαμβανομένου ενός που πιστεύεται ότι πλήρωσε «διόδια» 2 εκατομμυρίων δολαρίων, καθώς και αρκετών πλοίων - «ζόμπι» (zombie tankers) που χρησιμοποίησαν πλαστές ταυτότητες διαλυμένων πλοίων. Το CNN δεν μπορεί να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τη συγκεκριμένη αναφορά.

Ακόμη και αν η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων ξεκινήσει και πάλι, θα χρειαστεί χρόνος για να αποσυμφορηθεί η κατάσταση: Σχεδόν 2.000 πλοία είναι παγιδευμένα μέσα στον Περσικό Κόλπο, σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό.

Η κυβέρνηση Τραμπ υπερθεματίζει για αυτό που αποκαλεί «διπλωματική πρόοδο». Το Ιράν, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι δεν βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, αν και έχει παραδεχτεί την ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω διαμεσολαβητών.

Η ρητορική του Τραμπ περί διαπραγματεύσεων έρχεται με φόντο τους χιλιάδες επιπλέον Αμερικανούς πεζοναύτες και ναύτες που κατευθύνονται προς τη Μέση Ανατολή.

Δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο CNN νωρίτερα αυτή την εβδομάδα ότι η 11η Εκστρατευτική Μονάδα Πεζοναυτών (MEU) και η Ομάδα Αμφίβιας Ετοιμότητας του πλοίου USS Boxer βρίσκονται καθ' οδόν. Παράλληλα, Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει προηγουμένως στο CNN ότι η Εκστρατευτική Μονάδα Πεζοναυτών του αποβατικού πλοίου USS Tripoli στελνόταν στη Μέση Ανατολή, χωρίς να αποκαλύψουν πού ακριβώς θα αναπτυχθεί ή για ποιες επιχειρήσεις θα χρησιμοποιηθεί.

Αυτές οι μονάδες χρησιμοποιούνται συνήθως για αποστολές όπως εκκενώσεις και αμφίβιες επιχειρήσεις που απαιτούν κινήσεις από το πλοίο προς την ακτή, όπως επιδρομές και αποβάσεις. Αυτό έχει αυξήσει τις εικασίες σχετικά με πιθανές χερσαίες επιχειρήσεις (boots-on-the-ground), αν και η κυβέρνηση Τραμπ έχει δηλώσει μέχρι στιγμής ότι έχει αποκλείσει μια χερσαία εισβολή στο Ιράν.

Στρατιωτικοί αναλυτές αναφέρουν ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να ποντάρουν στο γεγονός ότι και μόνο η ανάπτυξη του USS Tripoli και άλλων ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή, προκειμένου να αποτελέσουν ορατή απειλή, ίσως είναι αρκετή για να αλλάξει τους υπολογισμούς της Τεχεράνης.

Ο Τραμπ απειλεί επίσης να πλήξει περισσότερες εγκαταστάσεις που σχετίζονται με το πετρελαϊκό εμπόριο του Ιράν, εάν η χώρα συνεχίσει να αποκλείει τα Στενά του Ορμούζ. Την περασμένη Παρασκευή, ο αμερικανικός στρατός έπληξε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί Χαργκ, το οποίο διαχειρίζεται περίπου το 90% των εξαγωγών αργού πετρελαίου της χώρας. Οι υποδομές που σχετίζονται αμιγώς με το εμπόριο πετρελαίου στο ελεγχόμενο από την κυβέρνηση νησί δεν χτυπήθηκαν, αλλά ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι θα μπορούσαν να είναι ο επόμενος στόχος, γεγονός που θα αποτελούσε μια νέα, τεράστια κλιμάκωση.

Διαβάστε ακόμη

Το απόλυτο «σημείο ασφυξίας»: Γιατί το Ιράν έχει το πάνω χέρι στα Στενά του Ορμούζ

Δαγκωματιές και εγκαύματα στο 10 μηνών μωρό που νοσηλεύεται στην Πάτρα- Συνελήφθη η μητέρα του

Το Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, οι συνεργασίες και η αποτυχία της Ν. Αριστεράς - «Δεν θέλω ου!» (Ep25)

OnlyFans: Μετά τον θάνατο του Ραντβίνσκι τι; Το deal των 5,5 δισ. και η μεγάλη αβεβαιότητα