Πόλεμος στο Ιράν: Τα τέσσερα επικρατέστερα σενάρια, λίγο πριν τη λήξη της εκεχειρίας

Ανάμεσα σε μια εκεχειρία που λήγει και μια πιθανή συμφωνία, υπάρχουν μια σειρά από τρόποι με τους οποίους μπορεί να εξελιχθεί ο πόλεμος λένε αναλυτές

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 7 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Πρωτεύουσα του Πακιστάν, Ισλαμαμπάντ (AP Photo/Anjum Naveed)

Ο Τζ. Ντ. Βανς είχε προγραμματιστεί να ηγηθεί ομάδας διαπραγματευτών των ΗΠΑ στο Ισλαμαμπάντ την Τρίτη (21/4) για συνομιλίες με το Ιράν με στόχο τον τερματισμό του πολέμου τους, παρότι η Τεχεράνη δεν έχει ακόμη επιβεβαιώσει τη συμμετοχή της σε αυτόν τον νέο γύρο διαπραγματεύσεων και ενώ ο ίδιος ο Αμερικανός αντιπρόεδρος δείχνει πολύ πιθανό να μη μεταβεί τελικά στο Πακιστάν.

Την ίδια ώρα, μια εύθραυστη κατάπαυση του πυρός διάρκειας δύο εβδομάδων πρόκειται να λήξει την Τετάρτη (22/4), χωρίς καμία σαφή ένδειξη για το αν θα παραταθεί, εν μέσω έξαρσης των εντάσεων τις τελευταίες δύο ημέρες.

Ο πρώτος γύρος συνομιλιών ΗΠΑ-Ιράν στο Ισλαμαμπάντ στις 11 Απριλίου έληξε χωρίς πρόοδο. Από τότε, οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό σε όλα τα πλοία που συνδέονται με το Ιράν και επιχειρούν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν έχει πλήξει πλοία που προσπαθούσαν να διασχίσουν το κρίσιμο αυτό ναυτικό πέρασμα. Νωρίς το πρωί της Δευτέρας (20/4), οι ΗΠΑ πυροβόλησαν και στη συνέχεια κατάσχεσαν ένα ιρανικό σκάφος που προσπαθούσε να περάσει από το στενό θαλάσσιο πέρασμα. Η Τεχεράνη χαρακτήρισε την κατάσχεση του πλοίου «πειρατεία» και απείλησε με αντίποινα.

Έχει αρνηθεί να συμμετάσχει σε συνομιλίες υπό την απειλή πιέσεων. Ο Τραμπ έχει επαναφέρει την προειδοποίησή του ότι θα διατάξει τον αμερικανικό στρατό να ανατινάξει όλες τις γέφυρες και τα εργοστάσια ενέργειας στο Ιράν αν δεν δεχτεί συμφωνία με τους όρους των ΗΠΑ. Μέσα σε αυτή την αβεβαιότητα για το μέλλον των συνομιλιών και της εκεχειρίας, το Al Jazeera παρουσιάζει τις τελευταίες εξελίξεις από τις δύο πλευρές και τέσσερα πιθανά σενάρια για το τι μπορεί να συμβεί τις επόμενες ημέρες.

Τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή εκατέρωθεν

Τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν ανταλλάσσουν απειλές καθώς η κατάπαυση του πυρός πλησιάζει στη λήξη της μέσα στις επόμενες ώρες. Η δίβδομη κατάπαυση του πυρός, που ανακοινώθηκε από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στις 7 Απριλίου, πρόκειται να λήξει στις 03:00 (ώρα Ελλάδας) την Τετάρτη (22/4). Ωστόσο, ο Τραμπ έχει δηλώσει πρόσφατα ότι έχει ήδη μεταφέρει την προθεσμία κατά μία ημέρα.

Ενώ το Ισλαμαμπάντ συνεχίζει τις προετοιμασίες για τη φιλοξενία πολυήμερων συνομιλιών, δεν υπάρχει ακόμη επιβεβαίωση από ιρανικές αρχές για το αν θα συμμετάσχουν. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι αισθάνεται βέβαιος πως το Ιράν θα διαπραγματευτεί, διαφορετικά θα «αντιμετωπίσει προβλήματα που δεν έχει ξαναδεί».

Ο Τραμπ επιβεβαίωσε σε ανάρτησή του στο Truth Social ότι η αμερικανική αντιπροσωπεία σχεδιάζει να επισκεφθεί το Ισλαμαμπάντ την Τρίτη (21/4). Κατηγόρησε το Ιράν ότι παραβίασε την κατάπαυση του πυρός επιτιθέμενο σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ και πρόσθεσε: «Προσφέρουμε μια πολύ δίκαιη και λογική ΣΥΜΦΩΝΙΑ, και ελπίζω να τη δεχτούν, γιατί αν όχι, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα καταστρέψουν κάθε εργοστάσιο ενέργειας και κάθε γέφυρα στο Ιράν. ΤΕΛΟΣ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΛΟΥΛΗΣ».

Εν τω μεταξύ, το Ιράν υποστηρίζει ότι δεν θα υπάρξουν διαπραγματεύσεις υπό απειλές. Ο Μοχάμαντ Ρεζά Μοχσενί Σανί, μέλος της Εθνικής Επιτροπής Ασφαλείας του ιρανικού κοινοβουλίου, εξέφρασε περαιτέρω αμφιβολίες για τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ. Σε δηλώσεις που μεταδόθηκαν από το πρακτορείο Mehr, είπε ότι «οι διαπραγματεύσεις δεν είναι αποδεκτές» υπό τις «τρέχουσες συνθήκες», κατηγορώντας τις ΗΠΑ για υπερβολικές απαιτήσεις και για επιδίωξη εσωτερικών πολιτικών σκοπών. «Υπό τις παρούσες συνθήκες, τις πρόσφατες επιθέσεις και την ιστορία που έχουμε με τις ΗΠΑ στις προηγούμενες διαπραγματεύσεις, ο επόμενος γύρος συνομιλιών είναι, αν θέλει ο Θεός, εκτός τραπεζιού», είπε.

Ο Αλί Βαεζ, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στη δεξαμενή σκέψης International Crisis Group, δήλωσε στο Al Jazeera ότι το βασικό εμπόδιο πριν από έναν δεύτερο γύρο συνομιλιών είναι «αν οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να μειώσουν την πίεση αρκετά ώστε να γίνει η διπλωματία αξιόπιστη και αν το Ιράν είναι διατεθειμένο να περιορίσει τη δική του μόχλευση ώστε να κρατήσει τις συνομιλίες ζωντανές».

Σενάριο 1: Γίνονται συνομιλίες και επιτυγχάνεται προσωρινή συμφωνία

Το Πακιστάν επιδιώκει να πείσει τις ΗΠΑ και το Ιράν να συμφωνήσουν σε πολυήμερες διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με πηγές που συμμετέχουν στη μεσολάβηση. Για τις ΗΠΑ, ο Βανς αναμένεται να συνοδεύεται από τον απεσταλμένο του Τραμπ και επιχειρηματία ακινήτων Στιβ Γουίτκοφ και τον γαμπρό του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, την ίδια ομάδα που συμμετείχε στον πρώτο γύρο. Αν οι Ιρανοί συμμετάσχουν, επικεφαλής της αντιπροσωπείας τους αναμένεται να είναι ο πρόεδρος της Βουλής Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, μαζί με τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.

Οι μεσολαβητές στο Ισλαμαμπάντ στοχεύουν σε ένα «μνημόνιο κατανόησης» που θα αγοράσει χρόνο για μια τελική συμφωνία και θα παρατείνει την κατάπαυση του πυρός. «Η επιτυχία δεν θα είναι τελική συμφωνία. Θα είναι μια προσωρινή κατανόηση που θα παρατείνει τις συνομιλίες, θα σταθεροποιήσει την εκεχειρία και θα δημιουργήσει ένα πλαίσιο ανταλλαγής πυρηνικών μέτρων με άρση κυρώσεων», είπε ο Βαεζ.

Ωστόσο, υπάρχουν μεγάλες διαφωνίες, όπως για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, τις κυρώσεις και τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία. «Αν οι δύο πλευρές δεν αλλάξουν θέσεις, δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία στο Ισλαμαμπάντ», είπε η Αναΐσε Μπασίρι Ταμπρίζι, συνεργαζόμενη ερευνήτρια στο Πρόγραμμα Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής της δεξαμενής σκέψης Chatham House.

Σενάριο 2: Συνομιλίες χωρίς αποτέλεσμα αλλά με παράταση εκεχειρίας

Για να υπάρξει πρόοδος, «πρέπει να υπάρξουν συμβιβασμοί και από τις δύο πλευρές», είπε η Ταμπρίζι.

Ο Τραμπ επιμένει να σταματήσει πλήρως ο εμπλουτισμός ουρανίου από το Ιράν, κάτι που η Τεχεράνη απορρίπτει. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ Εσμαΐλ Μπαγαεΐ δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ δεν μαθαίνουν από την εμπειρία» και ότι αυτό «δεν θα οδηγήσει πουθενά».

Ακόμη και χωρίς συμφωνία, μπορεί να υπάρξει προσωρινή παράταση της εκεχειρίας.

Σενάριο 3: Δεν γίνονται συνομιλίες αλλά η εκεχειρία παρατείνεται

Ο Τραμπ δήλωσε ότι η εκεχειρία λήγει την Τετάρτη (22/4) και είναι «πολύ απίθανο» να παραταθεί αν δεν υπάρξει συμφωνία. Ωστόσο, μια παράταση της τελευταίας στιγμής δεν αποκλείεται, ακόμη και αν το Ιράν δεν πάει στις συνομιλίες.

«Θα είναι μια εύθραυστη παύση, όχι σταθερή εκεχειρία», είπε ο Βαεζ. «Χωρίς διπλωματικό πλαίσιο, αγοράζεται χρόνος αλλά δεν χτίζεται σταθερότητα».

Σενάριο 4: Αποτυχία συνομιλιών και λήξη εκεχειρίας

Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι αν δεν υπάρξει συμφωνία, θα επαναληφθούν οι βομβαρδισμοί. «Τότε θα αρχίσουν να εκρήγνυνται πολλές βόμβες», είπε στο PBS. Ο Γκαλιμπάφ δήλωσε ότι ο Τραμπ προσπαθεί να μετατρέψει το τραπέζι των διαπραγματεύσεων σε «τραπέζι παράδοσης». «Έχουμε προετοιμαστεί να αποκαλύψουμε νέα χαρτιά στο πεδίο της μάχης», είπε.

Αν καταρρεύσει η εκεχειρία, «ο επόμενος γύρος θα γίνει πολύ βίαιος πολύ γρήγορα», προειδοποίησε ο Βαεζ, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ πιθανόν θα στοχεύσουν κρίσιμες υποδομές του Ιράν, κάτι που θα μπορούσε να βάλει φωτιά σε ολόκληρη την περιοχή.