Ιράν: Το εμπλουτισμένο ουράνιο επανέρχεται στο επίκεντρο των διαφωνιών στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ

Η νέα διπλωματική προσπάθεια για τον τερματισμό του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια, καθώς το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, το οποίο οι δύο χώρες επικαλέστηκαν για να ξεκινήσουν τον πόλεμο τον Φεβρουάριο, αναδεικνύεται και πάλι σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που εμποδίζουν την επίτευξη εκεχειρίας.

Σχεδόν οκτώ μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, ο οποίος έχει προκαλέσει παγκόσμια ενεργειακή κρίση, μια συμφωνία για τη διασφάλιση μόνιμης κατάπαυσης του πυρός παραμένει άπιαστος στόχος. Παράλληλα, η σύγκρουση έχει επεκταθεί σε περιφερειακό επίπεδο, με την Υεμένη να αποτελεί το πιο πρόσφατο πεδίο αντιπαράθεσης.

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενός κομβικού περάσματος για την παγκόσμια διακίνηση πετρελαίου, βρέθηκε στο επίκεντρο του Μνημονίου Κατανόησης που υπέγραψαν οι ΗΠΑ και το Ιράν τον Ιούνιο. Το μνημόνιο ανέφερε επίσης ότι το Ιράν «δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα». Ωστόσο, δεν κατέστη δυνατό να επιτευχθεί συνολική συμφωνία, η οποία θα περιλάμβανε και το πυρηνικό ζήτημα, εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας των 60 ημερών. Αναλυτές ανέφεραν ότι οι διαφορετικές ερμηνείες των όρων της συμφωνίας οδήγησαν τελικά στην κατάρρευση του μνημονίου.

Πλέον, σύμφωνα με το Al Jazeera, το πυρηνικό ζήτημα βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης, με την Τεχεράνη να επιμένει ότι ο εμπλουτισμός ουρανίου αποτελεί δικαίωμα που κατοχυρώνεται από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT).

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ζητά «μηδενικό εμπλουτισμό ουρανίου». Ο σύμμαχός του, πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, επανέλαβε την Κυριακή (18/10) τη δέσμευσή του να ανατρέψει την ιρανική κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο είναι καθοριστικό για να αποτραπεί η ανάπτυξη πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη.

Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, φάνηκε να αφήνει περιθώρια συμβιβασμού στο πυρηνικό δόγμα της Ουάσιγκτον, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας. Καθώς το Κατάρ και το Πακιστάν συμμετέχουν στις προσπάθειες διαμεσολάβησης, το βασικό ερώτημα είναι πώς θα καταφέρουν να γεφυρώσουν τις διαφορές των δύο πλευρών σχετικά με τον εμπλουτισμό ουρανίου.

Τι υποστηρίζει το Ιράν

Ο αρχηγός του στρατού του Πακιστάν, Ασίμ Μουνίρ, ο οποίος συμμετέχει επίσης στις διαπραγματεύσεις για τη σύγκρουση, βρίσκεται αυτή την περίοδο στην Τεχεράνη. Την Τρίτη (20/10 )συναντήθηκε με τον επικεφαλής ασφαλείας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ. Κατά τη συνάντηση, ο Ρεζαΐ δήλωσε ότι «ούτε ένα σωματίδιο εμπλουτισμένου ουρανίου δεν πρόκειται να φύγει από το Ιράν», σύμφωνα με δηλώσεις του που μετέδωσε το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars. Χαρακτήρισε το υλικό σημαντικό εθνικό περιουσιακό στοιχείο, το οποίο θα παραμείνει στη χώρα για εγχώρια χρήση.

Η δήλωσή του ήρθε εν μέσω δημοσιευμάτων σύμφωνα με τα οποία οι ΗΠΑ επιθυμούν τη μεταφορά μέρους του εμπλουτισμένου ουρανίου εκτός Ιράν. Ο Τραμπ έχει ζητήσει επανειλημμένα την απομάκρυνση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου από τη χώρα. Ο Ρεζαΐ δήλωσε επίσης ότι οι διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ δεν θα ξεκινήσουν προτού η Ουάσιγκτον λάβει μέτρα για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, μεταξύ των οποίων και η εκπλήρωση των τελευταίων όρων που έχει θέσει η Τεχεράνη.

Το Ιράν ζητά από τις ΗΠΑ να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, να καταργήσουν τις κυρώσεις και να αποδεσμεύσουν τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία, στο πλαίσιο των τελευταίων όρων που θέτει για τον τερματισμό του πολέμου. Σε αντάλλαγμα, έχει δεσμευτεί να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ.

Ο Αλαεντίν Μπορουτζερντί, ακόμη ένας Ιρανός βουλευτής και μέλος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου, επανέλαβε ότι η χώρα του δεν επιδιώκει την παραγωγή πυρηνικών όπλων. «Οι δραστηριότητες εμπλουτισμού του Ιράν δεν αφορούν τις ΗΠΑ και η Ουάσιγκτον θα πρέπει να επικεντρωθεί στην εκπλήρωση των δικών της υποχρεώσεων σχετικά με τη μείωση των πυρηνικών εξοπλισμών», δήλωσε.

Ποια είναι η θέση των ΗΠΑ

Μιλώντας νωρίτερα αυτή την εβδομάδα σε προεκλογική συγκέντρωση του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί κατέστρεψαν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν και ότι δεν θα επιτρέψει στην Τεχεράνη να τις ανακατασκευάσει. «Δεν μπορούν να αποκτήσουν πυρηνικό όπλο», δήλωσε στους υποστηρικτές του σε συγκέντρωση στο Πανεπιστήμιο του Βόρειου Κεντάκι.

Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ο Βανς υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ έχουν «κατά κάποιον τρόπο κερδίσει αποφασιστικά» τον πόλεμο εναντίον του Ιράν και έχουν καταστρέψει το πυρηνικό του πρόγραμμα. Σε εκδήλωση που διοργάνωσε το CBS News, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον επικεντρώνεται πλέον στη διασφάλιση μιας «μακροπρόθεσμης» και «επαληθεύσιμης δέσμευσης» του Ιράν ότι δεν θα ανασυγκροτήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα.

«Όχι μόνο κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και σε πέντε χρόνια από τώρα, θα μπορούσαν οι Ιρανοί να ανασυγκροτήσουν το πυρηνικό τους οπλοστάσιο; Θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να αναπτύξουν ξανά την ικανότητα εμπλουτισμού ουρανίου;» διερωτήθηκε.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε επίσης αυτή την εβδομάδα ότι η τελική απόφαση για τον τερματισμό του πολέμου ανήκει στον Τραμπ. «Οι ΗΠΑ δεν θα υποστηρίξουν καμία συμφωνία που δημιουργεί έναν δρόμο για την απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ιράν. Όσο ο πρόεδρος Τραμπ βρίσκεται στην εξουσία, δεν θα αποκτήσουν πυρηνικό όπλο», επανέλαβε.

Τον προηγούμενο μήνα, σε συνέντευξή του στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters, ο Βανς είχε δηλώσει ότι η Τεχεράνη πρέπει να προχωρήσει σε «ουσιαστική» μείωση της δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου, προκειμένου να ικανοποιήσει τις αμερικανικές απαιτήσεις και να τερματιστεί ο πόλεμος.

«Αν δεν θέλετε πυρηνικό όπλο, τότε γιατί χρειάζεστε καύσιμο εμπλουτισμένο κατά 60%; Και αν θέλετε να αποδείξετε τη δέσμευσή σας ότι δεν θα κατασκευάσετε πυρηνικό όπλο, μην παράγετε υλικό υψηλού εμπλουτισμού. Αυτό είναι ένα απολύτως βασικό ζήτημα», δήλωσε. «Πιστεύω ότι, αν θέλουν να αποδείξουν τη δέσμευσή τους ότι δεν θα κατασκευάσουν πυρηνικό όπλο, θα πρέπει να κάνουν κάτι ουσιαστικό όσον αφορά την ικανότητα εμπλουτισμού τους», πρόσθεσε.

Τι προβλέπει το Μνημόνιο Κατανόησης για το ιρανικό ουράνιο

Το Μνημόνιο Κατανόησης που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου άφηνε το μέλλον των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν για περαιτέρω διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, ως ελάχιστη προϋπόθεση για την επίλυση του ζητήματος προσδιόριζε την υποβάθμιση του βαθμού εμπλουτισμού υπό τη διεθνή εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA).

Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως downblending, περιλαμβάνει την ανάμειξη ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού με υλικό χαμηλότερου εμπλουτισμού, ώστε το τελικό προϊόν να είναι λιγότερο κατάλληλο για την ταχεία μετατροπή του σε υλικό κατάλληλο για την κατασκευή πυρηνικών όπλων.

Το μνημόνιο άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο το Ιράν να μειώσει τον βαθμό εμπλουτισμού του υλικού εντός της χώρας, αντί να παραδώσει τα αποθέματά του. Ωστόσο, δεν καθόριζε την ποσότητα ουρανίου που θα υποβαλλόταν στη διαδικασία, το επιθυμητό επίπεδο εμπλουτισμού ή ένα αναλυτικό χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.

«Τα δύο μέρη συμφώνησαν επίσης να συζητήσουν το ζήτημα του εμπλουτισμού και άλλα θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος που σχετίζονται με τις πυρηνικές ανάγκες της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, με βάση ένα ικανοποιητικό πλαίσιο που θα συμφωνούνταν στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας», ανέφερε σχετικός όρος του μνημονίου. Η τελική συμφωνία, ωστόσο, δεν επιτεύχθηκε και το μνημόνιο έληξε στα μέσα Αυγούστου.

Η κυβέρνηση Τραμπ επικαλέστηκε την επικείμενη απειλή απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν για να ξεκινήσει τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου 2026. Την πρώτη ημέρα των συγκρούσεων, οι αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ και Ισραήλ σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος είχε απαγορεύσει την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων μέσω φετφά, δηλαδή θρησκευτικού διατάγματος.

Ο Τραμπ έχει υποστηρίξει επανειλημμένα ότι το Ιράν θα χρησιμοποιούσε πυρηνικό όπλο «μέσα σε λίγα λεπτά από τη στιγμή που θα το αποκτούσε» και ότι στη συνέχεια «θα είχε χαθεί η Μέση Ανατολή, θα είχε χαθεί το Ισραήλ και πιθανότατα θα ακολουθούσε η Ευρώπη». Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει τοποθετηθεί πολλές φορές στο παρελθόν κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Καθώς ο πόλεμος συνεχιζόταν επί μήνες, η προτεραιότητα των ΗΠΑ μετατοπίστηκε σταδιακά προς την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ως βασική προϋπόθεση για την εξέλιξη της σύγκρουσης. Μιλώντας στην Αλάσκα την προηγούμενη εβδομάδα, ο Τραμπ επανέλαβε τον ισχυρισμό ότι αναγκάστηκε να ξεκινήσει τον πόλεμο εναντίον του Ιράν επειδή, όπως είπε, «απείχε μόλις δύο εβδομάδες από την απόκτηση πυρηνικού όπλου».

Τον Απρίλιο, ο Τραμπ είχε προειδοποιήσει ότι «το εμπλουτισμένο υλικό, που μερικές φορές αποκαλείται “πυρηνική σκόνη”, θα ανασκαφεί από τις ΗΠΑ [...] και θα ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΕΙ». Αργότερα τον ίδιο μήνα, δήλωσε σε δημοσιογράφους που επέβαιναν στο προεδρικό αεροσκάφος Air Force One ότι οι ΗΠΑ θα «εισέλθουν στο Ιράν και θα το πάρουμε μαζί, και θα το μεταφέρουμε πίσω. Το 100% του στις Ηνωμένες Πολιτείες».

Ο Μοσταφά Νατζαφί, αναλυτής εξωτερικής πολιτικής με έδρα το Ιράν, επισήμανε ότι, παρά την επιμονή των ΗΠΑ στη διεξαγωγή πυρηνικών διαπραγματεύσεων και στην εξασφάλιση απτών παραχωρήσεων από την Τεχεράνη, η Ουάσιγκτον δεν είναι διατεθειμένη να προσφέρει σημαντικά ανταλλάγματα, όπως η άρση των κυρώσεων.

Οι ΗΠΑ επιδιώκουν «να εξασφαλίσουν σημαντικές παραχωρήσεις με αντάλλαγμα αποκλειστικά την άρση του αποκλεισμού και την αποδέσμευση ορισμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων», έγραψε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X. «Από την οπτική γωνία του Ιράν, η άρση του αποκλεισμού και η αποδέσμευση των περιουσιακών στοιχείων δεν αποτελούν πλέον παραχώρηση που έχει ιδιαίτερη αξία για την Τεχεράνη», πρόσθεσε.

Διαβάστε ακόμη

Τι λένε διεθνολόγοι για το τουρκολιβυκό μνημόνιο - «Παράνομο αλλά η Ελλάδα πιάστηκε στον ύπνο»

Συνελήφθη για το σκάνδαλο με τα στημένα στο μπάσκετ ο συνεργάτης του Λιόλιου, Γιώργος Μαυραγάνης

Το φαινόμενο του «σάπιου μήλου»: Πώς και γιατί επηρεαζόμαστε όταν παραβιάζονται οι κανόνες;

Τι γεύση να έχει μια μούμια; Γιατί κάποιοι κάποτε τις έτρωγαν και είχαν λόγο