«Κατάσκοπος» με ρόδες: Πώς το αυτοκίνητό σου σε παρακολουθεί και γιατί ίσως γίνει χειρότερο

Κάποτε τα αυτοκίνητα σήμαιναν ελευθερία. Τα πράγματα όμως άλλαξαν.

Τα σύγχρονα αυτοκίνητα είναι... υπολογιστές πάνω σε ρόδες και οι μεγάλες εταιρείες τα χρησιμοποιούν για να παίρνουν προσωπικά δεδομένα από τη ζωής σου και να βγάζουν περισσότερα χρήματα. Και όλα δείχνουν πως τα πράγματα θα γίνουν ακόμη χειρότερα.

Οι ίδιες οι αυτοκινητοβιομηχανίες το παραδέχονται, αν κάποιος διαβάσει τις πολιτικές απορρήτου τους. Οι πληροφορίες που συλλέγουν μπορεί να περιλαμβάνουν ακριβή δεδομένα τοποθεσίας για παντού όπου πηγαίνεις, ποιος βρίσκεται μέσα στο αυτοκίνητο μαζί σου, τι ακούγεται στο ραδιόφωνο και αν φοράς ζώνη ασφαλείας, οδηγείς γρήγορα ή φρενάρεις απότομα. Κάποιες εταιρείες μπορούν ακόμη να συγκεντρώνουν στοιχεία που δεν θα περίμενες, όπως το βάρος, η ηλικία, η φυλή και οι εκφράσεις του προσώπου σου. Σκαλίζεις τη μύτη σου; Ορισμένα αυτοκίνητα διαθέτουν κάμερες στραμμένες προς το κάθισμα του οδηγού. Και τα περισσότερα έχουν σύνδεση στο διαδίκτυο, ώστε να μεταδίδουν αυτά τα δεδομένα ενώ οδηγείς...

Μεταξύ των μεγαλύτερων πελατών για τα δεδομένα των αυτοκινήτων είναι οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι οποίες τα χρησιμοποιούν για να χρεώνουν υψηλότερα ασφάλιστρα σε ορισμένους οδηγούς. Κανείς όμως δεν γνωρίζει πού ακριβώς καταλήγουν αυτές οι πληροφορίες. Ορισμένες αυτοκινητοβιομηχανίες παραδέχονται ότι πωλούν τα δεδομένα, χωρίς όμως να αποκαλύπτουν ποιοι είναι οι αγοραστές. Και πέρα από αυτό, πολλοί θεωρούν την όλη διαδικασία απλώς ανατριχιαστική. Οι περισσότεροι καταναλωτές, λένε οι ειδικοί, δεν έχουν ιδέα ότι συμβαίνει καν.

«Οι άνθρωποι θα σοκάρονταν αν γνώριζαν πόσα δεδομένα συλλέγει και μεταδίδει το αυτοκίνητό τους σε άλλους — είτε στον κατασκευαστή είτε σε εφαρμογές τρίτων», λέει ο Ντάρελ Γουέστ, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Τεχνολογικής Καινοτομίας του Ινστιτούτου Μπρούκινγκς στην Ουάσινγκτον. «Ουσιαστικά σημαίνει ότι η ζωή σου μπορεί να ανασυντεθεί σχεδόν δευτερόλεπτο προς δευτερόλεπτο».

Νιώθεις ήδη άβολα; Ένας ομοσπονδιακός νόμος στις ΗΠΑ πρόκειται να αυξήσει ακόμη περισσότερο τα δεδομένα που θα μπορεί να συλλέγει το αυτοκίνητό σου. Σύντομα οι αμερικανικές αυτοκινητοβιομηχανίες θα υποχρεωθούν να εγκαθιστούν υπέρυθρες βιομετρικές κάμερες και άλλα συστήματα που θα σαρώνουν τη γλώσσα του σώματός σου, θα παρακολουθούν τα μάτια σου ή άλλες συμπεριφορές σου ώστε να εντοπίζουν αν είσαι μεθυσμένος ή κουρασμένος για να οδηγήσεις. Αυτό όμως θα ανοίξει και μια τεράστια νέα δεξαμενή δεδομένων σχετικά με την υγεία και τις συνήθειές σου. Και δεν υπάρχουν κανόνες που να περιορίζουν τι μπορούν να κάνουν οι εταιρείες με αυτές τις πληροφορίες.

Καθώς οι αυτοκινητοβιομηχανίες επεκτείνουν τις «αυτοκρατορίες δεδομένων» τους, αυτή είναι μια κρίσιμη στιγμή για να καταλάβουμε τι συμβαίνει «κάτω από το καπό» και πώς μας επηρεάζει.

Φυσικά, υπάρχουν και οφέλη. Τα αυτοκίνητα με σύνδεση στο διαδίκτυο μπορεί να είναι πιο βολικά. Οι αισθητήρες που διαθέτουν μπορούν να κάνουν την οδήγηση ασφαλέστερη και πιο άνετη. Οι ασφαλιστικές εταιρείες ίσως αποφασίσουν να σε χρεώνουν λιγότερο επειδή οδηγείς προσεκτικά.

Ο αυτοκινητόδρομος των δεδομένων

Αν το αυτοκίνητό σου είναι σχετικά καινούργιο, πιθανότατα συμμετέχει ήδη σε αυτό το σύστημα. Η συμβουλευτική εταιρεία ΜακΚίνζι διαπίστωσε ότι το 50% των αυτοκινήτων που κυκλοφορούσαν το 2021 είχαν σύνδεση στο διαδίκτυο και προέβλεψε ότι το ποσοστό αυτό θα φτάσει το 95% έως το 2030. Αν το αυτοκίνητό σου συνδέεται στο διαδίκτυο, τότε η ιδιωτικότητα είναι σχεδόν σίγουρα ένα ζήτημα που σε αφορά.

Οι εταιρείες μπορούν επίσης να παρακολουθούν όταν συνδέεις το κινητό σου στο σύστημα ψυχαγωγίας του αυτοκινήτου ή όταν χρησιμοποιείς συγκεκριμένες εφαρμογές οδήγησης. Επιπλέον, αρκετοί οδηγοί χρησιμοποιούν τα τηλεματικά συστήματα των ασφαλιστικών εταιρειών, τα οποία τους παρακολουθούν με αντάλλαγμα πιθανές εκπτώσεις.

Μια ανάλυση του 2023 από τη Mozilla, δημιουργό του προγράμματος περιήγησης Firefox, εξέτασε τις πολιτικές απορρήτου 25 εταιρειών αυτοκινήτων. Καμία δεν πληρούσε τα πρότυπα ιδιωτικότητας και ασφάλειας της Mozilla. Η εταιρεία χαρακτήρισε τα αυτοκίνητα «τη χειρότερη κατηγορία προϊόντων που έχουμε εξετάσει ποτέ σε θέματα ιδιωτικότητας».

Σύμφωνα με την έκθεση, οι αυτοκινητοβιομηχανίες διατηρούν το δικαίωμα να συλλέγουν στοιχεία όπως όνομα, ηλικία, φυλή, βάρος, οικονομικά δεδομένα, εκφράσεις προσώπου, ψυχολογικές τάσεις και πολλά ακόμη. Η πολιτική απορρήτου της Kia, για παράδειγμα, υπονοεί ότι η εταιρεία μπορεί να συλλέγει ακόμη και πληροφορίες για τη «σεξουαλική ζωή» και τη γενική υγεία των οδηγών.

Ο εκπρόσωπος της Kia, Τζέιμς Μπελ, δήλωσε στο BBC ότι η εταιρεία δεν έχει συλλέξει ποτέ δεδομένα για τη σεξουαλική ζωή ή την υγεία των οδηγών. Αυτές οι αναφορές υπάρχουν στην πολιτική απορρήτου επειδή η εταιρεία χρησιμοποιεί τον ορισμό της «ευαίσθητης πληροφορίας» όπως προβλέπεται από τη νομοθεσία της Καλιφόρνιας. Ωστόσο, η εταιρεία δεν εξήγησε ποια «ευαίσθητα δεδομένα» πράγματι συλλέγει.

Οι ειδικοί στην ιδιωτικότητα υποστηρίζουν ότι τα αυτοκίνητα συγκαταλέγονται πλέον ανάμεσα στα πιο παρεμβατικά προϊόντα της καθημερινότητάς μας.

Και αυτό δεν είναι δύσκολο να το καταλάβει κανείς: τα σύγχρονα οχήματα είναι γεμάτα αισθητήρες — στα καθίσματα, στο ταμπλό, στον κινητήρα, στο τιμόνι, παντού. Πολλά διαθέτουν κάμερες τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό τους. Αν κάνεις κάτι μέσα σε ένα σύγχρονο αυτοκίνητο, υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες οι εταιρείες να μπορούν να το γνωρίζουν.

Η Mozilla διαπίστωσε ότι 19 από τις εταιρείες αυτοκινήτων δήλωσαν πως μπορεί να πωλούν τα δεδομένα των οδηγών -και αυτό ακριβώς συμβαίνει. Ομοσπονδιακές και πολιτειακές αρχές στις ΗΠΑ κινήθηκαν νομικά κατά της General Motors επειδή φέρεται να πωλούσε δεδομένα τοποθεσίας χωρίς συναίνεση. Γερουσιαστές κατηγόρησαν επίσης τις Honda και Hyundai για παρόμοιες πρακτικές- και αυτά είναι μόνο όσα έγιναν γνωστά δημόσια.

«Παίρνουν όλες τις πληροφορίες που συλλέγουν για εσένα — και είναι πάρα πολλές — και τις χρησιμοποιούν για να βγάζουν συμπεράσματα για το ποιος είσαι, πόσο έξυπνος είσαι, ποιο είναι το ψυχολογικό σου προφίλ και ποιες είναι οι πολιτικές σου πεποιθήσεις», λέει η Τζεν Κάλτριντερ, αναλύτρια ιδιωτικότητας που ηγήθηκε της έρευνας της Mozilla. «Αυτά είναι πράγματα που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν φαντάζονται καν».

Στην πράξη δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου κανόνες για το ποιος μπορεί να αγοράζει αυτά τα δεδομένα ή πώς χρησιμοποιούνται. Μπορούν να αξιοποιηθούν για διαφημίσεις, για αποφάσεις πρόσληψης εργαζομένων ή ακόμη και από τις αρχές επιβολής του νόμου όταν δεν μπορούν να εξασφαλίσουν ένταλμα έρευνας. Μόλις τα δεδομένα φύγουν από το ταμπλό σου, δεν έχεις κανέναν έλεγχο πάνω στο πού θα καταλήξουν.

Το πρόβλημα ίσως γίνει ακόμη μεγαλύτερο

Το ζήτημα δεν περιορίζεται στην παρακολούθηση της προσωπικής ζωής. Η General Motors, για παράδειγμα, πούλησε δεδομένα οδηγών στη LexisNexis, μια εταιρεία διαμεσολάβησης δεδομένων που αγοράζει και μεταπωλεί πληροφορίες για καταναλωτές. Ένας οδηγός που απέκτησε αντίγραφο των στοιχείων του ανακάλυψε ότι η LexisNexis είχε 130 σελίδες δεδομένων που κατέγραφαν κάθε διαδρομή του ίδιου και της συζύγου του επί έξι μήνες. Όταν τα ασφάλιστρά του αυξήθηκαν κατά 21%, ασφαλιστικός πράκτορας του είπε ότι τα δεδομένα έπαιξαν ρόλο.

Η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ παρενέβη και πλέον η General Motors απαγορεύεται να πωλεί δεδομένα οχημάτων για πέντε χρόνια. Ωστόσο, μετά τη λήξη αυτής της περιόδου μπορεί να συνεχίσει, αρκεί να εξασφαλίζει ρητή συναίνεση από τους οδηγούς και να τηρεί ορισμένους όρους. Την ίδια στιγμή, εταιρείες όπως η LexisNexis συνεχίζουν να εμπορεύονται δεδομένα που λαμβάνουν από άλλες αυτοκινητοβιομηχανίες και εφαρμογές οδήγησης.

Οι συμφωνίες ανάμεσα σε ασφαλιστικές, αυτοκινητοβιομηχανίες και μεσίτες δεδομένων είναι πλέον ευρέως διαδεδομένες και, εφόσον περιγράφονται στις πολιτικές απορρήτου που αποδέχεσαι, θεωρούνται απολύτως νόμιμες.

«Οι ασφαλιστικές εταιρείες συλλέγουν τεράστιες ποσότητες δεδομένων για τους καταναλωτές, ειδικά για την οδήγησή τους, και τα χρησιμοποιούν για να αυξάνουν τα ασφάλιστρα, να αρνούνται καλύψεις ή να κατηγοριοποιούν τους πελάτες», λέει ο Μάικλ ΝτεΛονγκ από την Ομοσπονδία Καταναλωτών της Αμερικής.

Οι εταιρείες αυτοκινήτων υποστηρίζουν ότι παίρνουν άδεια πριν παρακολουθήσουν τους οδηγούς. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι αποδέχεσαι φόρμες και πολιτικές απορρήτου όταν ρυθμίζεις το σύστημα ψυχαγωγίας ή τις εφαρμογές του αυτοκινήτου. Σε ορισμένα οχήματα οι ειδοποιήσεις εμφανίζονται κάθε φορά που βάζεις μπροστά τον κινητήρα. Τις διάβασες ποτέ; Προφανώς όχι.

Στις ΗΠΑ δεν υπάρχει εθνικός νόμος για την προστασία της ιδιωτικότητας. Οι πολιτειακοί κανονισμοί είναι αποσπασματικοί και, σύμφωνα με ειδικούς, ανεπαρκείς. Η εικόνα είναι κάπως καλύτερη στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου υπάρχουν ειδικές προστασίες για ευαίσθητα δεδομένα και οι πολίτες έχουν δικαιώματα πρόσβασης και διαγραφής των πληροφοριών τους. Ωστόσο, ούτε εκεί το πρόβλημα έχει λυθεί.

Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο, αλλά υπάρχουν ενδείξεις ότι επιταχύνεται. Η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει ότι τα επόμενα χρόνια οι κατασκευαστές θα πρέπει να εγκαθιστούν σε όλα τα νέα επιβατικά οχήματα «προηγμένη τεχνολογία πρόληψης επικίνδυνης οδήγησης». Τα συστήματα αυτά θα χρησιμοποιούν υπέρυθρες κάμερες ή άλλες τεχνολογίες για να εμποδίζουν την οδήγηση όταν κάποιος είναι μεθυσμένος, κουρασμένος ή ανίκανος.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με ειδικούς, είναι ότι ο νόμος δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το τι θα γίνεται με τα δεδομένα που θα συλλέγονται.

Εκπρόσωπος της αμερικανικής Υπηρεσίας Οδικής Ασφάλειας δήλωσε ότι η υπηρεσία είναι προσηλωμένη στη μείωση των θανάτων από επικίνδυνη οδήγηση και εξετάζει «πολύπλοκα ζητήματα» όπως η ιδιωτικότητα. Ωστόσο, οι οργανώσεις προστασίας προσωπικών δεδομένων κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου.

«Πρέπει να κρατήσουμε τους μεθυσμένους οδηγούς μακριά από τους δρόμους και θα ήταν εξαιρετικό αν υπήρχε εγγύηση ότι αυτά τα δεδομένα δεν θα χρησιμοποιούνται αλλού — αλλά αυτό δεν συμβαίνει», λέει η Κάλτριντερ. «Πολλές από τις νέες τεχνολογίες συλλογής δεδομένων στα αυτοκίνητα παρουσιάζονται με το πρόσχημα της ασφάλειας». Στην πραγματικότητα όμως, θα μπορούσαν να παραδώσουν στις αυτοκινητοβιομηχανίες έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών που ουσιαστικά ισοδυναμούν με ιατρικά δεδομένα — χωρίς καμία ουσιαστική προστασία.

Όπως συμβαίνει με πολλά προβλήματα ιδιωτικότητας, έτσι και το ζήτημα των δεδομένων των αυτοκινήτων δεν μπορεί να λυθεί πλήρως από τον ίδιο τον χρήστη, όμως υπάρχουν ορισμένα βήματα που μπορεί να ακολουθήσει.

«Αν έχεις ανησυχίες για την ιδιωτικότητα, μην εγγραφείς στα τηλεματικά προγράμματα των ασφαλιστικών», συμβουλεύει ο ΝτεΛονγκ. Οι κίνδυνοι είναι σημαντικοί και τα πιθανά οφέλη δεν είναι εγγυημένα. Έρευνα στην πολιτεία του Μέριλαντ έδειξε ότι μόνο το 31% των οδηγών είδε τα ασφάλιστρα να μειώνονται, ενώ το 24% πλήρωσε περισσότερα και το 45% δεν είδε καμία διαφορά.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ευρωπαϊκή Ένωση και ορισμένες αμερικανικές πολιτείες, οι πολίτες μπορούν να ζητήσουν αντίγραφο των δεδομένων που συλλέγονται για αυτούς, να αρνηθούν την πώληση ή κοινοποίησή τους και να απαιτήσουν τη διαγραφή τους.

Ορισμένες αυτοκινητοβιομηχανίες προσφέρουν επίσης ρυθμίσεις απορρήτου που περιορίζουν τη συλλογή και διαμοίραση δεδομένων. Οι επιλογές αυτές βρίσκονται συνήθως στις ρυθμίσεις του συστήματος ψυχαγωγίας ή στις συνοδευτικές εφαρμογές του αυτοκινήτου.

Η Κάλτριντερ τονίζει όμως ότι δεν θα έπρεπε να είναι ευθύνη των πολιτών να παλεύουν μόνοι τους για να προστατεύσουν την ιδιωτικότητά τους.

«Μέχρι να αλλάξει όλο το σύστημα — μέχρι να ανήκουν τα δεδομένα σε εμάς και να έχουμε εμείς τον έλεγχό τους, και οι εταιρείες να πρέπει να ζητούν άδεια για να τα χρησιμοποιήσουν — αυτό το πρόβλημα θα συνεχίσει να γίνεται όλο και χειρότερο».

Διαβάστε ακόμη

Τέλος η σύνοδος Τραμπ-Σι: «Πνοή» ειρήνης για το Ιράν, «χρυσά» trade deals και προειδοποιήσεις για την Ταϊβάν

Νέα Αριστερά: Διασπάται το κόμμα - Αποχωρούν βουλευτές, καταργώντας την Κοινοβουλευτική Ομάδα

«Κατάσκοπος» με ρόδες: Πώς το αυτοκίνητό σου σε παρακολουθεί και γιατί ίσως γίνει χειρότερο

Η Patti Smith στο Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού: Η ιέρεια του πανκ, με ψυχή ποιήτριας