Ο Andres Montero γυρίζει τη Χιλή συλλέγοντας ιστορίες και ο David Ucles πέρασε 15 χρόνια και 25.000 χλμ. για ένα βιβλίο

Πριν από μερικά χρόνια, ένας νεαρός Χιλιανός γύριζε τη χώρα του ακούγοντας ιστορίες σε χωριά, λιμάνια και μικρές κοινότητες του νότου. Την ίδια περίπου περίοδο, ένας Ανδαλουσιανός συγγραφέας διέσχιζε την Ιβηρική Χερσόνησο αναζητώντας τα ίχνη του ισπανικού εμφυλίου. Ο πρώτος αξιοποίησε όσα συνάντησε σε αυτή την περιπλάνηση για να γράψει ένα μυθιστόρημα που διαδραματίζεται σε ένα απομονωμένο νησί του νότου. Ο δεύτερος πέρασε δεκαπέντε χρόνια δουλεύοντας ένα βιβλίο για τον ισπανικό εμφύλιο, όπου τα ιστορικά γεγονότα συνυπάρχουν με το φανταστικό στοιχείο.

Παρότι ακολουθούν διαφορετικές διαδρομές, και ο Andres Montero και ο David Ucles έχουν δημιουργήσει το έργο τους πάνω σε εκτεταμένη έρευνα και προσωπική τριβή με τα μέρη που περιγράφουν. Στα βιβλία τους πρωταγωνιστούν τόποι, οικογένειες, θρύλοι, έρωτες, πόλεμοι και άνθρωποι της καθημερινότητας. Με αφορμή την παρουσία τους, στο 18ο Φεστιβάλ ΛΕΑ, αξίζει να γνωρίσουμε καλύτερα δύο δημιουργούς που έχουν καταφέρει να ξεχωρίσουν στον σύγχρονο ισπανόφωνο χώρο, ο καθένας με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο.

Ο άνθρωπος που γυρίζει τη Χιλή ακούγοντας ιστορίες

Ο Andres Montero ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία συγγραφέων που θα μπορούσαν να υπάρχουν και σε μια άλλη εποχή. Σε μια πλατεία χωριού, γύρω από μια φωτιά ή σε κάποιο καφενείο μιας απομακρυσμένης επαρχίας. Η σχέση του με τη λογοτεχνία ξεκινά από τις ιστορίες που περνούν από άνθρωπο σε άνθρωπο και επιβιώνουν χάρη σε εκείνους που συνεχίζουν να τις διηγούνται.

Στη Χιλή είναι γνωστός τόσο ως συγγραφέας όσο και ως αφηγητής. Ταξιδεύει συχνά σε διάφορες περιοχές της χώρας, συμμετέχει σε λογοτεχνικές δράσεις, συγκεντρώνει λαϊκές παραδόσεις και εξερευνά έναν πολιτιστικό πλούτο που παραμένει ζωντανός μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Αυτή η διαδρομή εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και το έργο του. Οι ήρωές του κινούνται σε τοπία όπου η φύση έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Η βροχή, τα βουνά, τα ποτάμια και η θάλασσα αποκτούν σχεδόν ανθρώπινη παρουσία. Οι θρύλοι και οι δοξασίες συνυπάρχουν με την καθημερινότητα και το ανεξήγητο εμφανίζεται με τρόπο απολύτως φυσικό.

Στην Ελλάδα γνωρίσαμε αρχικά τον Montero μέσα από το βιβλίο «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» σε μετάφραση της Μαρίας Παλαιολόγου από τις εκδόσεις Διόπτρα, μια συλλογή ιστοριών που τον καθιέρωσε ως έναν από τους πιο ενδιαφέροντες εκπροσώπους της νεότερης χιλιανής λογοτεχνίας. Στις σελίδες του συναντά κανείς αγρύπνιες, ψαράδες, ταξιδιώτες, ανθρώπους της υπαίθρου και πρόσωπα που ζουν σε μια περιοχή όπου η βροχή μοιάζει να αποτελεί κομμάτι της καθημερινής ζωής.

Ο ίδιος έχει εξηγήσει ότι η αφετηρία του βιβλίου βρισκόταν στη μορφή του θανάτου όπως εμφανίζεται στα λαϊκά παραμύθια. Μελέτησε παραδόσεις από διάφορες περιοχές, συγκέντρωσε ιστορίες και στη συνέχεια δημιούργησε έναν κόσμο όπου το πραγματικό συνυπάρχει με το συμβολικό.

Ένα νησί έξω από τον χάρτη

Το βιβλίο που τον φέρνει φέτος στην Αθήνα, «Η χρονιά που μιλήσαμε με τη θάλασσα» σε μετάφραση Μαρίας Παλαιολόγου από τις εκδόσεις Διόπτρα, κινείται σε θεματικές που απασχολούν εδώ και χρόνια τον συγγραφέα. Η υπόθεση εκτυλίσσεται σε ένα απομονωμένο νησί κάπου στον νότο της Χιλής. Έναν τόπο που μοιάζει να βρίσκεται έξω από τον χρόνο και έξω από τους χάρτες. Εκεί δύο δίδυμοι αδελφοί, ο Χερόνιμο και ο Χουλιάν, συναντιούνται έπειτα από δεκαετίες ακολουθώντας διαφορετικές διαδρομές ζωής.

Ο ένας έφυγε αναζητώντας τον κόσμο. Ο άλλος παρέμεινε στον τόπο του. Γύρω τους απλώνεται μια κοινότητα που συγκροτείται μέσα από διηγήσεις, θρύλους και περιστατικά που περνούν από γενιά σε γενιά. Στις σελίδες του βιβλίου εμφανίζονται πειρατές, χαμένες καμπάνες, συμφωνίες με τον διάβολο, νεκροταφεία ψυχών και πρόσωπα που επιστρέφουν ξανά και ξανά μέσα από τις ιστορίες των κατοίκων. Η θάλασσα λειτουργεί ως μια αόρατη δύναμη που συνδέει τα πάντα και καθορίζει τη μοίρα του τόπου.

Παρά τον πλούτο των συμβολισμών, ο Montero παραμένει βαθιά συνδεδεμένος με τους ανθρώπους του. Εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη δύναμη του έργου του. Πίσω από κάθε θρύλο κρύβεται ένας άνθρωπος. Πίσω από κάθε θαυμαστό γεγονός μια καθημερινή ανάγκη, μια επιθυμία ή ένας φόβος. Η πορεία του συγγραφέα τα τελευταία χρόνια είναι σταθερά ανοδική. Έχει τιμηθεί με σημαντικά βραβεία στη Χιλή και στο εξωτερικό, ενώ το έργο του έχει μεταφραστεί στην Αργεντινή, στο Μεξικό, στην Ισπανία, στην Ιταλία, στη Δανία και στην Ελλάδα.

Σήμερα διευθύνει τη Σχολή Λογοτεχνίας και Προφορικής Παράδοσης Casa Contada, έναν χώρο αφιερωμένο στη μελέτη και τη διδασκαλία της προφορικής παράδοσης, συνεχίζοντας να υπηρετεί μια τέχνη που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της δημιουργικής του ταυτότητας.

Δεκαπέντε χρόνια στον δρόμο για ένα βιβλίο

Αν ο Andres Montero αντλεί υλικό από τη λαϊκή παράδοση της Χιλής, ο David Ucles ξεκίνησε από κάτι εξίσου προσωπικό, τις ιστορίες που άκουγε από τον παππού του, στην Ανδαλουσία. Γεννημένος το 1990 στην Ούβεδα της Χαέν, ο συγγραφέας μεγάλωσε σε μια περιοχή όπου ο ισπανικός εμφύλιος εξακολουθεί να αποτελεί κομμάτι της καθημερινής συζήτησης.

Το 2009 άρχισε να καταγράφει όσα του διηγούνταν ο παππούς του για εκείνα τα χρόνια. Στην αρχή επρόκειτο για προσωπικές σημειώσεις. Σταδιακά, το υλικό άρχισε να μεγαλώνει και να αποκτά διαφορετικές διαστάσεις. Μετά τον θάνατο του παππού του, το 2015, πήρε την απόφαση να δημιουργήσει αυτή την πρώτη ύλη σε ένα μεγάλο μυθιστόρημα για τον ισπανικό εμφύλιο.

Ακολούθησαν δεκαπέντε χρόνια έρευνας. Ο Ucles ταξίδεψε περισσότερα από 25.000 χιλιόμετρα στην Ιβηρική Χερσόνησο, αναζητώντας τόπους, πρόσωπα και προφορικές μαρτυρίες. Μίλησε με ανθρώπους που είχαν ζήσει τα γεγονότα ή είχαν ακούσει τις ιστορίες από τους γονείς και τους παππούδες τους. Περιηγήθηκε σε πόλεις και χωριά, μελέτησε αρχεία και πέρασε ατελείωτες ώρες συγκεντρώνοντας στοιχεία. Κάποια στιγμή απομονώθηκε στις Άλπεις για να ολοκληρώσει το χειρόγραφο. Οι τοίχοι του δωματίου του ήταν γεμάτοι χάρτες, ημερομηνίες, ονόματα, τραγούδια και σημειώσεις που συνδέονταν μεταξύ τους σαν ένα τεράστιο λογοτεχνικό παζλ.

Το βιβλίο που έγινε εκδοτικό φαινόμενο

Το αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας είναι «Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια» σε μετάφραση Αγγελικής Βασιλάκου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, ένα από τα μεγαλύτερα εκδοτικά γεγονότα των τελευταίων ετών στην Ισπανία. Το βιβλίο έχει ξεπεράσει τις 400.000 πωλήσεις, μεταφράζεται σε περισσότερες από είκοσι γλώσσες και σύντομα θα μεταφερθεί στον κινηματογράφο.

Πρόκειται για ένα φιλόδοξο μυθιστόρημα που καλύπτει ολόκληρη τη γεωγραφία του ισπανικού εμφυλίου. Στο επίκεντρο βρίσκεται μια οικογένεια ελαιοπαραγωγών από την Ανδαλουσία, γύρω από την οποία ξεδιπλώνεται η ιστορία μιας χώρας που αλλάζει βίαια. Ο Ucles επιλέγει έναν δρόμο διαφορετικό από εκείνον της ιστορικής καταγραφής. Η πραγματικότητα συνυπάρχει με το θαυμαστό. Οι στρατιώτες, οι δάσκαλοι, οι χωρικοί και οι πολιτικοί συναντούν προφητείες, παράξενα σημάδια και εικόνες που μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει από όνειρο.

Ένας στρατιώτης σκίζει το δέρμα του για να απελευθερώσει τη στάχτη του πολέμου. Ένας ποιητής ράβει τη σκιά ενός κοριτσιού. Ένα παιδί ξαναβρίσκει το φως του μέσα σε μια συσκότιση. Μια γυναίκα βάφει μαύρα όλα τα δέντρα του κήπου της. Μέσα από αυτές τις εικόνες ο συγγραφέας επιχειρεί να προσεγγίσει τον εμφύλιο από μια διαφορετική οπτική, δίνοντας χώρο στο συναίσθημα, στον συμβολισμό και στη δύναμη της λογοτεχνικής επινόησης.

Οι γυναίκες που κράτησαν όρθια μια χώρα

Ξεχωριστή θέση στο βιβλίο κατέχουν οι γυναίκες. Ο Ucles έχει αναφέρει ότι μεγάλο μέρος της έρευνάς του επικεντρώθηκε σε γυναίκες δημιουργούς, ζωγράφους, μουσικούς και συγγραφείς που έμειναν έξω από την επίσημη ιστορία.

Στις σελίδες του μυθιστορήματος, οι γυναικείες μορφές αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο. Είναι εκείνες που συνεχίζουν τη ζωή των κοινοτήτων όταν οι άνδρες βρίσκονται στο μέτωπο ή στις φυλακές. Είναι εκείνες που φροντίζουν, οργανώνουν και κρατούν ζωντανό τον κοινωνικό ιστό σε μια εποχή βαθιάς αναταραχής. 

Αυτή η επιλογή δίνει στο βιβλίο μια ιδιαίτερη οπτική, φωτίζοντας πρόσωπα που σπάνια βρίσκονται στο επίκεντρο των μεγάλων ιστορικών αφηγήσεων.

Ζωγράφος, μουσικός, συγγραφέας

Η λογοτεχνία δεν είναι η μοναδική τέχνη που έχει υπηρετήσει ο David Ucles. Για πολλά χρόνια ζωγράφιζε, πουλούσε έργα του και τραγουδούσε στους δρόμους διαφόρων πόλεων της Ισπανίας προκειμένου να χρηματοδοτεί τα ταξίδια του. Η μουσική, η ζωγραφική και η λογοτεχνία αναπτύχθηκαν παράλληλα και εξακολουθούν να συνυπάρχουν στον δημιουργικό του κόσμο.

Ίσως γι’ αυτό η γραφή του διαθέτει τόσο έντονη εικαστική διάσταση. Οι σκηνές του μοιάζουν συχνά με πίνακες ζωγραφικής, ενώ ο ρυθμός των προτάσεών του θυμίζει μουσική σύνθεση. Στα τριάντα έξι του χρόνια θεωρείται ήδη μία από τις πιο ενδιαφέρουσες παρουσίες της σύγχρονης ισπανικής λογοτεχνίας. Και η «Χερσόνησος με τα άδεια σπίτια» δείχνει ότι η πορεία του μόλις ξεκινά.

Διαβάστε ακόμη

Υπογράφηκε ηλεκτρονικά η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν: Τι προβλέπει - «Ανοίγουν τα Στενά την Παρασκευή» λέει ο Τραμπ

Κυκλοφοριακό «κραχ» στην Αττική: Ξεκλειδώνει ο κόμβος Μεταμόρφωσης, στο συρτάρι τα μεγάλα έργα-ανάσα

Όσα είπε ο Τσίπρας στη Νίκαια: «Σε 24 ώρες γίναμε αξιωματική αντιπολίτευση» - Το νέο αφήγημα, το δίλημμα, το στοίχημα

Η απειλή του 25%, το τέλος του Φάμελλου και η αμερικανική απόβαση στον Κυπαρισσιακό