Κύμα αντιδράσεων φέρνει το παράθυρο πολεοδόμησης στις περιοχές Natura

Νέο κύμα σφοδρών αντιδράσεων από ειδικούς επιστήμονες αλλά και οικολογικές οργανώσεις έχει πυροδοτήσει η προωθούμενη ρύθμιση του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας που ανοίγει παράθυρο δόμησης ακόμα και σε προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, για την οποία είχε γράψει αναλυτικά το «ethnos.gr» στις αρχές του μήνα.

Η διάταξη, που περιλαμβάνεται στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο του υπουργείου και τροποποιεί το άρθρο 19 του ν. 1650/1986, εισάγει για πρώτη φορά με τέτοια σαφήνεια τη δυνατότητα οργανωμένης πολεοδόμησης σε συγκεκριμένες ζώνες προστατευόμενων περιοχών. Πρόκειται για τις λεγόμενες ζώνες «βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων», όπου υπό όρους θα μπορούν να καθορίζονται νέες οικιστικές περιοχές μέσω Τοπικών ή Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων.

Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με την προτεινόμενη ρύθμιση, σε τμήματα της ζώνης βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων που είναι όμορα με περιοχές εντός σχεδίου πόλεως ή εντός ορίων οικισμού, θα επιτρέπεται πλέον ο καθορισμός με Τοπικό ή Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο οικιστικής περιοχής προς πολεοδόμηση έως και στο 20% του συνόλου της συγκεκριμένης ζώνης της προστατευόμενης περιοχής. Η επέκταση οικισμού θα μπορεί να γίνει υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και εφόσον σωρευτικά:

• δεν παραβλάπτεται η ακεραιότητα της περιοχής.

• είναι συμβατός με την οικεία εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (Ε.Π.Μ.),

• τεκμηριώνεται η αναγκαιότητα επέκτασης του σχεδίου πόλεως ή του οικισμού από μελέτη Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (Τ.Π.Σ.) ή Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (Ε.Π.Σ.) και

• η έκταση δεν υπερβαίνει ποσοστό 20% της συνολικής έκτασης της ζώνης της οικείας προστατευόμενης περιοχής και σε περίπτωση που στην Ε.Π.Μ. ορίζεται μικρότερο ποσοστό, το ποσοστό αυτό.

Σε άτυπη ενημέρωση που ακολούθησε τις πρώτες αντιδράσεις, το υπουργείο επιχείρησε να παρουσιάσει τη ρύθμιση ως μια αναγκαία τομή που φιλοδοξεί να βάλει τέλος στο άναρχο καθεστώς της εκτός σχεδίου δόμησης. Σημείωνε ότι η διάταξη αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πιο οργανωμένου πλαισίου ανάπτυξης, σε μια χώρα όπου περίπου το 28% της χερσαίας έκτασης, αλλά και περίπου 1.000 οικισμοί εντάσσονται στο δίκτυο Natura. Όπως επισημαίνεται, η υφιστάμενη κατάσταση εγκλωβίζει χιλιάδες πολίτες σε πολεοδομική αβεβαιότητα, διαιωνίζοντας στρεβλώσεις και αυθαιρεσίες. Η ηγεσία του υπουργείου μιλά για προβλήματα που δεν μπορούν διαρκώς να κρύβονται κάτω από το χαλί «με αποτέλεσμα χιλιάδες πολίτες σε χωριά και πόλεις της Ελλάδας, πόλεις όπως τα Γιάννενα, το Ναύπλιο η Καστοριά κλπ. να παραμένουν όμηροι και να διαιωνίζεται η αυθαιρεσία στον πολεοδομικό σχεδιασμό των περιοχών».

Το υπουργείο τονίζει ότι η δυνατότητα πολεοδόμησης δεν θα είναι γενικευμένη, αλλά θα αφορά περιορισμένες περιπτώσεις και συγκεκριμένα περιοχές σε επαφή με υφιστάμενους οικισμούς, εντός ζωνών χαμηλότερης προστασίας και μόνο εφόσον πληρούνται αυστηρές προϋποθέσεις, όπως η συμβατότητα με τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και η μη υπέρβαση του 20% της έκτασής τους. Στόχος, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, είναι μια «ισορροπημένη ανάπτυξη» που θα καλύπτει πραγματικές στεγαστικές ανάγκες χωρίς να διακυβεύεται η οικολογική ακεραιότητα.

Απόσυρση του άρθρου ζητά ο Σύλλογος Πολεοδόμων

Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση έχει συναντήσει ισχυρή αντίσταση από την επιστημονική κοινότητα. Ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) εκφράζει την κατηγορηματική αντίθεσή του, υποστηρίζοντας ότι η ρύθμιση μετατοπίζει την προστασία της φύσης προς μια λογική διαχείρισης και αξιοποίησης. Όπως επισημαίνουν, αντί να περιοριστεί η εκτός σχεδίου δόμηση, ανοίγει ένα νέο «παράθυρο» για πιο οργανωμένες αλλά εξίσου επιβαρυντικές μορφές ανάπτυξης μέσα σε προστατευόμενες εκτάσεις.

Σφοδρή είναι η κριτική που ασκείται και για το όριο του 20%, το οποίο χαρακτηρίζεται «αυθαίρετο και δυνητικά επικίνδυνο». Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι, δεδομένου του μεγέθους πολλών περιοχών Natura, ακόμη και ένα τέτοιο ποσοστό μπορεί να μεταφραστεί σε εκτεταμένες παρεμβάσεις, με σωρευτικές επιπτώσεις τόσο στα οικοσυστήματα όσο και στη φυσιογνωμία των γύρω οικισμών.

Ο Σύλλογος Πολεοδόμων αναφέρεται και σε θεσμική ασυνέχεια υπογραμμίζοντας ότι οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, που αποτελούν βασικό εργαλείο για την προστασία των περιοχών Natura, δεν έχουν ολοκληρωθεί στο σύνολό τους, ενώ τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια προχωρούν χωρίς να έχουν ενσωματώσει τέτοιου είδους προβλέψεις. Αυτό, σύμφωνα με τον ΣΕΠΟΧ, δημιουργεί ένα πλαίσιο με αντιφάσεις και κενά, το οποίο ενδέχεται να οδηγήσει σε νέες καθυστερήσεις αλλά και σε συγκρούσεις ως προς την εφαρμογή του.

Αντιδράσεις και από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις

Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, με δώδεκα εξ αυτών σε κοινή τους παρέμβαση στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης που πραγματοποιήθηκε να προειδοποιούν ότι η ρύθμιση ανοίγει τον δρόμο για σταδιακή υποβάθμιση προστατευόμενων περιοχών. Όπως σημειώνουν, η πρόβλεψη περί συμβατότητας με τις περιβαλλοντικές μελέτες είναι ουσιαστικά ανεφάρμοστη, καθώς οι μελέτες αυτές δεν έχουν εξετάσει σενάρια οργανωμένης πολεοδόμησης ούτε έχουν αξιολογήσει τις επιπτώσεις τους.

Επιπλέον, εκφράζονται ανησυχίες για τη γενικευμένη εισαγωγή επιτρεπόμενων δραστηριοτήτων σε όλες τις ζώνες προστασίας, με τις οργανώσεις να επισημαίνουν ότι ακόμη και δραστηριότητες που θεωρούνται ήπιες μπορεί να έχουν σημαντικές σωρευτικές επιπτώσεις, ιδίως σε περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.

Οι φορείς ζητούν σαφείς και αυστηρές δικλείδες και συγκεκριμένα:

1. Ρητή απαγόρευση πολεοδόμησης εντός προστατευόμενων περιοχών, με μόνο εξαιρετικές παρεκκλίσεις αποκλειστικά για λόγους υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος και μόνο στην περίπτωση που δεν υπάρχουν εναλλακτικές χωροθετήσεις.

2. Ρητή απαγόρευση πολεοδομικών επεκτάσεων για εμπορικές, τουριστικές και βιομηχανικές χρήσεις.

3. Σαφή μεθοδολογία τεκμηρίωσης για την αναγκαιότητα τέτοιων επεμβάσεων, σε σύνδεση με πολεοδομικά μεγέθη, χωρίς γενικές διατυπώσεις και οριζόντια ποσοστά.

4. Δεσμευτική, ουσιαστική δέουσα εκτίμηση με πλήρη ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων πριν από κάθε πρόβλεψη ΤΠΣ.

5. Ρητή πρόβλεψη ότι σε όλες τις ζώνες και σε όλες τις περιοχές Natura (ανεξάρτητα από το στάδιο χαρακτηρισμού τους και θέσπισης μέτρων προστασίας) απαγορεύεται η τακτοποίηση αυθαιρέτων, και βεβαίως η επέκταση οικισμών για λόγους νομιμοποίησης παράνομης δόμησης.

6. Σαφή ιεράρχηση δραστηριοτήτων ανάλογα με τον βαθμό προστασίας των ζωνών, αυστηροποίηση και περιοριστική προσέγγιση στην περίπτωση των ΖΑΠΦ και εξειδίκευση όρων στις λοιπές ζώνες.

Το κοινό σχόλιο υπογράφουν οι οργανώσεις ANIMA, ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ, ΑΡΧΕΛΩΝ, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, Εταιρία Προστασίας Πρεσπών, Καλλιστώ, iSea, MEDASSET, MedINA και WWF Ελλάς.

Στον δημόσιο διάλογο παρεμβαίνουν και εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, με τον δήμαρχο Σκύρου, Κυριάκο Αντωνόπουλο, να συμπυκνώνει τη βασική ένσταση σε μια φράση: «Η Natura δεν είναι “ρεζέρβα” ανάπτυξης!».

Ο κ. Αντωνόπουλος επισημαίνει ότι με τη ρύθμιση εισάγεται η λογική ότι ακόμη και οι προστατευόμενες περιοχές μπορούν να γίνουν πεδίο χωρικής ευελιξίας ξεκαθαρίζοντας ότι «οι Natura 2000 δεν δημιουργήθηκαν για να αποτελέσουν απόθεμα μελλοντικής αξιοποίησης», αλλά διότι υπάρχουν περιοχές που δεν αντέχουν άλλη πίεση.
«Η πρόβλεψη για δυνατότητα πολεοδόμησης έως και 20% σε ζώνες βιώσιμης διαχείρισης, όσο «τεχνικά» κι αν διατυπώνεται, στέλνει ένα πολιτικό μήνυμα: Ότι ακόμη και η ύψιστη περιβαλλοντική προστασία μπορεί να μπει σε ποσοστιαία διαπραγμάτευση. Η φύση όμως δεν λειτουργεί με όρους Excel» τονίζει προσθέτοντας ότι οι περιοχές Natura είναι γραμμή άμυνας και προστασίας και όχι διαπραγματευτικό εργαλείο.

Διαβάστε ακόμη

Ο Λαζαρίδης ως αδύναμος κρίκος, το αυτονόητο του Θεοδωρικάκου και η Κοβέσι στο τιμόνι των εξελίξεων

Έρχεται ειδική εφαρμογή στα κινητά για ογκολογικούς ασθενείς - Το ερανιστικό νομοσχέδιο του υπουργείου Υγείας

Δύσκολη η… επιστροφή στην καθημερινότητα για την κυβέρνηση: Οι «γαλάζιες» γκρίνιες, το pressing της αντιπολίτευσης και τα ανοιχτά μέτωπα

Πέτερ Μάγιαρ: Ένας φιλοευρωπαίος «Όρμπαν» ή ο μεταρρυθμιστής της Ουγγαρίας;