Έλληνες που πολέμησαν την Επανάσταση: από τους παπάδες στους Καθολικούς κι’ από τους «χορτάτους» στους φοβισμένους

Υπήρξαν και Έλληνες που πολέμησαν την Επανάσταση! Και μετά αιώνες υποτέλειας, εκείνοι που κατοικούσαν στον τόπο που τον έλεγαν, παλιά, Ελλάδα αφυπνίστηκαν και κάποτε επαναστάτησαν. Η λέξη «Έλληνας» ανακαλύπτεται σε επιγραφή αφιερωμένη στον Ηρακλή για τη νίκη του στις αμφικτυονίες κατά την 48η Ολυμπιάδα 584 χρόνια πριν «γεννηθεί» ο Χριστός…

Και μετά ο «Έλλην» έγινε «Γραικός»: Graeci, όπως αναφερόταν από τους Ρωμαίους. «Έλλην» κατά τη μακραίωνη διάρκεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, σήμαινε κάτι το ανόσιο, μιαρό, ο «παγανιστής». Ο Ιουστινιάνειος Κώδικας περιείχε δυο νόμους, που διέτασσαν την ολοκληρωτική καταστροφή του Ελληνισμού· το παράδοξο; Ο συντάκτης των νόμων (νομικός αρμοστής) ήταν «Έλλην»!

Κι έπειτα ο «Έλλην» έγινε «Ρωμιός»: έτσι αποκαλούνταν οι Έλληνες κατά τον Μεσαίωνα…
Και κάποτε ξαναγεννιέται η Ελλάδα και οι Έλληνες αποκτούν εθνική συνείδηση. Μια χούφτα φουστανελοφόροι, που επηρεάστηκαν (έτσι λέηεται) από τα απελευθερωτικά κινήματα του 18ου και 19ου αιώνα και από τις πύρινες διδαχές «εκείνων» που είχαν διαβάσει Ιστορία πήραν ό,τι όπλο είχαν και χτύπησαν μια αυτοκρατορία!
Και εγένετο Επανάστασις. Και όλοι οι έχοντες ελληνικές ρίζες και καταγωγή ελληνική και κατοικούσαν στην απόληξη της Βαλκανικής προσέτρεξαν για την απελευθέρωση των εδαφών που κάποτε είχε πατήσεις ένας Περικλής, κάποιος Σωκράτης, ένας Αριστοτέλης, κάποιος Πλάτων… Όλοι; Σχεδόν όλοι. Υπήρξαν πολλοί που δεν είδαν θετικά την επαναστατικοί κίνηση των «Ελλήνων»!
Πρώτοι που στάθηκαν απέναντι των Επαναστατών (εκτός από τους δυνάστες Οθωμανούς) ήταν καλοζωισμένοι κληρικοί, οι αξιωματούχοι της Εκκλησίας, που θίγονταν τα συμφέροντά τους. Ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ και η Σύνοδος, (για να λέμε την αλήθεια) υπό την πίεση και τις απειλές των Τούρκων, αφόρισαν τους Επαναστάτες και καταδίκασαν το κίνημα, χαρακτηρίζοντάς το ως «στασιαστικό»!

«Ο ρόλος του κλήρου υπήρξε καταλυτικά αρνητικός»

«Σε όλη τη διάρκεια της μακραίωνης δουλείας των Ελλήνων, ο ρόλος του κλήρου υπήρξε καταλυτικά αρνητικός σε κάθε ιδέα ξεσηκωμού του Γένους» γράφει ο Θεόδωρος Δ. Παναγόπουλος στο βιβλίο του «Τα Ψιλά Γράμματα της Ιστορίας» (εκδόσεις Ενάλιος).
«Ορθόδοξος και καθολικός κλήρος, όχι απλώς συνιστούσαν υποταγή στον σουλτάνο, αλλά με κάθε τρόπο παρεμπόδιζαν κάθε ιδέα εξέγερσης. Άλλωστε ο κλήρος απολάμβανε προνομίων και δεν είχε κανέναν λόγο να αλλάξει η κατάσταση»!
Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, το 1838, μιλώντας σε φοιτητές στην Αθήνα είχε πει: «Σαν είδε τούτο (εννοεί ότι δεν μπορούσε να σταματήσει τους Έλληνες ο σουλτάνος) Διόρισε έναν βιτσερέ (αντιβασιλέα στα ιταλικά), Έναν Πατριάρχην και του έδωκε την εξουσίαν της Εκκλησίας. Αυτός και ο λοιπός κλήρος έκαμαν ότι τους έλεγε ο σουλτάνος».
Και ο ιστορικός Σπυρίδων Τρικούπης, από τις σημαντικότερες πολιτικές μορφές των πρώτων 50 χρόνων του νεοσύστατου ελληνικού κράτους και πρώτος Πρωθυπουργός του, στην «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως» του γράφει: «Πατριάρχης εταίρος (δηλαδή μέλος της Φιλικής Εταιρείας), ο εστί συνωμότης κατά της τουρκικής εξουσίας δεν ήταν, και όχι μόνον ουδόλως ενθάρρυνε την ελληνικήν εθνεγερσίαν, αλλά πάντοτε επέτρεπε τους προς ους διελέγετο φιλεπαναστάτας, θεωρών εθνοφθόρον το τοιούτον τόλμημα»!
Η εξουσία των ανώτατου Κλήρου εμπόδιζε με όλες τις δυνάμεις της κάθε κίνηση που στόχο είχε την απόλυτη εξουσία των Οθωμανών! Και όχι μόνο. Ο Κλήρος εμπόδιζε και την διδασκαλία αρχαίων ελλήνων συγγραφέων, των ιδεών του Διαφωτισμού και κάθε συγγράμματος που θα αφύπνιζε εθνικές συνειδήσεις.
«Στα Γιάννενα εμπόδια για τη λειτουργία των σχολείων παρενέβαλλε η Εκκλησία και όχι ο Αλή Πασάς» γράφει ο Θεόδωρος Δ. Παναγόπουλος. Το 1819, ο πατριάρχης Γρηγόριος Ε’ , με εγκύκλιο του, στρεφόταν ανοιχτά κατά της διδασκαλίας των θετικών επιστημών και της φιλοσοφίας! Το Κρυφό Σχολειό είναι μύθος και το μόνο επιχείρημα για την ύπαρξή του είναι ο πίνακας ζωγραφικής του Νικόλαου Γύζη και τίποτε άλλο. Φυσικά και υπήρχαν φωτεινές εξαιρέσεις ανάμεσα στους κληρικούς- ανώτερης και χαμηλής βαθμίδας- που πρόσφεραν ψυχή και σώμα για την Εθνεγερσία.
Και συνεχίζουμε.

Κοτζαμπάσηδες πασάδες...

Φαναριώτες και Κοτζαμπάσηδες δυσφόρησαν με την ιδέα και μόνο μιας επανάστασης· φοβούνταν ότι θα έχαναν τα προνόμιά τους.
Με το όνομα Φαναριώτες έμειναν στην ιστορία εκείνοι που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στα πολιτικά δρώμενα της χώρας από το ξεκίνημα της Επανάστασης μέχρι τη σύσταση- και αργότερα- του ελληνικού κράτους. Ήταν πολιτικοί και αξιωματούχοι που κατάγονταν από τη συνοικία του Φαναρίου στην Κωνσταντινούπολη, όπου ήταν η έδρα του Πατριαρχείου και η κατοικία του εκάστοτε Πατριάρχη. Οσφυοκάμπτες, πλουτοκράτες, διαπλεκόμενοι με την εξουσία του Πατριαρχείου, υποκριτές, Καιροσκόποι, ιντριγκαδόροι, ραδιούργοι. Αυτοί ήταν οι Φαναριώτες. Όπως έλεγαν, τότε, χαρακτηριστικά, όταν τούρκος αξιωματούχος ρωτούσε έναν Φαναριώτη «τι κάνεις;» εκείνος απαντούσε «φιλώ τη σκόνη των παπουτσιών σου αφέντη»!
Πώς λοιπόν αυτή η τάξη των ερπόντων καιροσκόπων των «χορτάτων» βουλιμικών με μόνη συνείδηση το κέρδος, να επιθυμεί την εθνική αφύπνιση και την επανάσταση;

Ποιοι ήταν οι κοτζαμπάσηδες ή προεστοί; Ο όρος κοτσάμπασης παραπέμπει σε ένα σύνολο κοινωνικών θέσεων και πολιτικών που μεσολαβούσαν, οργάνωναν και ρύθμιζαν τις σχέσεις των υποτελών (των ραγιάδων δηλαδή) με την οθωμανική διοίκηση σε τοπική και περιφερειακή κλίμακα· ήταν η δεύτερη βαθμίδα της τοπικής αυτοδιοίκησης εντός του οθωμανικού διοικητικού συστήματος. Κάποιοι κοτζαμπάσηδες ανταποκρίθηκαν στο ξέσπασμα της Επανάστασης, πολλοί, όμως, την πολέμησαν.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας, περιέγραφε τους κοτζαμπάσηδες ως «Τούρκους φέροντας όνομα Χριστιανών»· το επίθετο «δολοφόνοι» δεν πρόλαβε καν να το ψελλίσει.
Επίσης αντιτάχτηκαν στην Ελληνική Επανάσταση έμποροι και λόγιοι που κατοικούσαν εκτός της «Ελλάδας» και που θεωρούσαν ότι ο ελληνισμός δεν ήταν έτοιμος ακόμα για ένοπλο αγώνα και ότι θα έπρεπε να προηγηθεί η παιδεία. Τούτο θεωρούσε και ο Αδαμάντιος Κοραής σωστό… Αν το αναλύσουμε σε βάθος, δεν είχαν άδικο. Η έλλειψη παιδείας έφερε τους εμφυλίους και η έλλειψη παιδείας προκαλούσε τις αέναες διχόνοιες, όμως… Αν περιμέναν οι Φιλικοί πρώτα την παιδεία να κυριαρχήσει επί των Ελλήνων πριν τους ξεσηκώσουν, τώρα θα μιλούσαμε τουρκικά…

Ο αρνητικός ρόλος των Καθολικών

Επίσης, στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη και άλλες μεγάλες πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι Έλληνες δεν επαναστάτησαν, φοβούμενοι τα αντίποινα, τα οποία όντως και έγιναν και μάλιστα ήταν απάνθρωπα και σκληρά.
Και τέλος, Έλληνες που εναντιώθηκαν στην Επανάσταση ήταν οι Καθολικοί Χριστιανοί!
Η πλειοψηφία των Ελλήνων Καθολικών (αριθμός αρκετά μεγάλος) απείχε από οποιαδήποτε επαναστατική ενέργεια και τήρησε ουδέτερη στάση, που όμως μπορεί και να θεωρηθεί ως πολεμική εναντίον των Επαναστατών!
«Όχι μόνο δεν πήραν μέρος στην επανάσταση, αλλά και εύχονταν την αποτυχία της. Δεν συμμετείχαν στις εναντίον των τούρκων πολεμικές επιχειρήσεις και στις πολιορκίες των οχυρών τους, αλλά απεναντίας τους βοηθούσαν με κάθε τρόπο. […] Η αιτία αυτής της αντίθεσης ανάγεται βασικά στις μεταξύ τους δογματικές διαφορές, που καλλιέργησαν για χρόνια ολόκληρα οι παπάδες τους, και που στην ουσία ήταν διάφορες για το μοίρασμα της πίτας, για τα πρωτεία του ενός ή του άλλου των αρχηγών τους. Ο θρησκευτικός φανατισμός- ο χειρότερος από όλους τους φανατισμούς- είχε ως αποτέλεσμα, ένα απίστευτο μίσος των Καθολικών Ελλήνων κατά των Ορθοδόξων αδελφών τους και το αντίθετο. Γράφει ο Σπυρίδων Τρικούπης: «Τον Οκτώβριον του 1822 οι φιλότουρκοι της Σύρας έσπευσαν να προσφέρωσι τη βαθείαν υπόκλισίν των τω καπηταμπασά, αποστείλαντες τους προεστώτας των εις την ναυαρχίδα».

Τρεις μήνες μετά, ελληνικά πλοία με 2000 έπλευσαν στη Σύρο και έκαψαν αποθήκες και καταστήματα στο λιμάνι. Γαλλικό πολεμικό πλοίο που κατέφθασε περιόρισε τις καταστροφές. Στην πλειονότητά τους οι Καθολικοί κατοικούσαν σε νησιά του Αιγαίου: στην Τήνο, τη Νάξο, τη Σύρο και τη Σαντορίνη. Οι Καθολικοί των νησιών είχαν υψώσει γαλλική σημαία, εκδηλώνοντας την ουδετερότητά τους και την επιθυμία τους να υπαχθούν δυναμικά κάτω από την γαλλική προστασία!
Λίγο μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης, όταν ένα πλοίο άφησε στο νησί της Νάξου 110 Τούρκους αιχμαλώτους, οι Καθολικοί του νησιού προσπάθησαν να απελευθερώσουν και έπειτα να φυγαδεύσουν όσους περισσότερους μπορούσαν. Οι Τηνιακοί, από τη μεριά τους, παραχώρησαν άσυλο και έπειτα φυγάδευσαν τον Τούρκο Αγά, ενώ οι Συριανοί εξαγόραζαν τούρκους αιχμαλώτους. Πολλοί ιστορικοί καταλογίζουν στους Καθολικούς προδοτικές πράξεις, όπως την τροφοδότηση φρουρίων πολιορκούμενων οθωμανών από τους Έλληνες, αλλά και την αποκάλυψη πληροφοριών στους Τούρκους, σχετικά με τις κινήσεις των επαναστατών! Φοβού τον Θεόν αλλά τρέμε τους πιστούς του…

Οι φοβισμένοι νοικοκυραίοι...

Και ανάμεσα σε όλους εκείνους περιδιάβαιναν και οι τρομαγμένοι οι πάντα φοβισμένοι, οι βολεμένοι του κάθε συστήματος που δυσφορούν με τις αλλαγές προτάσσοντας το σαθρό επιχείρημα: «να φύγει ο… Τούρκος και να έρθει ποιος;»… Επιχείρημα, που ακόμα και σήμερα διέπει ψηφοφόρους που, ναι μεν βλέπουν και μαθαίνουν προκλητικά σκάνδαλα και συμπεριφορές αλαζονικές, αλλά τρομάζουν στην αλλαγή· και- οι ταλαίπωροι νοικοκυραίοι- μπορεί να κοιμούνται νηστικοί, αλλά αισθάνονται ήσυχοι…

Και η Επανάσταση ξέσπασε σαν καταιγίδα, παρά τις αντίξοες συνθήκες και τους φανατικούς πολέμιούς της εντός και εκτός ελλαδικού χώρου. Και η Επανάσταση πέτυχε γιατί εκτός από εχθρούς είχε και ήρωες που περιφρόνησαν τους κινδύνους· γιατί εκτός από προσκυνημένους και προδότες είχε (και) παράτολμους Κολοκοτρώνηδες και τολμηρούς Μποτσαραίους και μαχητές Καραϊσκάκηδες. Γιατί εκτός από φοβισμένους είχε και αποκοτιασμένους.
Κι’ όπως είπε ο Κολοκοτρώνης: «Όταν αποφασίσαμε να κάμωμε την Επανάσταση, δεν εσυλλογισθήκαμε ούτε πόσοι είμεθα ούτε πως δεν έχομε άρματα ούτε ότι οι Τούρκοι εβαστούσαν τα κάστρα και τας πόλεις»…