Έτσι περνούσαν οι άνθρωποι τη μέρα τους πριν εφευρεθούν οι δουλειές που καθορίζουν τις ζωές μας

Υπάρχουν ανάμεσά μας άνθρωποι που είναι τόσο αφοσιωμένοι στο πρόγραμμα που λένε ξεκάθαρα ότι ακόμα και αν αύριο κέρδιζαν χρήματα που δεν τελειώνουν, θα συνέχιζαν τον τρόπο ζωής τους πηγαίνοντας στη δουλειά τους ή τέλος πάντων κάνοντας μια διαφορετική, ίσως λιγότερο απαιτητική.

Υπάρχουν, από την άλλη, άτομα που παίρνουν όρκο ότι θα παραιτούνταν την ίδια στιγμή που θα μάθαιναν τα ευχάριστα και θα έκαναν ό,τι τρέλα τους ερχόταν, θα υλοποιούσαν κάθε τους όνειρο, θα ταξίδευαν ασταμάτητα.

Η δουλειά καθορίζει ακόμα και αυτή καθέ αυτή την απόφασή μας, αλλά δουλειές δεν υπήρχαν πάντα. Πώς περνούσαν άραγε οι αρχαίοι πρόγονοί μας έχοντας όλη την ημέρα τους ελέυθερη, χωρίς ωράριο, μισθούς, υπερωρίες, άδειες και την ανάγκη ισορροπίας ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική ζωή.

Ένα ενδιαφέρον βίντεο στο YouTube από το κανάλι Axen εξετάζει τι έκαναν οι άνθρωποι όλη μέρα πριν χρειαστεί να εργάζονται για να επιβιώσουν. Η προφανής απάντηση είναι ότι προσπαθούσαν να παραμείνουν ζωντανοί. Αυτό, όμως, δεν καταλάμβανε ολόκληρη την ημέρα τους.

90.000 ώρες της ζωής μας εμείς...

Σύμφωνα με το βίντεο, ένας σύγχρονος άνθρωπος αφιερώνει περίπου 90.000 ώρες της ζωής του στην εργασία, δηλαδή σχεδόν το ένα τρίτο του χρόνου που παραμένει ξύπνιος. Αντίθετα, ανθρωπολόγοι που έχουν μελετήσει κοινωνίες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, οι οποίες δεν είχαν ακόμη υιοθετήσει τη γεωργία, σε διάφορες περιοχές του κόσμου, καταλήγουν σε ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα: οι βασικές δραστηριότητες επιβίωσης απαιτούσαν μόλις 15 έως 20 ώρες την εβδομάδα.

Με άλλα λόγια, οι πρόγονοί μας αφιέρωναν στην εξασφάλιση τροφής και στις υπόλοιπες απαραίτητες δραστηριότητες περίπου όσες ώρες εργάζεται σήμερα κάποιος σε μια δουλειά μερικής απασχόλησης.

Τι έκαναν, λοιπόν, τον υπόλοιπο χρόνο; Ουσιαστικά, ό,τι ήθελαν. Μπορεί να φανταζόμαστε ότι οι προϊστορικοί άνθρωποι είχαν διαρκώς το μυαλό τους στην επιβίωση, όμως τα αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα εικόνα.

Οι μακρινοί μας πρόγονοι ήταν δημιουργικοί άνθρωποι

Όπως εξηγεί το βίντεο, οι άνθρωποι της προϊστορίας αφιέρωναν σημαντικό χρόνο σε δημιουργικές δραστηριότητες και προσωπικά ενδιαφέροντα. Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα αποκαλύπτουν πόσο ανεπτυγμένη ήταν η φαντασία και η καλλιτεχνική τους έκφραση.

Το 1994, εξερευνητές ανακάλυψαν το σπήλαιο Σοβέ (Chauvet), στη νότια Γαλλία. Στο εσωτερικό του βρέθηκαν τοιχογραφίες ηλικίας περίπου 30.000 ετών, που απεικονίζουν άλογα, λιοντάρια και ρινόκερους.

Οι παραστάσεις δεν ήταν απλές, πρόχειρες ζωγραφιές. Αντίθετα, διέθεταν προοπτική, φωτοσκιάσεις και αίσθηση κίνησης. Η δημιουργία τους απαιτούσε τεχνική, σχεδιασμό και, κυρίως, χρόνο.

Κάποιος άνθρωπος πέρασε ώρες, ίσως και ημέρες, μέσα σε ένα σκοτεινό σπήλαιο, με μοναδικό φωτισμό τη φωτιά, ζωγραφίζοντας ζώα στους τοίχους.

Δεν το έκανε για να εξασφαλίσει τροφή ή να προστατευτεί από κάποιον κίνδυνο. Το έκανε για την ομορφιά, για να εκφραστεί, για να δημιουργήσει κάτι που είχε νόημα για τον ίδιο.

Ένα άλλο ενδιαφέρον και εντυπωσιακό εύρημα προέρχεται από το σπήλαιο Μπλόμπος (Blombos) στη Νότια Αφρική. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν εκεί διάτρητα κοχύλια ηλικίας περίπου 75.000 ετών, τα οποία χρησιμοποιούνταν ως χάντρες για την κατασκευή κοσμημάτων.

Οι τρύπες στα κοχύλια είχαν ανοιχτεί με προσοχή, ώστε να μπορούν να περαστούν σε κάποιο νήμα. Το πλησιέστερο σημείο όπου μπορούσαν να βρεθούν τέτοια κοχύλια βρισκόταν περίπου 20 χιλιόμετρα μακριά. Αυτό σημαίνει ότι κάποιος διένυσε συνολικά περίπου 40 χιλιόμετρα μόνο και μόνο για να τα συλλέξει και στη συνέχεια αφιέρωσε ώρες για να τα επεξεργαστεί με λίθινα εργαλεία.

Ένα τρίτο παράδειγμα εντοπίστηκε στη Γερμανία. Το 2008, ερευνητές ανακάλυψαν έναν αυλό ηλικίας περίπου 40.000 ετών, κατασκευασμένο από οστό γύπα. Το μουσικό όργανο διέθετε πέντε τρύπες για τα δάχτυλα, τοποθετημένες με ακρίβεια.

Ο δημιουργός του γνώριζε πώς λειτουργεί η μουσική, κατανοούσε τις διαφορετικές τονικές αποχρώσεις και αφιέρωσε αρκετό χρόνο για να κατασκευάσει ένα όργανο που θα μπορούσε να παράγει μελωδίες. Δεν το χρειαζόταν για το κυνήγι ή την άμυνα. Το έφτιαξε για τη μουσική.

Πώς μπορεί να περνούσε μια συνηθισμένη ημέρα

Το κανάλι Axen επιχειρεί να ανασυνθέσει μια τυπική ημέρα στη ζωή ενός ανθρώπου πριν από την εμφάνιση των σύγχρονων επαγγελμάτων.

«Ξυπνάς περίπου την ώρα που ανατέλλει ο ήλιος. Η φωτιά από το προηγούμενο βράδυ εξακολουθεί να καίει σιγοσβησμένη. Κάποιος προσθέτει ξύλα. Τρως λίγο κρέας ή ψάρι που έχει περισσέψει από την προηγούμενη ημέρα. Ίσως μερικούς ξηρούς καρπούς ή μούρα που είχαν συλλεχθεί νωρίτερα. Το πρωινό είναι μια κοινωνική δραστηριότητα. Οι άνθρωποι συζητούν και κάνουν έναν γενικό προγραμματισμό για την ημέρα. Όχι επειδή είναι υποχρεωμένοι, αλλά επειδή έτσι λειτουργούν οι άνθρωποι».

Το κυνήγι δεν αποτελούσε καθημερινή δραστηριότητα. Υπήρχαν ημέρες κατά τις οποίες οι άνθρωποι παρέμεναν στον καταυλισμό τους, κατασκευάζοντας ή ακονίζοντας εργαλεία, πλέκοντας καλάθια ή επεξεργαζόμενοι δέρματα ζώων.

«Αυτό δεν είναι εργασία με τη σημερινή έννοια. Δεν υπάρχει ρολόι ούτε προϊστάμενος. Το κάνεις επειδή η ικανότητα έχει σημασία, επειδή η δεξιοτεχνία κερδίζει τον σεβασμό των άλλων και επειδή η δημιουργία χρήσιμων και καλοφτιαγμένων αντικειμένων αποτελεί μέρος της ανθρώπινης φύσης», επισημαίνεται στο βίντεο.

Όταν υπήρχε κυνήγι, συμμετείχε συνήθως μια μικρή ομάδα ανθρώπων. Οι πρόγονοί μας δεν κυνηγούσαν γενικά τα ζώα με τον τρόπο που φανταζόμαστε σήμερα. Εφάρμοζαν σε πολλές περιπτώσεις μια τεχνική γνωστή ως κυνήγι αντοχής.

Ακολουθούσαν το θήραμά τους για ώρες, μέχρι εκείνο να εξαντληθεί από την προσπάθεια και την υπερθέρμανση του σώματός του.

Μια τέτοια καταδίωξη μπορούσε να διαρκέσει από τρεις έως έξι ώρες.

«Είμαστε το μοναδικό είδος που μπορεί να το κάνει αποτελεσματικά, επειδή μπορούμε να ιδρώνουμε και να ρυθμίζουμε τη θερμοκρασία του σώματός μας ενώ τρέχουμε. Τα περισσότερα ζώα δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα, με αποτέλεσμα να μπορούμε να τα εξαντλήσουμε», εξηγεί το βίντεο.

Όταν το ζώο επέστρεφε στον καταυλισμό, γινόταν η επεξεργασία του και ακολουθούσε το γεύμα. Μετά από αυτό, το μεγαλύτερο μέρος των απαραίτητων δραστηριοτήτων της ημέρας είχε ολοκληρωθεί.

Απογεύματα και βράδια γεμάτα παρέα και ψυχαγωγία

Το υπόλοιπο της ημέρας ήταν αφιερωμένο στην ξεκούραση, την κοινωνική επαφή, τις χειροτεχνίες και άλλες δραστηριότητες αναψυχής.

Οι συζητήσεις το πρωί περιστρέφονταν κυρίως γύρω από το κυνήγι, τη συλλογή τροφής και τις ανάγκες της ομάδας. Όσο περνούσε η ημέρα, όμως, η θεματολογία άλλαζε. Οι άνθρωποι αστειεύονταν, γελούσαν και διηγούνταν ιστορίες γύρω από τη φωτιά.

Αυτές οι στιγμές ήταν πολύ σημαντικές. Μέσα από τις συζητήσεις δημιουργούνταν και μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά μύθοι, παραδόσεις και ιστορίες, διαμορφώνοντας σταδιακά τον πολιτισμό κάθε κοινότητας.

Παράλληλα, οι ανθρώπινες σχέσεις αποτελούσαν βασική προϋπόθεση επιβίωσης.

«Σε έναν κόσμο χωρίς χρήματα, αστυνομία ή γραπτά συμβόλαια, η επιβίωσή σου εξαρτάται αποκλειστικά από τις σχέσεις σου με τους άλλους. Αν οι άνθρωποι δεν σε συμπαθούν, δεν είναι υποχρεωμένοι να μοιραστούν μαζί σου το φαγητό τους όταν πεινάς. Γι' αυτό αφιερώνεις πολύ χρόνο στην καλλιέργεια αυτών των δεσμών. Όχι επειδή αυτό αυξάνει την παραγωγικότητά σου, αλλά επειδή έτσι οι άνθρωποι παραμένουν άνθρωποι», αναφέρει το βίντεο.

Ακόμη και ο ύπνος ενδέχεται να ήταν διαφορετικός. Ο ιστορικός Ρότζερ Έκιρχ έχει εντοπίσει στοιχεία που δείχνουν ότι, πριν από την ευρεία χρήση του τεχνητού φωτισμού, πολλοί άνθρωποι στην προβιομηχανική Ευρώπη κοιμούνταν σε δύο διαφορετικές περιόδους.

Αρχικά κοιμούνταν για περίπου τέσσερις ώρες, στη συνέχεια ξυπνούσαν και παρέμεναν ξύπνιοι για μία ή δύο ώρες μέσα στη νύχτα και έπειτα επέστρεφαν στο κρεβάτι για έναν δεύτερο κύκλο ύπνου.

Ήταν τελικά καλύτερη η ζωή στην προϊστορία;

Είναι εύκολο να εξιδανικεύσει κανείς μια καθημερινότητα που φαίνεται τόσο απλή. Περισσότερος χρόνος με φίλους και οικογένεια, στενότερες σχέσεις μέσα στην κοινότητα, δημιουργικές δραστηριότητες και λιγότερες ώρες αφιερωμένες στην καθημερινή εργασία. Όλα αυτά ακούγονται αναμφίβολα ελκυστικά.

Ωστόσο, το απλό δεν σημαίνει απαραίτητα και εύκολο.

Υπήρχαν κίνδυνοι που οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν άμεσα, όπως τα άγρια ζώα και οι ακραίες καιρικές συνθήκες. Οι ασθένειες και οι μολύνσεις από τραυματισμούς ήταν πολύ πιο επικίνδυνες σε μια εποχή χωρίς επιστημονική γνώση και σύγχρονη ιατρική περίθαλψη.

Επιπλέον, δεν θα μπορούσαμε απλώς να μεταφέρουμε τα σημερινά σώματά μας, συνηθισμένα στην άνεση του καναπέ και στις σύγχρονες ανέσεις, σε μια προϊστορική κοινότητα και να περιμένουμε ότι θα απολαμβάναμε αμέσως αυτή τη ζωή. Οι σωματικές απαιτήσεις της καθημερινότητας εκείνης της εποχής θα απαιτούσαν τεράστια προσαρμογή.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα σημαντικό δίδαγμα που μπορούμε να αντλήσουμε από τη ζωή των προγόνων: η δημιουργικότητα, η επαφή με τους άλλους ανθρώπους και ο χρόνος που αφιερώνουμε σε δραστηριότητες που μας ευχαριστούν δεν είναι πολυτέλειες. Αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της ανθρώπινης φύσης.

Οπότε ναι. Μια χαρά θα βρίσκαμε τι να κάνουμε αν δεν υπήρχαν δουλειές...

Διαβάστε ακόμη

«Πνιγμένοι» στη γραφειοκρατία και τις ελλείψεις οι διαβητικοί στην Ελλάδα: +25% οι ασθενείς και κομμένα αναλώσιμα

Καματερό: Κρίσιμες ώρες για την 36χρονη που παρασύρθηκε από ΙΧ - «Πονάω, δεν αντέχω»

Ερντογάν για την επέτειο του ψευδοκράτους: «Η λύση περνά από τη συνύπαρξη δύο κρατών»

Πολυτεχνείο: Γονείς και παιδιά αφήνουν λουλούδια - «Να τους δείξουμε ότι οι αγώνες έχουν αποτέλεσμα»