Μετά τον Χαμενεΐ τίποτα δεν τελείωσε: Η «αχίλλειος πτέρνα» του Ιράν και ο πόλεμος που μπορεί να ξεφύγει - Η Ζακία Άκρα εξηγεί
Γιατί το καθεστώς στο Ιράν μπορεί να αντέξει ακόμη και μετά τη δολοφονία του Χαμενεΐ; Πού εντοπίζεται η πιθανή αδυναμία της Τεχεράνης και γιατί οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να εμπλακούν σε έναν πόλεμο φθοράς χωρίς σαφή στρατηγική εξόδου🕛 χρόνος ανάγνωσης: 11 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό
Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, αποτέλεσε μία από τις πιο δραματικές εξελίξεις στον πόλεμο που βρίσκεται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης -ούτε ότι η σύγκρουση θα εξελιχθεί όπως υπολογίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Μιλώντας στο ethnos.gr, η λέκτορας Διεθνών Σχέσεων και Εξωτερικής Πολιτικής στο Τμήμα Ιστορίας, Πολιτικής και Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφου, Ζακία Άκρα, εξηγεί γιατί το πολιτικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχει σχεδιαστεί ώστε να αντέχει ακόμη και σε ακραίες κρίσεις, ποια είναι η πιθανή «αχίλλειος πτέρνα» του Ιράν, αλλά και γιατί οι ΗΠΑ φαίνεται να μην διαθέτουν σαφή στρατηγική εξόδου από τη σύγκρουση.
«Όπως είδαμε η δολοφονία του Χαμενεΐ δεν συνεπάγεται το τέλος του ιρανικού καθεστώτος. Ο κρατικός μηχανισμός έχει οικοδομηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να αντέχει στις κρίσεις. Εξάλλου από το 1979 έχει βιώσει αρκετές δοκιμασίες».
Η Τεχεράνη ήταν προετοιμασμένη - «Ασπίδα» της η μυστικοπάθεια
Σύμφωνα με την ίδια, η Τεχεράνη φαίνεται ότι είχε προετοιμαστεί ακόμη και για ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Όπως εξηγεί, υπήρχε στρατηγικός σχεδιασμός όχι μόνο για την πιθανότητα δολοφονίας κορυφαίων στελεχών αλλά και για την έναρξη πολεμικών επιχειρήσεων.
«Επιπλέον, καθίσταται σαφές ότι υπήρχε ενδελεχής στρατηγική προετοιμασία, όχι μόνο για το ενδεχόμενο δολοφονίας ηγετικού στελέχους αλλά και για την έναρξη πολεμικών επιχειρήσεων. Η πάγια ισραηλινή τακτική των στοχευμένων πληγμάτων ήταν ένας παράγοντας που η Τεχεράνη είχε ήδη συνυπολογίσει, έχοντας εγκαίρως καταστρώσει σχέδια έκτακτης ανάγκης και εναλλακτικά σενάρια δράσης».
Η ίδια σημειώνει ότι βασικό στοιχείο της ιρανικής στρατιωτικής κουλτούρας είναι η μυστικοπάθεια, η οποία σε συνθήκες πολέμου λειτουργεί και ως μηχανισμός προστασίας της κυβέρνησης: «Κεντρικός πυλώνας της ιρανικής στρατιωτικής κουλτούρας παραμένει η μυστικοπάθεια, η οποία στην παρούσα φάση λειτουργεί ως ασπίδα για την κυβέρνηση, δυσχεραίνοντας την εκτίμηση της πραγματικής της ισχύος».
Δεν υπάρχουν μαζικές αποστασίες
Σε πολεμικές συγκρούσεις, δεν είναι ασυνήθιστο να εμφανίζονται φαινόμενα εσωτερικής αποσύνθεσης, όπως λιποταξίες ή αποστασίες αξιωματούχων. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Ζακία Άκρα, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να συμβαίνει στην περίπτωση του Ιράν.
Όπως εξηγεί, ακόμη και στο διπλωματικό σώμα της χώρας στο εξωτερικό -όπου τα στελέχη βρίσκονται σε ασφαλέστερο περιβάλλον- δεν έχουν παρατηρηθεί μαζικές αποχωρήσεις.
«Σε συνθήκες πολέμου, παρατηρούνται συχνά φαινόμενα εσωτερικής κατάρρευσης, όπως αυτομολήσεις ή λιποταξίες. Ακόμα και αν δεχτούμε ότι η αντίδραση στο εσωτερικό είναι δύσκολη είναι αξιοσημείωτο ότι τέτοια φαινόμενα δεν έχουν εκδηλωθεί μαζικά ούτε στο διπλωματικό σώμα στο εξωτερικό, που βρίσκεται σε ασφαλές περιβάλλον».
Παράλληλα, όπως επισημαίνει, παρότι υπάρχουν διαφωνίες εντός του κρατικού μηχανισμού -ιδίως απέναντι στις πολιτικές των Φρουρών της Επανάστασης- αυτές δεν φαίνεται να μετατρέπονται σε ευθεία σύγκρουση με την κυβέρνηση.
«Σε κάθε περίπτωση, παρότι υπάρχουν ομάδες εντός του κρατικού μηχανισμού που διαφωνούν με τις πολιτικές των Φρουρών της Επανάστασης (π.χ. η άρνηση καταστολής διαδηλώσεων), δεν φαίνεται να στρέφονται προς το παρόν κατά της κυβέρνησης».
Η «αχίλλειος πτέρνα» του Ιράν
Κατά την εκτίμηση της λέκτορος, η μεγαλύτερη πρόκληση για την Τεχεράνη προέρχεται από την επιτυχημένη διείσδυση των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών στο εσωτερικό της χώρας.
Όπως εξηγεί, αυτό έχει οδηγήσει σε εντατικοποίηση των μηχανισμών ελέγχου και επιτήρησης τόσο των κρατικών αξιωματούχων όσο και του ευρύτερου πληθυσμού.
«Η μεγαλύτερη πρόκληση για το Ιράν είναι η μακρά και εξαιρετικά επιτυχημένη διείσδυση των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών. Ως αποτέλεσμα, ο έλεγχος και επιτήρηση έχει γίνει ασφυκτικός, τόσο σε ότι αφορά τους αξιωματούχους όσο και στον ευρύτερο πληθυσμό».
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την ίδια, το καθεστώς δείχνει να διατηρεί τον έλεγχο στο εσωτερικό της χώρας. «Με την έναρξη των εχθροπραξιών, το καθεστώς δείχνει να διατηρεί τον εσωτερικό έλεγχο, μέσω της έντονης παρουσίας μονάδων ασφαλείας και διάσπαρτων σημείων ελέγχου στις αστικές περιοχές».
Μια κοινωνία βαθιά διχασμένη
Η ιρανική κοινωνία, σύμφωνα με τη Ζακία Άκρα, παραμένει διχασμένη. Υπάρχει ένα σημαντικό τμήμα που αντιτίθεται στο καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αλλά και ένα εξίσου σημαντικό ποσοστό που συνεχίζει να το στηρίζει.
Παράλληλα, πολλοί από όσους ασκούν κριτική στο καθεστώς δεν βλέπουν θετικά μια εξωτερική επέμβαση.
«Όσον αφορά την ιρανική κοινωνία, υπάρχει ένα τμήμα που αντιτίθεται στην Ισλαμική Επανάσταση, αλλά και ένα εξίσου σημαντικό ποσοστό που στηρίζει την κυβέρνηση».
Όπως επισημαίνει, αρκετοί από τους αντιπολιτευόμενους πολίτες επιθυμούν αλλαγές μέσα από εσωτερικές πολιτικές διεργασίες. «Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλοί από εκείνους που αντιπολιτεύονται το καθεστώς δεν στηρίζουν απαραίτητα μια αμερικανική επέμβαση, αλλά επιθυμούν μια οργανική εξέλιξη του πολιτικού συστήματος εκ των έσω».
Με βάση αυτά τα δεδομένα, εκτιμά ότι η αμερικανική ρητορική περί «απελευθέρωσης» των Ιρανών δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
«Συνεπώς, η αμερικανική ρητορική ότι ο πόλεμος διεξάγεται για να δοθεί στους Ιρανούς η ευκαιρία να ανατρέψουν το καθεστώς, αναμφισβήτητα θα αποτύχαινε».
Παρά τους πανηγυρισμούς ορισμένων πολιτών για τον θάνατο του Χαμενεΐ, όπως τονίζει, δεν υπάρχει οργανωμένο κίνημα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος. «Παρά τους πανηγυρισμούς ορισμένων πολιτών στο Ιράν για τον θάνατο του Χαμενεΐ, δεν υφίσταται ένα οργανωμένο κίνημα που θα μπορούσε να δράσει προς την κατεύθυνση που επιθυμούν οι ΗΠΑ».
Η ίδια υπογραμμίζει ότι πιθανή αδυναμία του ιρανικού κράτους θα μπορούσε να προκύψει από τις εθνοτικές εντάσεις στο εσωτερικό της χώρας.
«Αν μπορούσαμε να εντοπίσουμε την αχίλλειο πτέρνα στο εσωτερικό αυτή θα ήταν οι διάφορες εθνοτικές ομάδες όπως οι Κούρδοι, Μπαλούχι, Άραβες και Αζέροι».
Οι στόχοι των ΗΠΑ και η στρατηγική ασάφεια
Σύμφωνα με τη Ζακία Άκρα, οι στόχοι της Ουάσιγκτον φαίνεται να μεταβάλλονται διαρκώς, γεγονός που δημιουργεί ασάφεια ως προς τη συνολική στρατηγική. «Κατά την εκτίμησή μου, οι στόχοι των ΗΠΑ μεταβάλλονται συνέχεια. Η Ουάσιγκτον θα προτιμούσε μια αντίδραση από πλευράς Ιράν παρόμοια με εκείνη του 2025, η οποία θα άφηνε περιθώρια για διαπραγματεύσεις, επιτρέποντας ταυτόχρονα την ισραηλινή εισβολή στον Λίβανο».
Η ίδια εκτιμά ότι οι ΗΠΑ φαίνεται να υποτίμησαν την αποφασιστικότητα της Τεχεράνης. «Αυτή η υποτίμηση της ικανότητας και αποφασιστικότητας των Ιρανών να απαντήσουν φαίνεται να φέρνει σε δύσκολη θέση τους Αμερικανούς».
Παράλληλα, τονίζει ότι, παρότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει την αποδυνάμωση του Ιράν και ενδεχομένως την αλλαγή καθεστώτος, δεν φαίνεται να υπάρχει ξεκάθαρο σχέδιο.
«Αν και είναι αναμφίβολο ότι επιδιώκουν την πλήρη αποδυνάμωση της Τεχεράνης και την αντικατάσταση του τρέχοντος καθεστώτος με μια φιλοαμερικανική κυβέρνηση -ανεξαρτήτως αν αυτή θα είναι θεοκρατική ή όχι- το σχέδιο δράσης τους παραμένει θολό».
Η ίδια σημειώνει ότι, σε αντίθεση με το Ιράν, οι ΗΠΑ δεν φαίνεται να έχουν σαφή στρατηγική εξόδου από τη σύγκρουση. «Σε αντίθεση με τους Ιρανούς, που δείχνουν προετοιμασμένοι για έναν πόλεμο φθοράς, οι ΗΠΑ δεν φαίνεται να διαθέτουν σαφή στρατηγική εξόδου».
Όπως προσθέτει, η ασάφεια αυτή αποτυπώνεται ακόμη και στις δημόσιες δηλώσεις. «Ενδεικτικό είναι ότι σε ρητορικό επίπεδο αναπροσαρμόζουν τους λόγους της επίθεσης εναντίον του Ιράν». «Αντίστοιχα σε επιχειρησιακό/στρατηγικό επίπεδο τη μια στιγμή γίνεται αναφορά για χρήση χερσαίων δυνάμεων στο Ιράν και λίγο αργότερα δηλώνουν ότι δεν εξετάζεται ένα τέτοιο ενδεχόμενο».
Ο κίνδυνος μιας χερσαίας εισβολής
Παρά τη στρατιωτική τους υπεροχή, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη διαχείριση μακροχρόνιων πολέμων, τονίζει η λέκτορας: «Παρά την αδιαμφισβήτητη στρατιωτική τους υπεροχή, η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι ΗΠΑ δυσκολεύονται στη διαχείριση μακροχρόνιων συγκρούσεων».
Ιδίως στη σημερινή συγκυρία, όπου η αμερικανική ηγεσία δέχεται εσωτερικές πιέσεις, μια χερσαία εισβολή θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες.
«Αν επανέρθει το ζήτημα της χερσαίας εισβολής αυτό θα αλλάξει τις ισορροπίες ισχύος σε διεθνές επίπεδο».
Η ίδια υπενθυμίζει τις εμπειρίες των πολέμων στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ. «Αν αναλογιστούμε ότι στην απόγειο της αμερικανικής ισχύος στις αρχές τις δεκαετίας του 2000, απέτυχαν στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ (με 20 και 25 εκατομμύρια πληθυσμό αντίστοιχα) φανταστείτε τι επιπτώσεις θα υπάρχουν αν εισβάλουν στο Ιράν που διαθέτει πληθυσμό 93 εκατομμυρίων».
Ο ρόλος των συμμάχων και των ένοπλων οργανώσεων
Στη σύγκρουση, όπως επισημαίνει η Ζακία Άκρα, και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν τρίτα κράτη ή ένοπλες οργανώσεις για να ασκήσουν πίεση στον αντίπαλο.
«Παρατηρούμε ότι και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν τρίτα κράτη ή ένοπλες ομάδες για να ασκήσουν πίεση στον αντίπαλο».
Σύμφωνα με την ίδια, το Ιράν στρέφεται κυρίως κατά αμερικανικών βάσεων στα κράτη του Κόλπου. «Το Ιράν στοχεύει κυρίως τις αμερικανικές βάσεις στα κράτη του Κόλπου, τα οποία φαίνεται να φτάνουν στα όρια της ικανότητας τους για αναχαίτιση των ιρανικών επιθέσεων».
Η κατάσταση αυτή ενδέχεται να απαιτήσει άμεση αμερικανική παρέμβαση. «Για να ανταπεξέλθουν, θα απαιτηθεί άμεση αμερικανική παρέμβαση και στήριξη επίπεδο εξοπλισμού, η οποία όμως επί του παρόντος είναι στραμμένη εξολοκλήρου στην υποστήριξη του Ισραήλ».
Κατά την εκτίμησή της, η συγκυρία αυτή δημιουργεί και ένα διπλωματικό περιθώριο κινήσεων για την Τεχεράνη. «Αυτή η συγκυρία δημιουργεί ένα διπλωματικό παράθυρο για την Τεχεράνη ως προς τις χώρες του Κόλπου».
Όπως εξηγεί, οι χώρες αυτές βρίσκονται πλέον σε δύσκολη θέση.
«Οι χώρες αυτές καλούνται τώρα να προσπαθήσουν να ασκήσουν πίεση προς στις ΗΠΑ. Γεγονός που αποτελεί τη λυδία λίθο για τις μελλοντικές τους σχέσεις με την Ουάσιγκτον καθώς συνδέεται άμεσα με το διακύβευμα τις διατήρησης του στάτους των χωρών αυτών αλλά και της σταθερότητας των χωρών του κόλπου».
Ο περιορισμένος ρόλος των φιλοϊρανικών οργανώσεων
Όσον αφορά οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι Χούθι στην Υεμένη και οι PMF στο Ιράκ, η δραστηριότητά τους αυτή τη στιγμή φαίνεται περιορισμένη.
«Όσον αφορά ομάδες όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι Χούθι στην Υεμένη και PMF (Χασντ αλ-Σαάμπι) στο Ιράκ, που στο παρελθόν είδαμε να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, σε αυτή τη φάση περιορίζονται σε λίγες συμβολικού χαρακτήρα επιθέσεις».
Όπως εξηγεί, αυτό οφείλεται κυρίως στην αποδυνάμωσή τους μετά από ισραηλινά πλήγματα το προηγούμενο διάστημα. «Ο βασικός λόγος είναι η αποδυνάμωση τους λόγο των επιθέσεων του Ισραήλ το προηγούμενο διάστημα».
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι οι οργανώσεις αυτές δεν λειτουργούν απλώς ως εκτελεστικά όργανα της Τεχεράνης.
«Σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη ότι αποτελούν απλώς το “μακρύ χέρι” του Ιράν, οι οργανώσεις αυτές διαθέτουν σημαντική αυτονομία και δική τους πολιτική βούληση και κατά προέκταση η επιβίωση είναι για αυτές το βασικότερο μέλημα».
Ο ρόλος των Κούρδων και το ενδεχόμενο κλιμάκωσης
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ φαίνεται να επενδύουν σε εξόριστες ένοπλες οργανώσεις Ιρανών Κούρδων.
«Από την άλλη πλευρά, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ εναποθέτουν πολλές ελπίδες στις εξόριστες ένοπλες οργανώσεις Ιρανών Κούρδων που εδρεύουν στις κουρδικές περιοχές στο Βόρειο Ιράκ».
Ωστόσο, η κατάσταση είναι πιο σύνθετη.
«Οι ομάδες αυτές επιθυμούν να διαδραματίσουν αυτό τον ρόλο. Ωστόσο, δεν φαίνεται να υπάρχει επίσημη στήριξη από την κουρδική κυβέρνηση του Ιράκ (KRG), κυρίως λόγω της βαθιάς δυσπιστίας τους απέναντι στις αμερικανικές υποσχέσεις και τον τουρκικό παράγοντα».
Παράλληλα, οι ιρανικές δυνάμεις έχουν εμπειρία σε τέτοιου τύπου συγκρούσεις.
«Παράλληλα, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο ανταρτοπόλεμος και οι τακτικές του δεν είναι άγνωστες στις δυνάμεις ασφαλείας του Ιράν».
«Η πιθανότητα κλιμάκωσης παραμένει εξαιρετικά υψηλή»
Καταλήγοντας, η Ζακία Άκρα προειδοποιεί ότι η σύγκρουση βρίσκεται σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο.
«Η πιθανότητα περαιτέρω κλιμάκωσης παραμένει εξαιρετικά υψηλή, καθώς βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής όπου οι στρατηγικοί υπολογισμοί και των δύο πλευρών μπορούν να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις».
Πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο η μέση τιμή της βενζίνης στο τέλος Μαρτίου σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Τα ανύπαρκτα μέτρα για τη νέα ακρίβεια, τρεις δηλώσεις που δεν έκαναν Μακρόν - Μητσοτάκης - Χριστοδουλίδης και οι ελιγμοί του Άδωνι για τις παραιτήσεις στον ΕΟΔΥ
Το παρασκήνιο της τριμερούς στην Κύπρο: Τι συζήτησαν Μητσοτάκης - Μακρόν - Χριστοδουλίδης
ΕΟΔΥ: Σε αναβρασμό οι εργαζόμενοι μετά τις παραιτήσεις και τις καταγγελίες για επίθεση - Οι αιχμές και η παρότρυνση
Live όλες οι εξελίξεις λεπτό προς λεπτό, με την υπογραφή του www.ethnos.gr