Γιατί κανείς δεν μπορεί να τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία; Τα λάθη και οι σκληροί όροι για ειρήνη

Η συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Ουκρανία αποτελεί μια διαρκή τραγωδία που σκιάζει τις παγκόσμιες εξελίξεις. Μια πρόσφατη επίσκεψη στο πεδίο από τον διευθυντή της σύνταξης του Foreign Policy, Ράβι Άγκραουαλ, επανέφερε στο προσκήνιο την ανάγκη για αναστοχασμό γύρω από τη σημερινή κατάσταση του πολέμου και τις πιθανές διόδους για τον τερματισμό του, ύστερα από σχεδόν πέντε χρόνια συγκρούσεων.

Η προσέγγιση αυτού του θέματος απαιτεί συλλογική νηφαλιότητα, καθώς ελάχιστες προβλέψεις έχουν επαληθευτεί πλήρως. Πολλοί αναλυτές δεν ανέμεναν την εισβολή του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν το 2022, θεωρώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα αποτελούσε στρατηγικό σφάλμα που θα ζημίωνε τη Ρωσία μακροπρόθεσμα -εκτίμηση που, αν και υποστηρίζεται από πολλούς μέχρι σήμερα, απέτυχε να αποτυπώσει τους υπολογισμούς του Κρεμλίνου. Έκτοτε, χιλιάδες αναλυτές ταλαντεύονται μεταξύ μη ρεαλιστικής αισιοδοξίας και απόλυτης ηττοπάθειας.

Τα λάθη, είναι πολλά

Τα λάθη των εμπλεκομένων είναι εμφανή: ο Πούτιν υπέθεσε λανθασμένα ότι ο πόλεμος θα τελείωνε σε λίγες ημέρες, η κυβέρνηση Μπάιντεν υπερεκτίμησε την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων, ενώ η ηγεσία της Ουκρανίας υπέπεσε σε σφάλμα με τη δαπανηρή αντεπίθεση του καλοκαιριού του 2023. Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ πίεσε τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για μια δυσμενή συμφωνία θεωρώντας τη θέση του αδύναμη, για να διαψευστεί προσωρινά από τη στρατιωτική καινοτομία των Ουκρανών και την ευρωπαϊκή υποστήριξη. Ωστόσο, καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, οι ισορροπίες φαίνεται να γέρνουν ξανά υπέρ της Μόσχας.

Αυτή τη στιγμή, η Ουκρανία και η Ρωσία βρίσκονται σε ένα «επώδυνο αδιέξοδο», όπου καμία πλευρά δεν μπορεί να επιβάλει τη θέλησή της και αμφότερες υφίστανται τεράστιες απώλειες. Η κατάσταση είναι δυσμενέστερη για την Ουκρανία λόγω του μικρότερου μεγέθους, του πληθυσμού και της βιομηχανικής της βάσης, αν και η εξωτερική βοήθεια και η αποφασιστικότητα της άμυνας κρατούν το Κίεβο στο παιχνίδι. Παράλληλα, παρατηρείται η κλασική τάση των μακροχρόνιων πολέμων για κλιμάκωση, με τη χρήση φονικότερων όπλων, τη διεύρυνση των στόχων και την εμπλοκή τρίτων μερών (όπως τα στρατεύματα της Βόρειας Κορέας στη Ρωσία ή η οικονομική και πληροφοριακή υποστήριξη της Δύσης στην Ουκρανία). Οι επιθέσεις της Ρωσίας στη «γκρίζα ζώνη» της Ευρώπης αποτελούν ακόμη μια μορφή πίεσης για τον τερματισμό της υποστήριξης προς το Κίεβο.

Το τέλος του πολέμου, όμως, συμφέρει τους πάντες

Ωστόσο, ο τερματισμός του πολέμου συμφέρει σχεδόν τους πάντες:

• Για την Ουκρανία: Όσο παρατείνεται η σύγκρουση, τόσο αυξάνονται οι καταστροφές και εξανεμίζονται οι προοπτικές ανάκτησης των χαμένων εδαφών.
• Για τη Ρωσία: Η χώρα εξασθενεί και εξαρτάται όλο και περισσότερο από την Κίνα.
• Για την Ευρώπη: Το κόστος στήριξης επιβαρύνει τις οικονομίες της και ενισχύει την ακροδεξιά.
• Για τις ΗΠΑ: Οι ελλείψεις καυσίμων και οι οικονομικές πιέσεις δημιουργούν πολιτικό κόστος.

Οι μόνοι που φαίνεται να ωφελούνται από την παράταση είναι η Κίνα (καθώς ο πόλεμος αποσπά την προσοχή της Δύσης) και ορισμένοι ακροδεξιοί λαϊκιστές.

Παρά ταύτα, ο πόλεμος συνεχίζεται, καθώς δεν υπάρχει αποτελεσματική διαδικασία διευθέτησης των αντικρουόμενων συμφερόντων. Τα δύο κρίσιμα ερωτήματα είναι: 1) Ποιος μπορεί να μεσολαβήσει αποτελεσματικά; και 2) Ποια συμφωνία είναι εφικτή στο παρόν στάδιο;

Θεωρητικά, οι ΗΠΑ διαθέτουν τη μεγαλύτερη ισχύ για να διαδραματίσουν αυτόν τον ρόλο, προσφέροντας οικονομικά κίνητρα (όπως βοήθεια ανασυγκρότησης ή άρση κυρώσεων) και ρυθμίζοντας τη στρατιωτική βοήθεια. Εντούτοις, αποτυγχάνουν σταθερά να χρησιμοποιήσουν τη θέση τους ως υπεύθυνος τρίτος μεσολαβητής, πιέζοντας εναλλάξ μόνο τη μία πλευρά αντί για ταυτόχρονα και τις δύο.

Θα μπορούσαν οι ΗΠΑ να λειτουργήσουν ως πραγματικός μεσολαβητής;

Η κυβέρνηση Μπάιντεν απέτυχε να αντιληφθεί ότι η αόριστη επέκταση του ΝΑΤΟ θα οδηγούσε σε σύγκρουση, παραβιάζοντας την «κόκκινη γραμμή» της Μόσχας σχετικά με την ένταξη της Ουκρανίας. Αν και η εισβολή της Ρωσίας ήταν παράνομη και η αντίδραση της Δύσης με κυρώσεις και όπλα ήταν δικαιολογημένη, η Ουάσινγκτον υποστήριξε μαξιμαλιστικούς πολεμικούς στόχους του Κιέβου που ήταν πρακτικά ανέφικτοι. Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση Τραμπ υπέπεσε στο αντίθετο σφάλμα: άσκησε πίεση μόνο στο Κίεβο, δίνοντας ουσιαστικά «λευκή επιταγή» στη Ρωσία μέσω ερασιτεχνικών διπλωματικών χειρισμών που δεν είχαν καμία προοπτική να φέρουν την ειρήνη.

Υπάρχει ένας τρίτος δρόμος; Θεωρητικά ναι. Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως πραγματικός μεσολαβητής:

• Πίεση στη Ρωσία: Ανανέωση της στρατιωτικής υποστήριξης στην Ουκρανία για την ενίσχυση της άμυνας απέναντι στις πυραυλικές επιθέσεις.
• Πίεση στην Ουκρανία: Εξάρτηση της βοήθειας αυτής από τη μείωση των απαιτήσεων του Κιέβου.

Όσον αφορά τους βασικούς όρους μιας πιθανής διευθέτησης:

• Η Ουκρανία είναι απίθανο να ανακτήσει την Κριμαία ή το μεγαλύτερο μέρος του Ντονμπάς.
• Η μελλοντική ένταξη στο ΝΑΤΟ πρέπει να αποκλειστεί οριστικά.
• Η ένταξη στην ΕΕ πρέπει να παραμείνει επιτρεπτή.
• Η Ουκρανία πρέπει να διατηρήσει επαρκείς στρατιωτικές δυνάμεις για την αποτροπή μελλοντικών επιθέσεων.
• Η Ρωσία πρέπει να αποδεχθεί την οικονομική ανεξαρτησία της Ουκρανίας, την προσέλκυση επενδύσεων και την προμήθεια εξοπλισμών, εφόσον η χώρα δεν μετατραπεί σε de facto σύμμαχο ξένης στρατιωτικής συμμαχίας.

Αν και ένα τέτοιο σενάριο δεν θεωρείται ιδανικό ούτε βέβαιο, αποτελεί ένα «περίγραμμα» ενός συμβιβασμού (παρόμοιο με τις προτάσεις των Ματ Γουόλντμαν και Σάμιουελ Τσαράπ στο Foreign Affairs).

Δυστυχώς, η διπλωματική ικανότητα της Ουάσινγκτον εμφανίζεται περιορισμένη, ενώ η αμερικανική επιρροή έχει μειωθεί λόγω άλλων μετώπων (όπως η σύγκρουση με το Ιράν), των ελλείψεων σε εξοπλισμούς και του αυξανόμενου δημοσιονομικού ελλείμματος. Αν επιβεβαιωθούν οι ανησυχίες, ο πόλεμος θα συνεχιστεί, ο πληθυσμός της Ουκρανίας θα υποφέρει και οι δύο χώρες θα βγουν μακροπρόθεσμα ηττημένες από μια σύγκρουση που θα ήταν καλύτερο να μην είχε ξεκινήσει ποτέ.

Διαβάστε ακόμη

«Μου ζήτησαν 12.000 ευρώ για δωρεάν φάρμακα»: Σοκάρουν οι καταγγελίες για την κλινική στη Θεσσαλονίκη

Νέο σκάνδαλο με ευρωπαϊκές επιδοτήσεις στην Ελλάδα: «Μαϊμού» βιολογικά και κοπάδια «φαντάσματα»

Γιγαντιαία απάτη στην ΕΕ: Πουλούσαν ανακατασκευασμένα κινητά για καινούργια - Ζημιά πάνω από 300 εκατ. ευρώ

AI vs IKEA: Τι έγινε όταν έβαλαν την Τεχνητή Νοημοσύνη να συναρμολογήσει τα έπιπλα που κανείς μας δεν μπορεί;