Η Θεσσαλονίκη μέσα από επιστολές-ντοκουμέντα μετά την απελευθέρωση

Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ-ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ

Ταχυδρομούσαν γράμματα στη Θεσσαλονίκη με την ένδειξη… Τουρκία ακόμη και ένα χρόνο μετά την απελευθέρωση. Το ethnos.gr ξετυλίγει τις πρώτες μέρες της ελεύθερης Θεσσαλονίκης μέσα από σπάνια γράμματα, επιστολές και δελτάρια των πρώτων ημερών μετά την αποχώρηση των Τούρκων

«Αγαπητέ κύριε Βίνερ η Θεσσαλονίκη δεν ανήκει πλέον στην Τουρκία αλλά στην Ελλάδα. Σας παρακαλώ στα γράμματά σας από δω και στο εξής μην ξαναγράψετε την ένδειξη στην αποστολή σας ‘Θεσσαλονίκη-Τουρκία’» παρότρυνε, φιλικά, ο υπάλληλος του ελληνικού ταχυδρομείου στον αποστολέα που ήταν μία εμπορική φίρμα από το Αμβούργο της Γερμανίας - το 1913 - σχεδόν έναν ολόκληρο χρόνο μετά την απελευθέρωση της πόλης από τους Τούρκους. Με την παραπάνω επισήμανση και διαγράφοντας από τη διεύθυνση της επιστολής τα διακριτικά «Θεσσαλονίκη-Τουρκία» το ελληνικό ταχυδρομείο την επέστρεψε λίγες μέρες αργότερα στο Αμβούργο.

Η σπάνια επιστολή είναι μία από τις περίπου 30 που κατάφερε να διασώσει από την εποχή της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης ο συλλέκτης Θανάσης Πάσχος. Μαζί με τον ομότεχνό του Θεσσαλονικιό και ενός εκ των τριών διεθνών Ελλήνων κριτών της παγκόσμιας φιλοτελικής ομοσπονδίας Γιώργο Θωμαρέη κρατούν φυλαγμένα στο συρτάρι τους δελτάρια-μαρτυρίες που έφτασαν στην πόλη ή ταχυδρομήθηκαν από αυτήν αμέσως μετά την απελευθέρωσή της, ρίχνοντας φως στις δυσκολίες αλλά και στα πρώτα βήματα που γίνονταν για να περάσει η διοίκηση της περιοχής σε ελληνικά χέρια.

8.jpg
epistoli_biner_1.jpg

Σπάνια ντοκουμέντα, καρτ ποστάλ και επιστολές των ημερών της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης δημοσιεύει για πρώτη φορά το ethnos.gr με αφορμή την συμπλήρωση 107 χρόνων από την απελευθέρωση της πόλης.

Πολλά γράμματα που έφταναν στην Θεσσαλονίκη το πρώτο διάστημα μετά την απελευθέρωσή της επιστρέφονταν στα ευρωπαϊκά ταχυδρομεία με την επισήμανση «Zuruck (πίσω στα γερμανικά) ή retour (πίσω στα γαλλικά). Τα πρώτα ελληνικά γραμματόσημα έφθασαν στο ταχυδρομείο της πόλης στις 4 Νοεμβρίου 1912. Ωστόσο για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα μετά την απελευθέρωση της πόλης έρχονταν ταχυδρομημένες επιστολές και δέματα από το εξωτερικό με τους αποστολείς είτε από άγνοια είτε ενσυνείδητα αναγράφοντας στη διεύθυνση των επιστολών τους «Θεσσαλονίκη Τουρκία» ή «Θεσσαλονίκη Βουλγαρία». Το ελληνικό υπουργείο Μεταφορών έστειλε μία οδηγία στο διευθυντή του ταχυδρομείου της Θεσσαλονίκης προκειμένου να επιστρέφει τέτοια γράμματα στους αποστολείς. Ωστόσο κάποιοι υπάλληλοι δεν ακολούθησαν την εντολή και συνιστούσαν απλά στους παραλήπτες να ενημερώσου στους αποστολείς ότι η πόλη άλλαξε χέρια.

thessaloniki_2_1.jpg
thessaloniki_5.jpg
Τα ιστορικά έγγραφα ανήκουν στους Έλληνες συλλέκτες Γιώργο Θωµαρέη (αριστερά) και Θανάση Πάσχο (δεξιά)
Η Θεσσαλονίκη μέσα από επιστολές-ντοκουμέντα μετά την απελευθέρωση
Η Θεσσαλονίκη μέσα από επιστολές-ντοκουμέντα μετά την απελευθέρωση
Η Θεσσαλονίκη μέσα από επιστολές-ντοκουμέντα μετά την απελευθέρωση

«Αν το γράμμα έπεφτε σε χέρια ‘δημοκράτη’ ταχυδρόμου τότε εξηγούσε στον αποστολέα πως έκανε λάθος και ότι η πόλη είχε απελευθερωθεί, συμβουλεύοντάς τον να αλλάξει την…διεύθυνση. Αν όμως όπως έπεφτε σε ‘εθνικιστή’ τότε γυρνούσε πίσω το γράμμα χωρίς εξηγήσεις με την αυστηρή μονολεκτική επισήμανση ‘επιστροφή’. Οι περισσότερες επιστολές ήταν εμπορικές και αφορούσαν κυρίως παραγγελίες. Προέρχονταν κυρίως από ευρωπαϊκές πόλεις. Ωστόσο η λάθος ένδειξη γινόταν κυρίως από άγνοια και λιγότερο από εμπάθεια» εξήγησε στο ethnos.gr ο 63χρονος συλλέκτης Θανάσης Πάσχος.

«Δεν υπάρχει πια Θεσσαλονίκη Τουρκία»

Δύο αντίστοιχες σπάνιες επιστολές με το… σχετικό παρατράγουδο κρατά στα συρτάρια του και ένας από τους πιο σημαντικούς Έλληνες συλλέκτες ο Γιώργος Θωμαρέης. Πρόκειται για έναν φάκελο σταλμένο από την τη γαλλική πόλη Σαρλάτ στο Ντορντόν στις 5 Φεβρουαρίου του 1913 προς την γνωστή μέχρι και σήμερα οικογένεια εμπόρων της πόλης Σαλτιέλ.

epistoli_biner.jpg

Φτάνοντας πέντε μέρες αργότερα στη Θεσσαλονίκη ο φάκελος απορρίφθηκε από το ελληνικό Ταχυδρομείο επειδή στη διεύθυνση αναγράφονταν ‘Θεσσαλονίκη-Τουρκία’. Η διεύθυνση ακυρώθηκε με κόκκινο μολύβι και ο φάκελος στάλθηκε πίσω στη Γαλλία με την ένδειξη «Retour a L’ Envoyer 5095». Αλλά και μια επιστολή από την γερμανική πόλη Λειψία με ημερομηνία 7.1.1913 απευθύνονταν στο ελληνικό ταχυδρομείο με την ένδειξη ‘Θεσσαλονίκη-Τουρκία’. Η διεύθυνση του ταχυδρομείου Θεσσαλονίκης επέστρεψε στον αποστολέα την επιστολή με την ένδειξη «Zuruck» και την σημείωση στα γαλλικά: «Δεν υπάρχει πια Θεσσαλονίκη Τουρκία».

 

«ΠΕΡΑΣΑΜΕΝ ΜΕΡΕΣ ΑΓΩΝΙΑΣ, ΑΛΛΑ ΑΝΤΑΜΙΦΘΗΜΕΝ»

Στα συρτάρι του Γιώργου Θωμαρέη βρίσκεται και μια άλλη σπάνια εικονογραφημένη καρτ ποστάλ-μαρτυρία της Αγγελικής Κοντοσταύλου η οποία στάλθηκε στις 3 Νοεμβρίου 1912 στα αδέλφια της στη Μασσαλία, πληροφορώντας τα για τα χαρμόσυνα νέα της απελευθέρωσης. Ενδεικτικό είναι ότι το ταχυδρομικό τέλος των δέκα λεπτών πληρώθηκε με ελληνικό γραμματόσημο και με την επισήμανση στο φάκελο «Ελληνική Διοίκησις» οχτώ μέρες μετά την απελευθέρωση.

«Σας γλυκοφιλών εκ βάθους καρδίας. Ποιος θα το έλεγε ότι θα σας έγγραφα εκ Θεσσαλονίκης!!! Περάσαμεν ημέρες αγωνίας αλλά δόξα τω Θεώ ανταμίφθημεν. Ο Θεός να μας τα φέρει δεξιά ως το τέλος. Οι Βούλγαροι μένουν εδώ και αυτό δεν είναι καθόλου ευχάριστον. Ο ενθουσιασμός μου που επήραμεν την Χίον δεν περιγράφεται . Σας γλυκοφιλώ όλους εκ βάθους ψυχής. Η αγαπητή σας αδελφή Αγγελική» ανέφερε η επιστολή. Στην σπάνια συλλογή του περιλαμβάνεται και η παλαιότερη γνωστή με ελληνικά γραμματόσημα επιστολή. Στάλθηκε στις 3 Νοεμβρίου 1912 με ελληνικά γραμματόσημα ε επισήμανση Ελληνική Διοίκησης.

thessaloniki_6.jpg

Τις πρώτες μέρες το ελληνικό ταχυδρομείο λειτούργησε με Τούρκους υπαλλήλους ενώ υπάρχουν μαρτυρίες ότι δεν έκλεισε ούτε μία μέρα μετά την απελευθέρωση. Μια εικονογραφημένη καρτ ποστάλ σταλμένη από λοχαγό του ελληνικού στρατού προς τη σύζυγό του στη Λάρισα, γραμμένη και ταχυδρομημένη την τρίτη μέρα μετά την απελευθέρωση σώζει ο κ. Θωμαρέης. Ο αποστολέας χρησιμοποίησε το τρέχον τουρκικό γραμματόσημο των 10 παράδων που αντιστοιχούσε στο τέλος εικονογραφημένου δελταρίου εσωτερικού ακυρωτική σφραγίδα τύπου V.

«Οι επιστολές αυτές είναι το δώρο μου στην πόλη» δήλωσε στο ethnos.gr ο Γιώργος Θωμαρέης «Είχα δώσει 10.000 δραχμές και πήρα ένα πάκο επιστολές με παλιά γράμματα το 1985 σε ένα στουκ έξω από φιλοτελική έκθεση στο Παρίσι. Οι περισσότερες επιστολές αυτής της συλλογής είναι ευρήματα λίγο-πολύ τυχαία» είπε ο κ. Θωμαρέης. Ο 66χρονος συλλέκτης γύρισε όλο τονκόσμο αναζητώντας ελληνικούς θησαυρούς ψαχουλεύοντας ατέλειωτες ώρες στα κιοσκς που πουλούσαν «εμπόρευμα» στους προθαλάμους των φιλοτελικών εκθέσεων.

epistoli_tis_11is_merarhias_poy_apeleytherose_ti_thessaloniki.jpg

Περίπου 30 σπάνιες επιστολές και δελτάρια της εποχής των πρώτων ημερών της απελευθέρωσης της πόλης έχει στο συρτάρι του ο Θανάσης Πασχος. «Κάθε φορά που πιάνω στα χέρια μου την επιστολή της 11ης Στρατιωτικής Μεραρχίας η οποία ήταν η πρώτη που μπήκε στην πόλη απελευθερώνοντας την με πιάνουν ρίγη συγκίνησης. Τα συναισθήματα δεν περιγράφονται. Βλέπεις την ιστορία κατάματα» είπε στο Έθνος της Κυριακής ο 63χρονος συλλέκτης και πρόσθεσε: «Δυστυχώς δεν έχει σωθεί πολύ μεγάλο κομμάτι υλικού από την εποχή εκείνη. Έχει καταστραφεί ενώ και από τους περισσότερους φακέλους λείπουν τα γράμματα…» είπε ο κ. Πάσχος.

img017.jpg

Αν και γεωλόγος στο επάγγελμα ασχολήθηκε από τα 20 του με τον φιλοτελισμό και τα τελευταία 30 χρόνια συλλέγει συστηματικά ντοκουμέντα που σχετίζονται με την ιστορίας της Θεσσαλονίκης. «Όλα ξεκίνησαν από την αγάπη μου για την πόλη. Κάθε φορά που προκύπτει κάτι καινούργιο για την ιστορία της Θεσσαλονίκης μέσα από την ψηλάφηση των σωζόμενων ντοκουμέντων η αίσθηση είναι μοναδική. Δεν αγοράζεται ούτε ανταλλάσσεται. Εξάλλου τα περισσότερα έχουν ανεκτίμητη αξία» είπε στο ethnos.gr ο 63χρονος γεωλόγος. «Συγκινούμαι κάθε φορά που παρατηρώ την συλλογή μου. Αποτελεί ζωντανή ιστορία και κομμάτι της πόλης. Δυστυχώς όμως δεν ενδιαφέρονται πολλοί νέοι άνθρωποι. Οι περισσότεροι δεν έρχονται σε επαφή με τέτοια χειρόγραφα. Βλέπεις ότι όλοι τώρα παίζουν με τα iphone».

img018a.jpg

Η τελευταία επίσκεψη Σουλτάνου στη Θεσσαλονίκη πριν την Απελευθέρωση

Στα χέρια Θεσσαλονικιού συλλέκτη βρίσκεται και ένα σπάνιο βιβλίο το οποίο περιγράφει μεταξύ άλλων και την τελευταία επίσκεψη του Σουλτάνου Μεμέτ πριν την απελευθέρωση της πόλης στο πλαίσιο της περιοδείας του στα Βαλκάνια. Την περιοδεία, οργάνωσαν οι Νεότουρκοι που έλεγχαν ήδη την πολιτική κατάσταση. Η επίσκεψη ήταν τετραήμερη και το πλοίο του Σουλτάνου έφτασε Τετάρτη 7 Ιουνίου το 1911 και συνοδεύονταν από ισχυρές δυνάμεις του Οθωμανικού στόλου. 

img015b.jpg

Σύμφωνα με το βιβλίο-ντοκουμέντο ο Σουλτάνος πέρασε την πρώτη βραδιά στο πλοίο και κατέβηκε στην πόλη την επόμενη μέρα, την Πέμπτη το πρωί για να περπατήσει στον πρώτο δρόμο της παραλίας. Αμέσως μετά κατευθύνθηκε στην οδό Μιδάτ Πασά(σημερινή Αγίου Δημητρίου) στο κυβερνητικό παλάτι το οποίο μετατράπηκε σε αυτοκρατορική κατοικία. Την Παρασκευή προσευχήθηκε σε τζαμί της πόλης και το απόγευμα επισκέφτηκε την βιομηχανική έκθεση που διοργανώθηκε από το Εμπορικό Επιμελητήριο της πόλης στο οποίο προέδρευε ο δήμαρχος Αχμέτ Καπαντζή.

thessaloniki_6.jpg

Το Σάββατο επισκέφτηκε μεταξύ άλλων τον τεκέ του Μαχλεβί Χανέ όπου οι δερβίσηδες επιδίδονταν σύμφωνα με το βιβλίο σε μια φαντασμαγορική θρησκευτική τελετουργία. Στις 11 Ιουνίου της Κυριακή ο Σουλτάνος έφυγε για το Κόσοβο και επέστρεψε για τελευταία φορά στην Θεσσαλονίκη μία βδομάδα αργότερα.  

ΕΞΥΠΝΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗ