Skip to main content
Χιπ Χοπ: Η επανάσταση που γεννήθηκε στους δρόμους

ΧΙΠ ΧΟΠ: Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ

Η εξέλιξη του µουσικού είδους, τα συγκροτήµατα που έγραψαν και γράφουν ιστορία, η απότοµη πτώση του στις αρχές του 21ου αιώνα και η γρήγορη αναγέννησή του από το 2010 και µετά µε µια νέα γενιά µουσικών.

Νέα Υόρκη, δεκαετία του ’70. Στους κακόφηµους δρόµους του Μπρονξ, η οικονοµικά και κοινωνικά πιεσµένη νεολαία προσπαθεί να βρει τρόπους να εκφραστεί και να αντιδράσει στις πολιτικοοικονοµικές συνθήκες που την αναγκάζουν να ζει στο περιθώριο. Στα γκέτο, παρέες Αφροαµερικανών και µεταναστών από την Καραϊβική και τη Λατινική Αµερική διοργανώνουν τις νύχτες πολλά υπαίθρια πάρτι. Η µουσική και ο χορός, σε συνδυασµό µε τα ναρκωτικά και τις βίαιες εµπλοκές, πρωταγωνιστούν, ενώ τα συνθήµατα γεµίζουν τους τοίχους. Εκείνη την περίοδο αρχίζει να δηµιουργείται ένα νέο είδος µουσικής, το οποίο έχει σαφείς επιρροές από την τζαζ, τη φανκ και τη σόουλ, έχει ωστόσο πιο γρήγορο ρυθµό και χορεύεται µε έναν τρόπο ιδιαίτερο, διαφορετικό. Όλο αυτό µοιάζει µε µια δηµόσια κατάθεση ψυχής, µια αντίδραση απέναντι στο εχθρικό για τις µειονότητες κατεστηµένο. Το χιπ χοπ έχει γεννηθεί.

Αυτό που κατά κύριο λόγο χαρακτηρίζει το νέο αυτό είδος είναι οι διαφορετικοί δρόµοι έκφρασής του. Το χιπ χοπ δεν είναι απλώς ένα συγκεκριµένο είδος µουσικής, είναι µια ευρύτερη φιλοσοφία, µια ολόκληρη κουλτούρα, είναι, εντέλει, ένα νέος τρόπος ζωής. Το µουσικό κοµµάτι εκφράζεται µέσα από τους ήχους που παράγει ο dj, οι οποίοι διακόπτονται από διάφορους στίχους που ο ίδιος λέει, υπό µορφή σλόγκαν, για να προσθέσει ένταση στη βραδιά, να ξεσηκώσει το κοινό του αλλά και να περάσει κάποια µηνύµατα, προσωπικά ή ευρύτερα κοινωνικά.

Με τα χρόνια, τα λεκτικά αυτά σλόγκαν δίνουν τη θέση τους σε στίχους, οι οποίοι όµως δεν τραγουδιούνται αλλά απαγγέλλονται µε συγκεκριµένο ρυθµικό τρόπο και το περιεχόµενό τους παραπέµπει σε µια νέα µορφή πολιτικού και κοινωνικού σχολιασµού.

Παράλληλα, οι ρόλοι διαχωρίζονται, καθώς ο dj περιορίζεται στο να παράγει τη µουσική, «πειράζοντας» συχνά κάποια ήδη γνωστά κοµµάτια µε τη βοήθεια της τεχνολογίας -τεχνική γνωστή ως σκράτσινγκ- ενώ ο ΜC ή αλλιώς ράπερ αναλαµβάνει τη λεκτική έκφραση των στίχων.

Την ίδια στιγµή οι παρέες επιδίδονται σε µια σειρά από νέες χορευτικές φιγούρες, οι οποίες απαιτούν ευελιξία και συµµετοχή όλων των µελών του σώµατος. Πρόκειται για το breakdance, έναν χορό του δρόµου που βασίζεται στον αυτοσχεδιασµό και στον οποίο οι χορευτές επιδιώκουν τη συµµετοχή των θεατών. Οπως οι στίχοι, έτσι και ο χορός αποτελεί ένα είδος εκτόνωσης και έκφρασης ιδεών, φόβων, συνθηµάτων.

Αναπόσπαστο κοµµάτι της χιπ χοπ κουλτούρας, ωστόσο, αποτελεί, από τα πρώτα κιόλας χρόνια της δηµόσιας έκφρασής της, και το γκράφιτι, µια τέχνη που γεννήθηκε επίσης στη Νέα Υόρκη από έναν Ελληνοαµερικανό. Πρόκειται για έναν διανοµέα πίτσας ο οποίος έφτιαξε ένα ψευδώνυµο, συνδυάζοντας το υποκοριστικό του ονόµατός του µε τον αριθµό της οδού όπου έµενε. Η υπογραφή του, «ΤΑΚΙ 183», έγινε εξαιρετικά δηµοφιλής και το παράδειγµά του ακολούθησαν, εκείνη την εποχή, πολλοί, υπογράφοντας πλέον στους τοίχους της πόλης µε αντίστοιχα ψευδώνυµα. Αυτή η νέα µορφή τέχνης, που άρχισε γρήγορα να µεταδίδεται σε κάθε γωνιά του κόσµου, έµελλε να συνδεθεί άρρηκτα µε την ιστορία του χιπ χοπ.

Χιπ Χοπ: Η επανάσταση που γεννήθηκε στους δρόμους
Grandmaster Flash & The Furious Five
Χιπ Χοπ: Η επανάσταση που γεννήθηκε στους δρόμους
The Fat Boys
Χιπ Χοπ: Η επανάσταση που γεννήθηκε στους δρόμους
Afrika Bambaataa

Ανάµεσα στα γνωστότερα ονόµατα της πρώτης εκείνης εποχής του χιπ χοπ ήταν οι dj Kool Herc, Grandmaster Flash and The Furious Five, Fab Five Freddy, Marley Marl, Afrika Bambaataa, Kool Moe Dee, Kurtis Blow, Doug E. Fresh, Whodini, Warp 9, The Fat Boys, Spoonie Gee κ.ά. Το πρώτο, δε, χιπ χοπ κοµµάτι που έγινε γνωστό στο ευρύ κοινό ήταν το «Rappers Delight» των Sugarhill Gang, που ηχογραφήθηκε το 1979. Κι αν το ’70 το χιπ χοπ αποτελούσε αποκλειστικά αµερικανικό φαινόµενο, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’80 το ενδιαφέρον αυτό καλλιτεχνικό κίνηµα έσπασε τα σύνορα της γενέτειράς του και άρχισε να ταξιδεύει στην υφήλιο προς πολλές και διαφορετικές κατευθύνσεις. Η διάδοσή του, βέβαια, συνδυάστηκε µε την προσθήκη νέων στοιχείων – χαρακτηριστικών της κάθε χώρας. Μέχρι το 1982 το χιπ χοπ είχε γίνει µόδα, παιζόταν κατά κόρον στα αµερικανικά -κυρίως- ραδιόφωνα, πρωταγωνιστούσε στα περισσότερα µεγάλα κλαµπ, ενώ µπήκε δυναµικά και στον χώρο της δισκογραφίας, διεκδικώντας επάξια µια σηµαντική θέση. 

Παρ’ όλα αυτά, «χρυσή εποχή» του χιπ χοπ θεωρείται η περίοδος µεταξύ των µέσων του ’80 και των αρχών του ’90. Ήταν τότε που τα πιο εµπορικά στοιχεία «άλωσαν» τον αυθεντικό του χαρακτήρα οδηγώντας το πλέον στην κατηγορία του mainstream, γεγονός που αρκετούς τούς βρήκε αντίθετους. Έχουµε πλέον κοµµάτια µικρότερης διάρκειας, στιχουργική λιγότερο επιθετική, στυλ που δεν παραπέµπει απαραίτητα σε περιθωριακές οµάδες, χωρίς αυτό να σηµαίνει πως το πιο επιθετικό χιπ χοπ, µε τις αναφορές σε εγκληµατικές ιστορίες και πολιτικοκοινωνικές ανατροπές, έπαψε να υπάρχει.

Εκείνη την εποχή πάντως πρωταγωνίστησαν δηµοφιλείς µουσικοί και συγκροτήµατα, µεταξύ των οποίων οι Juice Crew, Public Enemy -είχαν επισκεφθεί και την Ελλάδα- , Eric B. & Rakim, Boogie Down Productions, KRS-One, EPMD, Slick Rick, Beastie Boys, Kool G Rap, Big Daddy Kane κ.ά. Χαρακτηριστικό της σαρωτικής ορµής του χιπ χοπ είναι το γεγονός πως το άλµπουµ «Listen to Ill» των Beastie Boys, που κυκλοφόρησε το 1986, κατέκτησε την κορυφή των τσαρτ. Ως η πιο εµπορικά επιτυχηµένη χρονιά του χιπ χοπ στη δισκογραφία, πάντως, έχει καταγραφεί το 1999.

Αντιθέτως, η πρώτη δεκαετία της νέας χιλιετίας ήταν εκείνη που συνδέθηκε µε τη µεγαλύτερη πτώση του. Ειδικά από το 2005 και έπειτα οι δισκογραφικές πωλήσεις στις ΗΠΑ άρχισαν να µειώνονται δραµατικά, οδηγώντας αρκετούς, ακόµη και έγκυρους µουσικοκριτικούς µεγάλων Μέσων, να θεωρούν πως το χιπ χοπ και η ραπ… πεθαίνουν. Οι δισκογραφικές δουλειές του συγκεκριµένου µουσικού είδους έπαψαν να συµπεριλαµβάνονται τις λίστες µε τα πιο εµπορικά άλµπουµ. Την κατάσταση έµοιαζαν να σώζουν κάποιοι µεµονωµένοι καλλιτέχνες της εναλλακτικής σκηνής, που συνδύαζαν το χιπ χοπ µε το mainstream, µε γνωστότερους τους Kanye West και Outcast. Την ίδια χρονική περίοδο έκαναν την εµφάνισή τους πολλά παρακλάδια του χιπ χοπ, όπως το trip hop, το glitch hop κ.ά.

Παρ’ όλα αυτά, αποδείχθηκε πως το χιπ χοπ ήταν… πολύ σκληρό για να πεθάνει, καθώς η νέα γενιά, από το 2010 και µετά, έδωσε «ψήφο εµπιστοσύνης» στις εναλλακτικές προτάσεις αρκετών καλλιτεχνών, όπως οι Eminem, Kanye West, The Black Eyed Peas, JayZ, MIA κ.ά. εκτοξεύοντας τις πωλήσεις των άλµπουµ τους, τη δηµοτικότητά τους και φυσικά τα κέρδη τους.

Οι στίχοι των τραγουδιών δεν µιλούν πλέον για εγκλήµατα και εκδίκηση, αλλά για έρωτες και ροµαντικές ιστορίες, και οι σύγχρονοι ράπερ εµφανίζονται µε πανάκριβες γούνες και πολύτιµα κοσµήµατα αντί για χαµηλοκάβαλες φθαρµένες βερµούδες και σκισµένα t-shirt, ωστόσο η δυναµική του χιπ χοπ, έστω και µεταλλαγµένου, στην εποχή του streaming και των social media, συνεχίζει να υπάρχει σε ολόκληρο τον κόσµο και να γοητεύει κυρίως τις νεαρές ηλικίες, που το τοποθετούν στην κορυφή των µουσικών τους προτιµήσεων. 

Χιπ Χοπ: Η επανάσταση που γεννήθηκε στους δρόμους
MIA
Χιπ Χοπ: Η επανάσταση που γεννήθηκε στους δρόμους
Jay-Z
Χιπ Χοπ: Η επανάσταση που γεννήθηκε στους δρόμους
Eminem

Αρχές δεκαετίας '90. Μπορεί στις ΗΠΑ η χιπ χοπ κουλτούρα να έχει δηµιουργήσει γερές ρίζες, να διαθέτει πολλούς εκπροσώπους και να έχει εισβάλει ήδη στην εµπορευµατοποιηµένη ζώνη, στην Ελλάδα ωστόσο τα µουσικά αυτά νέα δεν έχουν φθάσει ακόµη τουλάχιστον στους περισσότερους. Ας µην ξεχνάµε ότι εκείνη την εποχή ούτε Ιντερνετ υπήρχε ούτε µέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κάποιες παρέες µόνον, που έχουν πάρει µια ιδέα απ’ όσα συµβαίνουν στην Αµερική, αρχίζουν να πειραµατίζονται σιγά σιγά µε το νέο, γι’ αυτούς τουλάχιστον, µουσικό ιδίωµα, ραπάροντας και φτιάχνοντας ερασιτεχνικές µπάντες και χορεύοντας breakdance.

Παρότι ο πρώτος ελληνικός χιπ χοπ δίσκος ήταν το «Εν+Τάξει» των O.P.A. που κυκλοφόρησε το 1980, η επίσηµη γέννηση του ελληνικού χιπ χοπ συνέβη, επί της ουσίας, τον Ιούνιο του 1992 στη συναυλία που έδωσαν στο Κατράκειο της Νίκαιας οι κορυφαίοι του είδους, οι Αµερικανοί Public Enemy.

Η µουσική αυτή τάση, που ξεπήδησε από τα γκέτο της Αµερικής και εξελίχθηκε σε πρωταρχικό τρόπο έκφρασης των µαύρων των µεγαλουπόλεων, γοήτευσε τα παιδιά των ελληνικών δυτικών προαστίων, τα οποία αναζητούσαν απεγνωσµένα έναν σύγχρονο τρόπο να εκφράσουν τα συναισθήµατά τους, τα προβλήµατα και τα όνειρά τους. Ο τρόπος ζωής που πρότεινε η χιπ χοπ κουλτούρα έµοιαζε για εκείνους ιδανικός. Γι’ αυτό και αποφάσισαν να τον ακολουθήσουν. 

Σε αυτή την πρώιµη εποχή του εγχώριου χιπ χοπ πρωταγωνίστησαν οι FFC, οι Terror X Crew και φυσικά οι Active Member, οι οποίοι έκαναν ένα εξαιρετικά επιτυχηµένο δισκογραφικό ξεκίνηµα µε το άλµπουµ «∆ιαµαρτυρία».

Ο ιδρυτής του γκρουπ, B.D. Foxmoor, κατά κόσµον Μιχάλης Μυτακίδης, αναλαµβάνει να «µυήσει» το ευρύ κοινό στον µαγικό κόσµο του χιπ χοπ δηµιουργώντας την εταιρεία παραγωγής Freestyle Productions, από την οποία κυκλοφορούσαν όλες οι ανεξάρτητες χιπ χοπ παραγωγές. Λίγα χρόνια αργότερα όµως η απόφαση του Μιχάλη Μυτακίδη να διαφοροποιηθεί από τους υπόλοιπους µέσα από τη νέα µουσική ταµπέλα που ο ίδιος επινόησε, το low bap, χωρίζει το ελληνικό χιπ χοπ, τους καλλιτέχνες αλλά και το κοινό, σε δύο διαφορετικά στρατόπεδα. Στο πλαίσιο αυτής της διαµάχης µάλιστα επιστρατεύεται και ένα συστατικό της χιπ χοπ κουλτούρας, το λεγόµενο dissing, το οποίο αποτελεί ουσιαστικά µια ανταλλαγή κατηγοριών µέσα από τα ίδια τα τραγούδια.

Από τη µία πλευρά βρέθηκαν οι Active Member µε κάποιους ακόµη που φιλοξενούσαν στην εταιρεία παραγωγής τους όπως οι NEBMA κι από την άλλη οι πρώην σύντροφοι που εκδιώχθηκαν λόγω διαφορετικών απόψεων όπως οι FFC, οι Terror X Crew, οι Razastarr κ.ά. Κάπου στη µέση υπήρχαν και εκείνοι που επέλεξαν τον mainstream δρόµο του πιο εµπορικού στίχου και στηρίχθηκαν από τις µεγάλες δισκογραφικές εταιρείες, όπως τα Ηµισκούµπρια και οι Goin’ Through.

Η κάθε πλευρά έδινε τη δική της διαφορετική εξήγηση για τον διχασµό. Στο βιβλίο του Χρήστου Τερζίδη «Το χιπ χοπ δε σταµατά» (Εκδόσεις Οξύ) οι βασικοί πρωταγωνιστές της χιπ χοπ ιστορίας είχαν διατυπώσει διαφορετικές εκδοχές: «Κάποια στιγµή ένιωσα την ανάγκη να διαφοροποιηθώ, όχι από το χιπ χοπ, γιατί το low bap παραµένει πάντα χιπ χοπ, αλλά απ’ όλη αυτή τη νοοτροπία του “όλα µπορούµε να τα κάνουµε”, η οποία δεν µου ταίριαζε. Ετσι για µένα το low bap ήταν η ανάγκη να προσθέσω ένα πραγµατάκι πάνω από το χιπ χοπ όπως το ήξεραν τα παιδιά... Ηθελα το χιπ χοπ να αρχίσει να αρθρώνει τον δικό του λόγο. Να µην πιθηκίζει από την Αµερική, γιατί έτσι κι αλλιώς αυτό το πράγµα δεν συνέβαινε στις ζωές µας. Η πρώτη µου αντίρρηση ήταν αυτή. Να µη µεταφράζουµε τραγούδια αλλά µουσικές...» είχε πει ο Μιχάλης Μυτακίδης.

 

Τα Ημισκούμπρια (ή αλλιώς Ημίζ) ιδρύθηκαν το 1994 και αποτελείται από τους Δημήτρη Μεντζέλο, Μιθριδάτη και Πρύτανη

Ο Μιθριδάτης από τα Ηµισκούµπρια απέδιδε την επίθεση που δέχονταν από τους υπόλοιπους στο γεγονός ότι κατάφεραν να έχουν εµπορική επιτυχία: «Επειδή αυτό που κάνουµε εµείς πούλησε, ακούστηκε, ενώ αυτό που έκαναν τα άλλα συγκροτήµατα δεν υπήρχε περίπτωση ν’ ακουστεί, γι’ αυτό, για να δικαιολογηθούν στους δικούς τους κύκλους, βγήκαν και είπαν ότι τα Ηµισκούµπρια δεν κάνουν αυθεντικό χιπ χοπ, είναι πουληµένοι κ.τ.λ.».

Ο Νίκος Βουρλιώτης των Goin’ Through πάλι έδειχνε ως υπεύθυνο της διαµάχης τον Μιχάλη Μυτακίδη: «Θα κατηγορήσω ευθέως τους Active Member για την εξέλιξη της όλης κατάστασης σε αυτό το επίπεδο. Ξεκινήσαµε όλοι µαζί, σαν µια παρέα, αλλά οι Active Member, και συγκεκριµένα ο Μιχάλης, προσπάθησαν να ηγηθούν αυτής της σκηνής. Να γίνει κάτι σαν µέντορας...».

Ανακωχή σε αυτόν τον πολύχρονο «πόλεµο» έµελλε να φέρει ένα τραγικό περιστατικό που συγκλόνισε το πανελλήνιο. Η στυγερή δολοφονία του Παύλου Φύσσα ή αλλιώς του ράπερ Killah P, ο οποίος τασσόταν πάντα και µε έντoνα υπέρ της ενότητας της εγχώριας χιπ χοπ οικογένειας θεωρώντας ότι αυτά που τους ενώνουν είναι πιο πολλά και σαφώς σηµαντικότερα απ’ όσα τους χωρίζουν. Ως µια ελάχιστη ένδειξη σεβασµού στη µνήµη του, λίγες ηµέρες µετά τον θάνατό του, στις 18 Σεπτεµβρίου του 2013, οι διαφορετικές «φυλές» του χιπ χοπ αποφάσισαν να αφήσουν πίσω τις διαφορές τους, και συναντήθηκαν για πρώτη φορά στον ίδιο χώρο µετά από πολλά χρόνια δίνοντας την υπόσχεση ότι θα προσπαθήσουν, µε όλες τους τις δυνάµεις, να συµπορευτούν ειρηνικά στο µέλλον.

Χιπ Χοπ: Η επανάσταση που γεννήθηκε στους δρόμους
Terror X Crew
Χιπ Χοπ: Η επανάσταση που γεννήθηκε στους δρόμους
Goin' Through
Χιπ Χοπ: Η επανάσταση που γεννήθηκε στους δρόμους
Stavento

Η νέα χιλιετία έφερε µεγάλες αλλαγές στην ελληνική χιπ χοπ. Πολλά συγκροτήµατα είτε διαλύθηκαν είτε άλλαξαν σύνθεση. Οι δισκογραφικές εταιρείες έπαψαν να δείχνουν ενδιαφέρον για τις χιπ χοπ παραγωγές, µε αποτέλεσµα οι περισσότερες δουλειές να είναι αυτοχρηµατοδοτούµενες και να διοχετεύονται είτε από χέρι σε χέρι είτε µέσα από το ∆ιαδίκτυο που έχει αρχίσει να εισβάλλει στη ζωή των Ελλήνων µε σαρωτική δύναµη.

Η mainstream σκηνή του χιπ χοπ συνέχισε να δραστηριοποιείται καταφέρνοντας να βγάλει, προς τα τέλη της δεκαετίας, κάποια επιτυχηµένα ονόµατα µε πιο χαρακτηριστικό αυτό των Stavento, που συνεχίζουν µέχρι σήµερα την εµπορικά επιτυχηµένη πορεία τους.

Με την έλευση του 2010 αρχίζει να εισβάλλει δυναµικά η τρίτη γενιά του ελληνικού χιπ χοπ, η οποία, µέσα σε λίγα χρόνια, θα καταφέρει να γίνει η αγαπηµένη µουσική συνήθεια της πλειονότητας των εφήβων. Σήµερα η mainstream χιπ χοπ εκφράζεται µέσα από κοµµάτια που σπάνε ταµεία, όπως το… ακατανόητο «Mama» του Sin Boy, το «Kilo» του SNIK, το «Netflix» και το «Business» του Toquel, που παίζουν δυνατά σχεδόν σε κάθε εφηβικό δωµάτιο και σε όλες τις σχολικές εκδροµές

Η δε ταχύτητα µε την οποία βγαίνουν τα καινούργια κοµµάτια και κατακτούν τις προτιµήσεις του κοινού είναι πραγµατικά εντυπωσιακή. Παρότι οι στίχοι τους είναι απλοϊκοί και πολλές φορές χρησιµοποιούνται ως η απαραίτητη συνοδεία της µουσικής, οι πιτσιρικάδες τρελαίνονται µε τον ρυθµό τους και είναι πλήρως ενηµερωµένοι για τη δραστηριότητα των σύγχρονων ράπερ.

Η δε δισκογραφία, προσπαθώντας να εκµεταλλευτεί οικονοµικά το νέο αυτό µουσικό φαινόµενο, έχει αρχίσει να επενδύει σε ανάλογα πρότζεκτ, τα οποία, όπως αποδεικνύεται, µέχρι στιγµής τουλάχιστον, αποδεικνύονται ιδιαίτερα κερδοφόρα.

ΕΞΥΠΝΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗ