Όταν ο Μεταξάς συμβούλευε, με υπόμνημα του, να μην εκστρατεύσει η Ελλάδα στη Μικρά Ασία· δεν εισακούστηκε!

Μια μέρα σαν σήμερα, 14 Ιανουαρίου του 1915, ο Ιωάννης Μεταξάς, Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού τότε, υποβάλλει υπόμνημα στον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο σχετικά με ενδεχόμενη εκστρατεία της Ελλάδας στα Δαρδανέλια και κατ’ επέκταση στη Μικρά Ασία.

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος μαίνεται ήδη και οι Βρετανοί προσπαθούν να δημιουργήσουν αντίρροπο στην προσχώρηση της Τουρκίας στις (αντίπαλές τους) Κεντρικές Αυτοκρατορίες και αναζητούν συμμάχους σε όλα τα μέτωπα· ένας από αυτούς και η Ελλάδα, που ακόμα τότε δεν έχει εκδηλώσει του Εθνικού Διχασμού τα συμπτώματα· ο Βενιζέλος βρίσκεται σε διαβουλεύσεις με τον βασιλιά Κωνσταντίνο Α’ για το αν θα πρέπει [η Ελλάς] να εισέλθει στην παγκόσμια αιματοχυσία και οι εξελίξεις τρέχουν ταχύτατα. Τότε ο Πρωθυπουργός ζήτησε (και) τη γνώμη του Επιτελάρχη για το ενδεχόμενο της εισβολής ελληνικού στρατού στα παράλια της Μικράς Ασίας.

Προηγουμένως ο Ιωάννης Μεταξάς είχε υποβάλλει σχετικό υπόμνημα στον Βασιλιά στο οποίο συμβούλευε ότι ήταν απαραίτητο να βοηθήσει η Ελλάδα τη Σερβία, συμμαχώντας με την Αντάντ. «Για να το επιτύχει, έπρεπε η Ελλάδα, πρώτα να πάψει να έχει αντιρρήσεις στο να κάνει η Σερβία εδαφικές παραχωρήσεις στη Βουλγαρία, αλλά έπρεπε- στην ανάγκη- και να θυσιάσει κι η ίδια την Καβάλα», έγραφε ο Μεταξάς σε υπόμνημά προς τον βασιλιά Κωνσταντίνο στις 11 Ιανουαρίου του 1915!

Το ζήτημα της εκστρατείας των Δαρδανελίων είχε μελετηθεί από το Γενικού Επιτελείου Στρατού και ειδικότερα από τον Ιωάννη Μεταξά. Ο Βενιζέλος είχε μιλήσει σχετικώς με τον Κωνσταντίνο και είχε εξουσιοδοτηθεί να προσφέρει στους Αγγλογάλλους 40.000 άνδρες (ένα σώμα στρατού) για την απόβαση στα Δαρδανέλια. Οι Βρετανοί αποδέχονταν την πρόταση με εξαιρετική ικανοποίηση. Την επόμενη ημέρα, ο Βενιζέλος κάλεσε τον Μεταξά και του ανακοίνωσε την απόφαση της Κυβέρνησης. Ο Μεταξάς ήταν κατηγορηματικά αντίθετος σε αυτή την ενέργεια, έτοιμος, μάλιστα, να υποβάλει την παραίτησή του αν δεν εισακουόταν. Ο Μεταξάς- με τον βαθμό του Αντισυνταγματάρχη τότε- είχε αντικαταστήσει προσωρινά τον Αρχηγό του ΓΕΣ Βίκτωρα Δούσμανη και η αρνητική στάση του για τέτοια στρατιωτική επιχείρηση ήταν εν γνώση του Βενιζέλου, όμως ο τελευταίος ήθελε- τυπικά- την έγκριση του Επιτελείου.

Ο Μεταξάς συνόδευε το υπόμνημα του με την παραίτηση και την αίτηση αποστρατείας του· στο υπόμνημα τόνιζε ότι οι λόγοι που διαφωνούσε ήταν καθαρά στρατιωτικοί, διαβλέποντας πως το εγχείρημα δεν θα μπορούσε να επιτύχει.

Για την Ιστορία: η Ελλάδα δεν εκστράτευσε τότε στα Δαρδανέλια· μπήκε στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο το καλοκαίρι του 1917 εναντίον των Κεντρικών Αυτοκρατοριών. Μετά τη λήξη του Μεγάλου Πολέμου η Ελλάδα καρπώθηκε σημαντικά οφέλη: με τη Συνθήκη των Σεβρών κατοχύρωσε τα νησιά του Αιγαίου- με εξαίρεση τα Δωδεκάνησα- κέρδισε τη Δυτική και την Ανατολική Θράκη (εκτός από την Κωνσταντινούπολη) και ανέλαβε για πέντε χρόνια τη διοίκηση στην περιοχή της Σμύρνης. Όσο για την Μικρασιατική Εκστρατεία, για την οποία ο Μεταξάς ήταν κατηγορηματικά αντίθετος; Αναζητείστε: «Μικρασιατική Καταστροφή». Ο Μεταξάς είχε απόλυτο δίκιο, αλλά οι Έλληνες έπεσαν στην παγίδα των φίλων συμμάχων τους και την ανεπάρκεια του Βασιλιά εχθρού τους…