Πούτιν - Σι Τζινπίνγκ: Ο τρόμος του Πεκίνου, το κινέζικο όνειρο και η διπλωματική ισορροπία τρόμου

Η τελετή υποδοχής του Βλαντιμίρ Πούτιν έξω από τη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού ήταν σχεδόν πανομοιότυπη με εκείνη του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ την περασμένη εβδομάδα. Δύο κρίσιμες προεδρικές επισκέψεις με διαφορά ελάχιστων ημερών αποτυπώνουν ακριβώς την εικόνα που επιδιώκει να προβάλει διεθνώς ο Σι Τζινπίνγκ: ένας ηγέτης που συνομιλεί με όλους, χωρίς να δεσμεύεται από κανέναν.

Σύμφωνα με την ανάλυση του BBC, για το Πεκίνο, οι συναντήσεις αυτές αποτελούν απόδειξη ότι η γιγαντιαία οικονομία και η ενισχυμένη διπλωματική επιρροή της Κίνας καθιστούν τη χώρα τον απόλυτο παγκόσμιο πόλο. «Η νέα εποχή των παγκόσμιων υποθέσεων δεν επικεντρώνεται τόσο πολύ στη Δύση», λέει ο Σαμίρ Πούρι από το Kings College του Λονδίνου. «Η Κίνα διαθέτει μεγάλη λανθάνουσα δύναμη στη διεθνή σκηνή, αλλά δεν τη χρησιμοποιεί απαραίτητα με τον πιο άμεσο τρόπο για την επίλυση συγκρούσεων.

Αντίθετα, ο τρόπος της Κίνας είναι να προσπαθεί να αξιοποιήσει το κύρος της με πιο σταδιακό τρόπο.» Οι εικόνες έμοιαζαν εντυπωσιακά – με τον Σι να κινείται με άνεση και αυτοπεποίθηση κάτω από τα φώτα της δημοσιότητας. Ωστόσο, οι πολιτικές σκοπιμότητες πίσω από τις δύο επισκέψεις ήταν εκ διαμέτρου αντίθετες.

Ο Πούτιν, έχοντας επισκεφθεί την Κίνα περισσότερες από 20 φορές, διατηρεί στενούς προσωπικούς δεσμούς με τον Σι. Ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι δυτικές κυρώσεις τον έχουν αναγκάσει να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο Πεκίνο, το οποίο αποτελεί πλέον τον κυριότερο εμπορικό εταίρο της Ρωσίας και τον μεγαλύτερο αγοραστή του ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αυτή η ανισορροπία στη μεταξύ τους σχέση, που είναι ορατή εδώ και καιρό, επιβεβαιώθηκε και σήμερα.

Οι συνομιλίες ολοκληρώθηκαν με την υπογραφή περισσότερων από 20 εμπορικών και τεχνολογικών συμφωνιών, χωρίς όμως να ξεκολλήσει το έργο του ρωσικού αγωγού φυσικού αερίου που ο Πούτιν πιέζει να υλοποιηθεί εδώ και χρόνια.

Παράλληλα, ούτε η μακροσκελής κοινή δήλωση των δύο ηγετών έκρυβε κάποια ουσιαστική είδηση. «Τόσο η Κίνα όσο και η Ρωσία χρειάζονται η μία την άλλη, αλλά η Ρωσία χρειάζεται σαφώς την Κίνα περισσότερο από πριν στη διεθνή σκηνή», λέει ο Δρ Zheng Runyu, από το Κέντρο Ρωσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου East China Normal στη Σαγκάη. «Δεδομένου του σημερινού διεθνούς περιβάλλοντος, η στενή συνεργασία με την Κίνα είναι εξαιρετικά σημαντική για τη Ρωσία, προκειμένου να αντιμετωπίσει πολλές από τις τρέχουσες προκλήσεις της».

Ο Κινέζος ηγέτης φάνηκε να έχει το πάνω χέρι και στις διαπραγματεύσεις με τον Αμερικανό πρόεδρο. Οι ισχυροί εμπορικοί δεσμοί με τον υπόλοιπο πλανήτη, σε συνδυασμό με το μονοπώλιο της Κίνας στις σπάνιες γαίες και την προηγμένη βιομηχανία, του δίνουν σαφές πλεονέκτημα. Την ίδια ώρα, η απρόβλεπτη συμπεριφορά του Τραμπ επέτρεψε στο Πεκίνο να σταθεί στο ίδιο ύψος με την Ουάσιγκτον.

Επιπλέον, και στις δύο συναντήσεις, ο Σι βρέθηκε απέναντι σε ηγέτες που είναι εγκλωβισμένοι σε κοστοβόρους και μακροχρόνιους πολέμους. Για τον Τραμπ, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει εξελιχθεί σε διεθνή κρίση που πλήττει τη δημοτικότητά του στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Για τον Πούτιν, η εισβολή στη ν Ουκρανία –που διανύει πλέον τον πέμπτο χρόνο της– έχει απομονώσει τη Ρωσία, κοστίζοντας ακριβά στην ίδια τη χώρα και τον λαό της. Και στις δύο περιπτώσεις έγινε σαφές ότι η Κίνα έχει πλέον τη δύναμη να επιβάλλει τους δικούς της όρους και τον δικό της τόνο στη διεθνή σκακιέρα.

Το κινεζικό όνειρο του Σι

Πρόκειται για μια εντυπωσιακή ανατροπή για μια χώρα που, μόλις πριν από πέντε χρόνια, έμοιαζε να οδηγείται στη διπλωματική απομόνωση. Τότε, τα σύνορά της παρέμεναν κλειστά λόγω της πανδημίας –την οποία ο Τραμπ αποκαλούσε «κινεζικό ιό»– και οι σχέσεις με τη Δύση είχαν βρεθεί στο ναδίρ εξαιτίας της επιθετικής ρητορικής των Κινέζων διπλωματών και των κρατικών ΜΜΕ (γνωστή και ως διπλωματία των «πολεμιστών λύκων»).

Παράλληλα, το Πεκίνο δεχόταν σφοδρή διεθνή κριτική για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Σιντζιάνγκ και τον ασφυκτικό έλεγχο στο Χονγκ Κονγκ, με τις δυτικές κυβερνήσεις να επιβάλλουν κυρώσεις και περιορισμούς στις κινεζικές εξαγωγές και την Κίνα να απαντά με αντίμετρα. Κι όμως, πέντε χρόνια αργότερα, η Κίνα έχει μετατραπεί σε έναν αναγκαστικό και απαραίτητο κόμβο της παγκόσμιας διπλωματίας και του εμπορίου. Αντί να αντιμετωπίζεται ως ένα πρόβλημα που πρέπει να περιοριστεί, αποτελεί πλέον μια δύναμη με την οποία η συνεργασία είναι επιβεβλημένη.

Το Πεκίνο έριξε τους τόνους, αναγνωρίζοντας προφανώς την οικονομική πραγματικότητα: η επιβράδυνση της εγχώριας αγοράς απαιτεί ξένες επενδύσεις και σταθερές εμπορικές σχέσεις. Επιπλέον, η συγκρουσιακή στάση του παρελθόντος έσπρωχνε σημαντικούς περιφερειακούς εταίρους, όπως τη Νότια Κορέα, τις Φιλιππίνες και το Βιετνάμ, στην αγκαλιά της Ουάσιγκτον. Η χρονική συγκυρία αποδείχθηκε επίσης καθοριστική.

Μετά την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ, η Κίνα αποκατέστησε τις σχέσεις της με παραδοσιακούς συμμάχους των ΗΠΑ, όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ηγέτες δυτικών χωρών επισκέφθηκαν το Πεκίνο, επιδιώκοντας συμφωνίες με τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου. Εδώ και μια δεκαετία, ο Σι υπόσχεται στους πολίτες του τη «μεγάλη αναγέννηση του κινεζικού έθνους». Η τελευταία εβδομάδα ήταν η καλύτερη εσωτερική προπαγάνδα, παρουσιάζοντας τον Κινέζο ηγέτη ως τον άνθρωπο που όλοι θέλουν να συναντήσουν. Ωστόσο, αυτή η κινητικότητα αναδεικνύει και τα όρια της διπλωματικής ισχύος της Κίνας.

Μια διπλωματική ισορροπία τρόμου

Ο Σι αναφέρθηκε ονομαστικά σε μία μόνο σύγκρουση: αυτή της Μέσης Ανατολής. Δήλωσε στον Πούτιν ότι ο τερματισμός του πολέμου στο Ιράν αποτελεί «υψίστη προτεραιότητα», αποφεύγοντας οποιαδήποτε αναφορά στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Αντίθετα, Σι και Πούτιν εξέδωσαν μια κοινή ανακοίνωση καταδικάζοντας «τις προδοτικές στρατιωτικές επιθέσεις εναντίον άλλων χωρών, την υποκριτική χρήση των διαπραγματεύσεων ως πρόσχημα για την προετοιμασία τέτοιων επιθέσεων, τη δολοφονία ηγετών κυρίαρχων κρατών, την αποσταθεροποίηση της εσωτερικής πολιτικής κατάστασης σε αυτά τα κράτη και την πρόκληση αλλαγής καθεστώτος, καθώς και την απροκάλυπτη απαγωγή εθνικών ηγετών με σκοπό τη δίκη τους».

Η στάση αυτή προκάλεσε αίσθηση και αναμένεται να έχει προεκτάσεις. Καθώς η Κίνα ζητά τη λήξη εχθροπραξιών σε άλλα μέρη του κόσμου επικρίνοντας τις ενέργειες των ΗΠΑ, η σιωπή της για την Ουκρανία –όπου έχουν χαθεί εκατοντάδες χιλιάδες ζωές– προκαλεί έντονο σκεπτικισμό στην Ευρώπη για το αν το Πεκίνο μπορεί να λειτουργήσει ως ένας πραγματικά αμερόληπτος διεθνής μεσολαβητής. Η Κίνα προσπαθεί να τηρήσει στάση ουδετερότητας, παρά τις πιέσεις ΗΠΑ και Ευρώπης να σταματήσει την οικονομική στήριξη προς τη Μόσχα.

Στην πραγματικότητα, το Πεκίνο τρέμει στην ιδέα να χάσει έναν στρατηγικό σύμμαχο ή να αντιμετωπίσει μια αποσταθεροποίηση στα σύνορά του, σε περίπτωση που ο Πούτιν ηττηθεί. «Προφανώς, ο Σι Τζινπίνγκ θα μπορούσε να επιλέξει την εύκολη λύση και να μην πει τίποτα για το θέμα», δήλωσε ο Σαμίρ Πούρι. «Φυσικά, αυτό σημαίνει σιωπηρά: Ρωσία, συνέχισε την εισβολή σου. «Θα με εξέπληττε αν γινόταν οποιαδήποτε συζήτηση για το πώς θα μπορούσε να μοιάζει μια εκεχειρία ή το μεταπολεμικό μέλλον. Νομίζω ότι παραμένει ένα πολύ ασαφές ζήτημα το αν η Κίνα θέλει να ασκήσει την επιρροή της όσον αφορά τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία».

Αντίθετα, ο πόλεμος στο Ιράν πλήττει άμεσα τα κινεζικά συμφέροντα. Η Κίνα βασίζεται στις εισαγωγές πετρελαίου, και το αδιέξοδο στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί διαρκή απειλή. Αυτή η επιλεκτική ευαισθησία του Σι υπονομεύει την αξιοπιστία του, τη στιγμή που η Κίνα διεκδικεί κεντρικό ρόλο στην παγκόσμια σκηνή. Παράλληλα, θέτει σε κίνδυνο τις σχέσεις με την Ευρώπη, σε μια περίοδο που το Πεκίνο χρειάζεται τη συγκεκριμένη αγορά για να τονώσει την εξαγωγική του οικονομία. Όσο εντυπωσιακό κι αν φαντάζει το διπλωματικό σκηνικό των τελευταίων ημερών, ο Σι έχει να διανύσει δύσκολο δρόμο, καθώς το αυταρχικό μοντέλο διακυβέρνησης της Κίνας συνεχίζει να προκαλεί τη δυσπιστία της διεθνούς κοινότητας.

Διαβάστε ακόμη

Τι δείχνει η διασπορά για την οσμή αερίου στην Αττική - Ο χάρτης με τις «ύποπτες» περιοχές

«Θα δεχτούν σφαλιάρα»: Αμετανόητος ο Ισραηλινός υπουργός για το βίντεο της ντροπής με τους ακτιβιστές του Flotilla

Στη σκιά του Ελ Νίνιο: Τα 4 πράγματα που μας έμαθαν παλαιότερες επελάσεις του φαινομένου

Βρήκαν «σωσία» του Τραμπ στο Μπαγκλαντές: Το βουβάλι που κάνει θραύση - «Του μοιάζει πολύ»