Λύθηκε το μυστήριο του «Χρυσού Ανθρώπου»; Τι αποκαλύπτει αρχαίο DNA για τη δημιουργία της άρχουσας τάξης στους Σκύθες

Οι νομάδες πολεμιστές που ονομάζονταν Σκύθες περιπλανιούνταν στην Ευρασιατική Στέπα έφιπποι κατά την Εποχή του Σιδήρου. Μια ελίτ τάξη κρατούσε στα χέρια της την εξουσία των Σκυθών και η υψηλή κοινωνική τους θέση τιμούνταν μετά τον θάνατό τους μέσα από πλούσιες ταφές.

Ανάμεσα στα πιο διάσημα μέλη αυτής της ελίτ ήταν ο «Χρυσός Άνθρωπος», ο τάφος του οποίου περιείχε σιδερένια όπλα, χάλκινα αντικείμενα, ένα ασημένιο κύπελλο και περισσότερα από 4.000 χρυσά διακοσμητικά στοιχεία.

Τώρα, σύμφωνα με το CNN, γενετική ανάλυση δείχνει για πρώτη φορά ότι ανώτερης τάξης Σκύθες, όπως ο Χρυσός Άνθρωπος, κληρονομούσαν την υψηλή κοινωνική τους θέση και μοιράζονταν την εξουσία με συγγενικά τους πρόσωπα, δημιουργώντας ένα επίπεδο κοινωνικής διαστρωμάτωσης που δεν υπήρχε στην περιοχή κατά την προγενέστερη Εποχή του Χαλκού.

Συγκρίνοντας το DNA δεκάδων ανθρώπων από πολλαπλές τοποθεσίες ταφών, οι επιστήμονες ανακάλυψαν οικογενειακές σχέσεις μεταξύ των Σκυθών της ελίτ, ακόμη και ανάμεσα σε ομάδες που ζούσαν σε μεγάλες αποστάσεις μεταξύ τους. Αυτοί οι συγγενικοί δεσμοί διαμόρφωσαν την εμφάνιση της κοινωνικής ανισότητας σε αυτή την περίοδο της ιστορίας των Σκυθών, και τα ευρήματα αποτελούν την πρώτη απόδειξη ότι οι Σκύθες της ανώτερης τάξης συνδέονταν μεταξύ τους συγγενικά, σύμφωνα με τους ερευνητές σε δημοσίευσή τους την Παρασκευή (3/7) στο περιοδικό Science Advances.

Ποιος ήταν ο «Χρυσός Άνθρωπος»

Η γενετική ανάλυση έδωσε επίσης απαντήσεις σε παλαιότερα ερωτήματα σχετικά με τον Χρυσό Άνθρωπο, του οποίου ο σκυθικός τύμβος, γνωστός ως κουργκάν, χρονολογείται περίπου από το 400 π.Χ. έως το 300 π.Χ. και ανασκάφηκε το 1969 σε μια τοποθεσία στο Καζακστάν.

Παρά το όνομα που υποδηλώνει συγκεκριμένο φύλο, οι ερευνητές δεν ήταν βέβαιοι αν ο νεαρός ήταν άνδρας ή γυναίκα. Για τη νέα μελέτη, οι επιστήμονες εξέτασαν γενετικούς δείκτες από ολόκληρο το γονιδίωμα του Χρυσού Ανθρώπου, χρησιμοποιώντας στατιστικές μεθόδους για να συμπληρώσουν τα κενά όπου τα δεδομένα DNA είχαν καταστραφεί ή έλειπαν. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο Χρυσός Άνθρωπος ήταν πιθανότατα γενετικά άνδρας και οι συγκρίσεις με άλλα δείγματα σκυθικού DNA έδειξαν ότι ανήκε σε μια νότια ομάδα των Σκυθών, γνωστή ως Σάκες.

«Η μελέτη αυτή κάνει εξαιρετική δουλειά συνδυάζοντας γενετικά, αρχαιολογικά και γραπτά ευρήματα για να υποστηρίξει τις ερμηνείες τους σχετικά με την κοινωνική θέση που βασιζόταν στην καταγωγή», δήλωσε η Αλίσια Ρ. Βεντρέσκα-Μίλερ, αναπληρώτρια καθηγήτρια ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και αναπληρώτρια επιμελήτρια αρχαιολογικών επιστημών στο Μουσείο Ανθρωπολογικής Αρχαιολογίας του πανεπιστημίου. Η ίδια δεν συμμετείχε στη νέα έρευνα. «Ένα σύστημα ελίτ που βασίζεται στη γενεαλογική καταγωγή αποτελεί ένα πολύ σημαντικό εύρημα, καθώς ο πλούτος μεταβιβαζόταν από γενιά σε γενιά», δήλωσε η Βεντρέσκα-Μίλερ στο CNN μέσω email.

Και όπως διαπίστωσαν τώρα οι ερευνητές, το ίδιο συνέβαινε και με την κοινωνική θέση και την εξουσία.

Αναδυόμενη δυναστική εξουσία

Για τη μελέτη, οι επιστήμονες εξέτασαν δείγματα DNA και άλλα δεδομένα από 85 άτομα - 38 από αυτά προέρχονταν από ταφές της ελίτ και 47 από ταφές ανθρώπων που δεν ανήκαν στην ανώτερη τάξη. Γενικά, οι πληθυσμοί κατά την Εποχή του Σιδήρου παρουσίαζαν μεγαλύτερη γενετική ποικιλομορφία σε σχέση με την Εποχή του Χαλκού. Ωστόσο, το DNA των μελών της ελίτ περιείχε γενετικές ομοιότητες γνωστές ως «περιοχές ομοζυγωτίας» - γειτονικούς γενετικούς δείκτες που υποδηλώνουν κοινή καταγωγή - και τα γονιδιώματά τους έτειναν να είναι πιο ομοιογενή σε σχέση με εκείνα των ανθρώπων που δεν ανήκαν στην ελίτ.

Τα δεδομένα έδειξαν ότι τα άτομα υψηλής κοινωνικής θέσης αποτελούσαν μια γενετικά ξεχωριστή υποομάδα μέσα στους πληθυσμούς, «αναδεικνύοντας τον πιθανό ρόλο των ελίτ στη διατήρηση της συνέχειας κατά την περίοδο έντονης γενετικής ανάμειξης», έγραψαν οι συγγραφείς της μελέτης.

Οι κουργκάν (σκυθικοί τύμβοι) της ελίτ ήταν τεράστιες κατασκευές, με ύψος έως και 15 μέτρα και διάμετρο που έφτανε τα 105 μέτρα. Συνήθως περιλάμβαναν διαδρόμους, κατακόμβες και πλευρικούς θαλάμους, όπου φυλάσσονταν λείψανα ζώων ή συγγενικών προσώπων. Τα ανθρώπινα κατάλοιπα μέσα στους κουργκάν συχνά παρουσίαζαν ενδείξεις μουμιοποίησης ή μεταθανάτιου τρυπανισμού - δηλαδή διάνοιξης οπής στο κρανίο για την αφαίρεση του εγκεφάλου.

Τέτοιες πρακτικές πιθανότατα βοηθούσαν στη διατήρηση των σωμάτων, τα οποία δεν μπορούσαν να ταφούν αμέσως, επειδή οι περίπλοκες τελετουργικές ταφές τους απαιτούσαν χρόνο για την προετοιμασία τους, δήλωσε η Αϊνάς Τσιλντεμπάγεβα, κύρια συγγραφέας της μελέτης και επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν. «Θα είχε νόημα αν κάποιος έπρεπε να κατασκευάσει έναν τύμβο για να θάψει αυτό το άτομο ή αν έπρεπε να το μεταφέρει σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία όπου θα γινόταν η ταφή», δήλωσε στο CNN.

Σε μία περίπτωση, οι κουργκάν ενός άνδρα της ελίτ και των εγγονιών του βρέθηκαν σε διαφορετικά νεκροταφεία, σε απόσταση μεγαλύτερη από 100 χιλιόμετρα μεταξύ τους. Η συγγενική τους σχέση, σε συνδυασμό με τις πλούσιες ταφές, ξεχώρισε για τους επιστήμονες ως παράδειγμα δυναστικής εξουσίας, καθώς δημιουργούσε έναν δεσμό ανάμεσα στη στενή συγγένεια και την ιδιότητα μέλους της ελίτ.

Ένα εγγόνι που έλαβε ταφή ανώτερης κοινωνικής τάξης ήταν μόλις ενός έτους. «Και για μένα αυτό ήταν επίσης μια ένδειξη ότι αυτή η θέση ήταν κληρονομική», δήλωσε η Τσιλντεμπάγεβα. «Αν η κοινωνική θέση βασιζόταν στην αξία και στα προσωπικά επιτεύγματα, ένα παιδί ενός έτους πιθανότατα δεν είχε κάνει τίποτα στη ζωή του για να αξίζει μια τέτοια ταφή. Επομένως, είχε αυτό το δικαίωμα απλώς και μόνο επειδή γεννήθηκε σε μια συγκεκριμένη οικογένεια».

Γυναίκες υψηλής κοινωνικής θέσης

Σχεδόν οι μισοί από τους 38 ανθρώπους της ελίτ που εξέτασαν οι ερευνητές ήταν γυναίκες. Ορισμένα κατάλοιπα έδειχναν ενδείξεις τρυπανισμού, ενώ οι κουργκάν τους διέθεταν περίτεχνα κατασκευασμένους διαδρόμους και περιείχαν άλογα, εκλεκτά ενδύματα και πολύτιμα αντικείμενα, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι γυναίκες είχαν σημαντική θέση και έχαιραν σεβασμού στη σκυθική κοινωνία.

Σύμφωνα με τη Βεντρέσκα-Μίλερ, η ανακάλυψη αυτή συμφωνεί με ευρήματα άλλων ερευνητών σχετικά με τους λαούς της Ευρασίας κατά την Εποχή του Χαλκού, «όπου οι γυναίκες κατείχαν μεγάλο μέρος του πλούτου μέσω των καλυμμάτων κεφαλής και των χάλκινων κοσμημάτων». Επίσης, μεταξύ των Σιονγκνού, μιας νομαδικής ομάδας που κατοικούσε στην ανατολική Ευρασία κατά το ύστερο τμήμα της Εποχής του Σιδήρου, «τα άτομα με την υψηλότερη κοινωνική θέση ήταν γυναίκες», πρόσθεσε η Βεντρέσκα-Μίλερ.

Μια γυναίκα της σκυθικής ελίτ, γνωστή ως «Πριγκίπισσα του Ουρτζάρ», φορούσε ένα περίτεχνο χρυσό κάλυμμα κεφαλής παρόμοιο με εκείνο του Χρυσού Ανθρώπου. Ένας λίθινος βωμός και φαρμακευτικά φυτά που βρέθηκαν στον κουργκάν της υποδήλωναν ότι ίσως είχε σαμανικό ρόλο. «Είναι πολύ ενδιαφέρον να βλέπουμε ότι η κοινωνική θέση πιθανότατα δεν ήταν κάτι εντελώς ομοιογενές, αλλά ότι μπορούσε να σημαίνει διαφορετικά πράγματα», δήλωσε η Τσιλντεμπάγεβα. «Στη μελλοντική μου έρευνα θα ήθελα να εξετάσω περισσότερο τον ρόλο των γυναικών στη σκυθική κοινωνία και τους διαφορετικούς ρόλους που μπορεί να είχαν».

Ένα ακόμη αναπάντητο ερώτημα, στο οποίο η Τσιλντεμπάγεβα ελπίζει να δώσει απάντηση, είναι τι προκάλεσε την εμφάνιση μιας ελίτ και μιας δυναστικής τάξης στους Σκύθες, τη στιγμή που τόσο έντονες κοινωνικές διαφορές δεν είχαν παρατηρηθεί νωρίτερα σε άλλες νομαδικές ομάδες της Ευρασιατικής Στέπας. «Γιατί βλέπουμε αυτό το φαινόμενο στην Εποχή του Σιδήρου, ενώ δεν βλέπουμε το ίδιο επίπεδο κοινωνικής διαστρωμάτωσης στην Εποχή του Χαλκού;» διερωτήθηκε η Τσιλντεμπάγεβα. «Ποιοι είναι οι παράγοντες που οδήγησαν στην εμφάνιση αυτής της ανισότητας;».

Διαβάστε ακόμη

Νέο μπλόκο στον διαγωνισμό για τις 1.000 κάμερες - Η ΕΑΔΗΣΥ «παγώνει» ξανά το έργο

Φοιτητικές εστίες στην Ελλάδα: Το μεγάλο έλλειμμα της φοιτητικής στέγασης

«Καμπανάκι» Θωμαΐδη για τη φωτιά στο Ωραιόκαστρο: Τοξικές ουσίες μπορεί να αποθηκευτούν για χρόνια στον ανθρώπινο οργανισμό

Η αποκαθήλωση της Μαρίας, το μεγάλο φαγοπότι των υδρομετρητών και το συγχωροχάρτι στον Τραμπ